Naturalis Historia

[*](Th. IV 3, 3.5. –) Cyrenaica[*](cyrenaice F) regio loton auae postponit paliuro. fruticosior haec fructuque[*](que M(E3)v. quem F1a. quę F2. quā E. (an fructusque?)) magis rubens, cuius nucleus non simul mandatur; iucundus per se ac[*](ac MJ. atque rv) suavior e vino, quin et vina suco suo commendans. interior Africa ad Garamantas usque[*](praestat coni. Dal. (cfr.MXIV 137)) et deserta palmarum magnitudine et suavitate constat, [*](cfr. Pl. XXIII 106. (Sen. ep. 85, 5. Martial. XIII 42. 43). —) nobilibus[*](nobilius E1. -lis vaG. (an nobiliū?)) maxime circa delubrum Hammonis, sed circa Carthaginem Punicum malum cognomine[*]((om. malum) eo gramine Ea) sibi vindicat; aliqui granatum appellant. divisit et in genera apyrenum[*](apyrenum M(P)H. -rinum F2. -rinon v. at pirinum D2. apf renum r.om.a) vocando cui lignosus[*](ligno E) nucleus abesset[*](abesset MD2J. -esse r. -est, sed v); candidior ei natura et blandiores[*](blandiores es E1. -res est E2. -res sunt va.J) acini[*](acini MF2v. -idi D2. in- cini r) minusque amaris[*](amari Fava. G. -ri/// E) distincti[*](destincti M) membranis. [*]((12) cfr. Diosc. I 151.— (14. 15) cfr. Pl. XXIII 112. —) alias[*](alias M(S)J. -ia rv) structura[*](structura F2d2. -ras N. strictura r) eorum[*](eorum Mv. ear- r) quaedam[*](quaedam (quid- F1) ll.v(H). del. C) ut in favis[*](fauis MF2v. famis r), communis[*](punctum pos. post communis v(C), post fauis B(S)) nucleos habentium[*](habenti M). horum[*](horum M.om. rv) quinque species:dulcia, acria, mixta, acida, vinosa. Samia et Aegyptia distinguntur erythrocomis[*](erythrocomis Mv. egrithoc- r) et leucocomis[*](glau- cocomis B). corticis maior usus ex acerbis ad perficienda coria. flos balaustium[*](balaustium MaB. balast- r. balust- v) vocatur, et medicis[*](medi- cinis va.J) idoneus et tinguendis vestibus , quarum color inde nomen accepit.

[*](Diosc. IV 107. (Pl. XXVII 76). — (19) Diosc. I 117. Nicand. ther. 610. (Pl. XXIV 64).)[*](Diosc. IV 170. (Pl. XXVII 70. XXV 79). —)

In Asia et Graecia nascuntur frutices epicactis [*](epicactis ll.(index) v(G)J. epipa- B(H) e Diosc.), quem alii embolinen[*](embolinen ll.v(G)J. ellebori- B(H) e Diosc.) vocant, parvis foliis, quae pota contra venena prosunt sicut erices[*](herices FEava.L. frices M) contra serpentes,

et[*](455, 1 an et is in?)

[*](Diosc. IV 49. (Pl. XXVII 141). — Diose. III 20. Th. IX 1, 3. (15, 8).—) Tragion fruticem sola Creta insula gignit, terebintho similem et semine, quod contra sagittarum[*](sagittariorum M) ictus efficacissimum tradunt. eadem et tragacantham[*](tragacantham J. -thum MD. -then v. -chantem r) spinae[*](espinae M1. -ine F) albae radice, multum praelatam[*](praelatam Mv(S). -ta r H) apud Medos aut in Achaia[*](achaia D2F2B. -alani M. cai D1F1. cui (superscr.a) E2. caui a. caucaso E1. cfr. Th.) nascenti . pretium eius in[*](in om.Ea) libras $X$ III.

[*](Diosc. IV 51. (Pl. XXVII 142. XXII 39).— (12) Diosc. I 116. (Pl. XXIV 57. Isid. XVII 7, 49). —) Tragon[*](tragon MF2v(H). -gion C. tracon F1E. trocon a) et Asia[*](casia F1. tasia Ea) fert sive scorpionem, veprem sine foliis, racemis[*](racemis B e Diosc. ramis ll.v) rubentibus[*](rubentibus Mv. fuben- D. fu- beun- r), ad medicinae usum. myricen et Italia, quam tamaricen[*](quam tramaricem (tam- J) MJ. quāta maricen F. quam ama- Ea. quam alii tama- v) vocat[*](uocant F1Eava.J), Achaia autem bryan[*](brian FEa) silvestrem. insigne[*](insignem Tsva.G(S)) in ea quod sativa[*](quod in ea (eam E1) satiue (-ua S) F1EaS) tantum fert[*](fert MaJ. -rat rv) gallae similem[*](similiter F1Ea. -le F2) fructum. in Syria et Aegypto copiosa haec est, cuius infelicia ligna appellamus, qua[*](qua coni. S. quae ll.v. quaedam (coni. J) D) tamen in: eliciora[*](feliciora M) sunt Graeciae[*](graecia M. (cfr. luc. p. 96 et J ann. phil. 1866 p. 692)).[*](Th. III 10, 3.) gignit enim

nec auspicatior in Lesbo insula arbor quae vocatur euonymos[*](euonymos (-nimus a) Ma(B2)G. eno- rv. ano- B1), non absimilis[*](dist. Müller em. II p. 31) Punicae arbori — inter eam et laurum folia[*](folia M. -lii r v) magnitudine , figura vero et mollitia Punicae —, floris[*](floris M. -re rv) candidi odore[*](candidi odore ego n. luc. p. 39. -didiore MD2F2G. -didior est rv. de mendo cfr. XII 124) statim pestem denuntians. fert siliquas sesames[*](siliquas sesames M (luc. p. 32) D. -quas sesamę (-mi va. H) similis (-les v) F2v. -cuassem similis r), intus granum quadriangula[*](quadrangula E2va.S. -li a) figura, spissum, letale animalibus; nec non et folio[*](folio MS. -lio in r. in folio v) eadem[*](eadem MF2v. eod- r) vis. succurrit aliquando praeceps alvi exinanitio.

[*](Alex. Polyhist. fr. 147 Mü. —) Alexander Cornelius arborem leonem[*](leonem MDF1ED. leon F2. eon a. eonem v. cfr. index) appellavit , ex qua facta esset Argo, similem robori viscum[*](robori (-re M) uiscum MF2v. -ribus cum (con Ea) r) ferenti[*](fe- rens M.an ferentem?), quae neque aqua neque[*](neque... neque MJ. nec .. nec rv) igni posset