Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Diosc. I 160. (Pl. XXIII 100). Ser. Samm. 435. Isid. XVII 7, 4. Cels. II 24.)[*]((2) Col. V 10, 19. (Cato 143, 3. Varro I 59, 1. Athen. III 81asq. Th. II 2, 5).) His proxima amplitudine mala quae vocamus cotonea et Graece[*](graece Mda. -ci rv) cydonea[*](cydonea Mv(D). -naea J. -nia H. cidonea a. -nia E. donea F), e[*](e M. & r.ex v) Creta insula advecta. incurvatos
trahunt ramos prohibentque crescere parentem. plura eorum genera: chrysomela[*](chrisomela Ea. chirso- F) incisuris distincta, colore ad aurum inclinato, qui[*](quae va.J. quis D) candidior[*](candidiora va.J) nostratia cognominat[*](cognominat MJ. -nata rv(D)), odoris praestantissimi. est et Neapolitanis suus honos[*](honor FEava. G). minora[*](maiora coni. Dal. e Diosc.) ex eodem genere struthea[*](struthea C. -ucta M. -utia r. -utea v) odoratiusvibrant, serotino proventu,. praecoci vero mustea. strutheis[*](struteis FEava. C (passim)) autem cotonea insita suum genus fecere Mulvianum[*](mului M), quae sola ex iis[*](iis Fv. his rC) vel cruda manduntur , iam[*](iam MJ. omnia iam rv(D)) et[*](ex FEa) virorum salutatoriis cubiculis[*](cubiculis MD2D. cubilis DIFG. -libus Eav) inclusa[*](inclausa FE) ac[*](ac MD. om. rv) simulacris noctium consciis[*](conciis F1. -ntiis E) inposita. sunt praeterea parva silvestria, e[*](e Mv(D). om. r Ven. a G) strutheis odoratissima et[*](et MD. om. r v) in saepibus nascentia.[*](Diosc. I 164. (Pl. XXIII 132). Col. X 410. — Macrob. III 19, 1. — (16) Col. X 411. 412. Pallad. XII 7, 4. 6. 8. Geop. X 13–15. Isid. XVII 7, 7.) Mala appellamus, quamquam diversi generis[*](diuersi generis MD2Bas. -ersi r. -ersim v), Persica et granata, quae in Punicis arboribus novem generum dicta sunt. his acinus sub cortice intus, illis lignum in[*](13,112) corpore. nec non et quaedam e piris libralia appellata amplitudinem sibi[*](sipi FEa) ponderis nomine adserunt.
sed Persicorum palma duracinis. nationum habent cognomen Gallica et Asiatica[*](asiatica (alterum) D2D. om. rv). [*]((18) Diosc. I 165. Pallad. ib. Martial. XIII 46.) post autumnum maturescunt Asiatica, aestate praecocia intra XXX annos reperta et primo denariis singula venumdata[*](uenumdata H. uenund- ll.v). supernatia[*](supernatia e v. -tię DFa. -tie E. -tica e GD) e Sabinis veniunt, popularia undique . pomum innocuum expetitur aegris, pretiumque iam singulis triceni nummi fuere, nullius maiore, quod miremur,
quia non aliud fugacius[*](fugatius Ea. fagacius F). longissima namque decerpto[*](deferpto F1. decerptio D2Ea) bidui mora est cogitque se venumdari[*](uenundari D2ava. H. -ati r).[*]((6) Verg. B 2, 53. Col. X 404. XII 10, 4.) Ingens postea turba prunorum: versicoloria[*](uersicoloria coni. S. -lori F2d. -logri F1. -lor rv)e nigro candicant[*](e nigro candicant ego. nigra (gra F1) candicans F1dv. -idans DF2G. -ida EazH. (loc. corr.)), hordearia[*](hordiaria F) appellata a comitatu frugis[*](fruges FEa) eius; alia[*](alio F) eodem colore seriora maioraque, asinina cognominata a[*](a v. om. ll) vilitate. sunt minora[*](minora at ego. ac (et v) nigra ac ll.v. onychina ac S coll. § 55 et Col. XII 10,2.3. (loc. corr.)), at laudatiora cerina atque purpurea, nec non ab externa gente Armeniaca, quae sola et odore commendantur. peculiaris[*](peculiari EazSJ) inpudentia est[*](est om.EzSJ) nucibus insitorum, quae[*](que FEa) faciem parentis sucumque adoptionis[*](adoftionis F1. aduft- F2) exhibent, appellata ab utroque nucipruna. [*]((11) Col. XII 10, 3.) et[*](et v. ex ll) haec autem et Persica et cerina ac silvestria ut uvae[*](ut uue E. utue F) cadis condita usque ad alia nascentia aetatem sibi prorogant, reliquorum velocitas[*](uelocitas v. uoletias Ea. -entias DFG) cito mitescentium transvolat[*](trauolat F). nuper in Baetica malina[*](pticam (pet- E2) malinam E. peticam marina a) appellari coeperunt malis insita et alia amygdalina amygdalis. his intus in ligno nucleus amygdalae est, nec aliud pomum ingeniosius geminatum[*](geminatum v. germ- ll) est. [*](Diosc. I 174. Col. X 404. Pallad, XII 7, 16. Athen. II 49d. Geop. X 39. — (20) Pallad. III 25, 32. (Pl. XIII 51. XVII 75).) in peregrinis arboribus dicta sunt Damascena, a Syriae Damasco cognominata, iam pridem[*](13,51) in Italia nascentia, grandiore quamquam ligno et exiliore carne nec umquam in rugas[*](rugas C. -ga ll. v) siccata, quoniam soles sui desunt . simul dici possunt populares eorum myxae[*](mixtę Eava.Ber.), quae et ipsae nunc coeperunt Romae nasci insitae[*](insitae Eav. -ta r) in[*](in om.Eava.D) sorvis[*](soruis F. -rbis rv. cfr. § 61).
[*]((3) cfr. Pl. XVII 96. (Cato 133, 2). Pl. XVIII 34. —) In totum quidem Persica peregrina etiam Asiae Graeciaeque esse ex nomine ipso apparet atque e[*](e M. & Fd. ex rv) Perside advecta. sed pruna silvestria ubique nasci certum est, quo magis miror huius pomi mentionem a Catone non habitam, praesertim cum condenda[*](condenda —6 cum om.M) demonstraret quaedam et silvestria. [*]((7) Th. C II 3, 7. (Pl. XVI 111). — (8) Diosc. I 187. schol. Nic. alex. 101. (Pl. XIII 60). Col. X 405. Isid. XVII 7, 7. —) nam Persicae arbores sero et cum difficultate transiere[*](transiere Mv. -ire r), ut quae in Rhodo nihil ferant, quod primum[*](primus M. frimum FG. ////im- D1) ab Aegypto earum[*](earum DFGv. nili ear- M. ////iear- E. icar- a) fuerat hospitium. falsum est venenata cum cruciatu[*](cruciatu Eav. -ta MF1. -to F2DG) in Persis[*](in (uim M) persis MD2v. in- pressis r) gigni et poenarum causa ab[*](ab MJ. a rv) regibus tralata[*](tralata F2J. om.F1. transl- rv(D)) in Aegyptum terra mitigata. id enim de Persea diligentiores tradunt , quae in totum alia est, myxis rubentibus similis, nec extra orientem nasci voluit. eam quoque eruditiores negaverunt ex Perside propter supplicia tralatam[*](tralatum F1. -ta M. translatam Eava.J), sed a Perseo Memphi satam[*](sada M1. siada M2), et ob id Alexandrum illa coronari[*](coronare Fd. -na Ea) victores ibi instituisse in honorem atavi sui. semper autem folia habet et poma subnascentibus aliis. sed pruna quoque omnia post Catonem coepisse manifestum erit[*](est erit E1. est va.S) .
[*]((20) cfr. Pl. XXI 51. XVI 103. XVII 75. Col. IX 4, 3. XI 2, 11. 96. Pallad. V 4. II 25, 20. Martial. XIII 42. 43.)
Malorum plura sunt genera. de citreis[*](de (di D2) citreis E2D2v. de ceteris M. de cityreis E1a. dicitur eis r) cum sua arbore diximus, Medica autem Graeci vocant patriae[*](patria Ea)[*](13,103) nomine. aeque peregrina sunt zizipha[*](zizipa MFd) et tubures[*](tubures MJ. tuberes (tupe- F) r. cfr. p. 527, 2), quae et ipsa non pridem venere in Italiam, haec ex Africa, illa ex Syria. Sex. Papinius, quem consulem vidimus, primus utraque[*](itaque M) attulit Divi Augusti novissimis temporibus in castris
sata, bacis similiora quam malis, sed aggeribus[*](ageribus D1FG. gener- Ea) praecipue[*](praecipue Mv (J). - ua rS) decora, quoniam et[*](et om.MF1) in tecta iam silvae scandunt. tuburum[*](tuberum va. J) duo genera: candidum et a colore syricum[*](syricum (coni. Dal.) H. ser- ll.v. cfr. § 51. XXXV 30. 40) dictum. [*](itaque M) paene peregrina sunt in uno Italiae agro Veroniensi[*](ueronensi Fava.J. ue- nerenensi E.cfr. XIV 16. 67) nascentia quae lanata appellantur; lanugo ea obducit, strutheis[*](struthis M. -teis F1Eava.C) quidem Persicisque[*](quae (pro que) MF) plurima, iis[*](plurima iis M. -ma is D1FG. -ma his D2G. -ma//// E. -mis av) tamen peculiare nomen dedit, nulla alia commendatione[*](commendatio F) insignibus[*](insignis Ea. -ni z).[*](cfr. Col. V 10, 19. XII 47, 5. Macrob. III 19, 2. — (12) cfr. Athen. III 82c. (Isid. XVII 7, 3). — (13) Varro I 59, 1. (Cels. II 24. IV 26 med.). — (18) Cato 7, 3. 143, 3. — Varro ib.) Reliqua cur pigeat nominatim indicare, cum conditoribus suis aeternam propagaverint memoriam, tamquam[*](tamquam Eav. om. r) ob egregium aliquod in vita factum? nisi fallor, apparebit ex eo ingenium inserendi nihilque tam parvum esse quod non gloriam parere possit. ergo habent originem a Matio Cestioque[*](Cestioque (coni. Dal.) S. ge- ll.v. Se- P e Col.) et Mallio[*](Manlio va.S), item Scaudio[*](scaudio DFGdE2aJ. scand- E1sH. Claud- v) ; quibus cotoneo[*](catoneo FEa) insito ab Appio[*](appio Eav. oppio (popio F1) r) e Claudia gente Appiana sunt cognominata. [*]((1) Cels. II 24. — (3. 4) Cato 7, 3. Varro ib. Gels. ib. Martial. I 43, 4. Athen. III 80f. Geop. X 20. Isid. XVII 7, 5. Pl. XXIII 104. — (6. 7) Diosc. I 162. —) odor est iis[*](iis ego. us F. his Eav) cotoneorum, magnitude quae[*](que (pro quae) FEava. G) Scaudianis[*](scandianis F1dH. sed aud- Ea. sed Claud- v. Claud- G), color rubens . ac ne quis sic[*](sic ego. ic F1. id rv. (an ita?)) ambitum[*](ambitu v) valuisse claritatis e[*](e E1aszS. et DFGdv(D)) familia[*](familiae (DGd?) va.S(D)) putet, sunt et Sceptiana ab inventore libertino, insignia rotunditate . Cato adicit Quiriniana[*](Quiriniana (P)S e Cat. quiriana ll.v(J)) et quae tradit in doliis[*](doliis Eav. doloreis F2. cioreis F1) condi Scantiana. omnium autem nuperrime adoptata sunt parva gratissimi saporis, quae Petisia nominantur. patrias
nobilitavere Amerina[*](Amerina (P)H. dem- E. cam- v. temeriana (dem- a) r graecula v. grac- ll) et Graecula. cetera e causis traxere nomen: germanitatis cohaerentia gemella[*](gemella ego. & gem- ll.v), numquam singula in fetu, colore[*](colore ll.D. a col- v. coloris G) syrica[*](syrica d2TH. -iaca d1. sirica ll. ser- v), cognatione[*](cognatione v(D). -nes ll. -nis G) melapia, mustea[*](mustea v. -ta ll) a celeritate mitescendi, quae nunc melimela dicuntur a sapore melleo, orbiculata a figura orbis in rotunditatem circumacti 5 —haec[*](dist. ego) in Epiro primum provenisse[*](puenisse v. pue- ll) argumento sunt Graeci, qui Epirotica[*](epitorica Fa) vocant —, mammarum effigie orthomastia[*](or- thomastia (orto- D2) H cum P. -ica v. ortomasthia D1d. -sihia FG. -onias thia Ea), condicione[*](a conditione ll. v) castrati seminis quae spadonia appellant Belgae. [*]((10) Macrob. III 19, 2. — (14) Cels. IV 26 med. —) melofoliis folium unum, aliquando et geminum, erumpit e latere medio. celerrime in rugas marcescunt pannucea. stolide[*](stolide ll.v. an solide?) tument pulmonea. est quibusdam sanguineus[*](sanguineos F. -neis E1) colos[*](color Eava.S) origine ex mori insitu[*](insitu v. in sinu ll) tracta. cunctis vero quae fuere a sole partes rubent. sunt et parva gratia[*](grati va.G) saporis atque etiam acutiora odore silvestria. peculiare[*](id peculiare va.S) inprobaeiis[*](inprobae iis ego. -batis DFGTS. -bitatis Ea (add. et) v) acerbitatis convicium[*](conuitium FEava. Bas.) et vis tanta, ut aciem gladii praestringat[*](prestringunt D2 -ga F1. perstringat va.S). dat aliis[*](dat aliis ego. datis ll. dat iis S. dat et s(P) H(J). Dacis v) farina[*](farina ll.v(P)H. ferme v) vilissimis[*](an nomen, uilissimis?) nomen, quamquam primis adventu decerpique properantibus.[*](Col. XII 10, 4. V 10,18. Macrob. III 19, 6.)[*]((1. 3) Verg. G II 88. Cels. II 24. Isid. XVII 7,15. 67. Martial. V 78, 13. Iuven. 11, 73. —) Eadem causa in piris[*](pyris FEava. C(passim)) taxatur superbiae cognomine ; parva haec, sed ocissima. e[*](e ego. om. ll. v) cunctis autem Crustumia
[*](Crustumina va. He Verg. et Col.) gratissima, proxima iis[*](iis v. tis F. his EaS) Falerna potu[*](a potu v), quoniam tanta vis suci abundat[*](habundat a. -da F) — lactere[*](lactere ego. -tem DFG. -ten d. -te EH. -tea v. ut lac a) hoc vocatur[*](hoc uocetur a. haec uocantur va.H) —, in iisque[*](iisque DFGC. his quę Eav(S)) alia[*](alia C. alii ll.v(S)) colore nigro, dona[*](dona ego. -nai DFG. -nant Eav(S). -nantur G2) Syriae. reliquorum nomina aliter in aliis atque[*](atoue F. -one Ea) aliis locis appellantur. [*]((7) cfr. Cels. ib. — (9) Cato 7, 4. Varro I 49, 3. —) sed confessis urbis vocabulis auctores suos nobilitavere Decimiana et ex eo tractum quod Pseudodecimianum[*](speudodecimianum E. seudo- F) vocant, Dolabelliana[*](Dolabelliana (P)G2. dobe- (de be- a) ll. dolobe- v) longissimi pediculi, Pomponiana cognomine mammosa, Liceriana[*](Liceriana v (cfr. v. 12). -rniana ll) , Seviana[*](Seueriana va. H) et quae ex iis[*](his EaS) nata sunt Turraniana[*](Turraniana H. tyrr- E. -nniana (thir- a. tyr- v) rv) , longitudine pediculi distantia, Favoniana[*](frauoniana F) rubra, paulo superbis maiora, Lateriana[*](laeteriana F), Aniciana postautumnalia, acidulo sapore iucunda. Tiberiana appellantur quae maxime Tiberio principi placuere. colorantur magis sole grandescuntque, alioqui[*](alioquin Eava.H(S)) eadem essent quae Liceriana . [*]((14) Iuven. 11, 74. — (15) Cato ib. Cels. ib. et IV 26 med. Iuven. 11, 73. — (16) Geop. X 76, 11. — (18) Cato ib.) patriae nomina habent serissima omnium Amerina[*](Amerina (DG?) v. -iana Ea. amarina F), Picentina, Numantina[*](Numantina v. m minuta DFG. min- Ea) , Alexandrina, Numidiana[*](Numidiana v. -iniana ll), Graeca et[*](et v(J). et ee (esset Ea) ll.S) in iis[*](is DFGD. his EaH) Tarentina[*](Tarentina v. -tiniana Ea. -ini DFG), Signina[*](Signina v. signa ll), quae alii a[*](a om.Ea) colore testacea[*](colore testacea D2v. -or et (e Ea) stacea (statea G) r) appellant, sicut onychina, purpurea, ab odore myrapia, laurea, nardina, tempore[*](a tempore va.D) hordearia[*](hordiaria ll.D) , collo[*](collea Ea. a collo va. G(H)) ampullacea, et Coriolana, Bruttia[*](Bruttia (P)S. bruta EaH. -tae rv) gentilitatis, cucurbitina, [*](Verg. G II 88. Cato 7, 4. —) acidula suci. incerta nominum[*](nominum v. num- ll) causa est barbaricis, Veneriis quae[*](quae ego. que ll. que quae v) colorata dicunt, regiis quae[*](quell. que quae va. G) minimo pediculo sessilia, patriciis, vocimis[*](uoconiis va.D), viridibus oblongisque. praeterea dixit volema Vergilius a Catone sumpta, qui et sementiva et mustea nominat.[*](Verg. G II 69 sq. cfr. Geop. X 76. — (11) Varro I 40,5. cfr. Pl. XVII 124. —) Pars haec vitae iam[*](uita etiam F) pridem pervenit ad columen[*](culmen C), expertis cuncta hominibus, quippe cum Vergilius insitam nucibus arbutum, malis platanum, cerasis ulmum dicat. nec quicquam[*](necquiquam F) amplius excogitari[*](excogitari Mv. -re r) potest; nullum certe pomum novum diu iam invenitur. neque omnia insita[*](insitu coni.H) misceri fas est, sicut nec spinas inseri, quando fulgura[*](fulgura Eav. -gurata M(?)D. -gora r. cfr. index) piari[*](piari M(?). expi- rB. -irari v. cfr. ind., II 92 et Fels p. 75) non queunt facile, quotque[*](quotque B. -odque M. -oque rv) genera insita fuerint[*](fuerint M (?)J. -runt rv), tot fulgura uno ictu fieri[*](fieri MJ. om. rv) pronuntiatur[*](pronuntiantur FEva. J. percutiuntur a).
[*]((15) Marcell. de med. 20, 7. — cfr. Cato 143, 3. Col. XII 10, 4. — (18) Pl. XXIII 115. — (19) cfr. Col. XII 14. Cels. II 24. 33 med.) Turbinatior piris figura. in iis serotina ad hiemes[*](hiemes MJ. -mem (ie- F) rv(D)) usque in matre[*](in matre MJ. ad matrem rv) pendent gelu maturescentia Graeca, ampullacea , laurea, sicut in malis Amerina[*](amerina Mv. eme- r. cfr. § 50. 59), Scaudiana[*](scau- diana ll.J. Scandi- H. Scanti- v. cfr. § 49. 50). conduntur vero pira ut uvae ac totidem modis, neque[*](neque MG. quae r. non v) aliud in cadis praeterquam [*](praeterquam MG. propt- r. praeterea v) pruna. e[*](pruna. e ego n. luc. p. 30. -nae ll.S. -na G. quae v) pomis proprietas[*](pro- prietas Mv. -tatis r) piris quae[*](quae ego. que ll. G. quoque v) vini, similiterque in aegris medentes cavent. e vino et aqua cocuntur[*](cauent.e J. -nte M. -nt ac G. cadent ac r. in escam dant ac v) atque pulmentari vicem inplent, quod non alia praeter cotonea ac[*](ac ll. S. et v (J)) struthea[*](struthea C. -thia F. -tia Mdv. -ucia Ea.cfr. § 38).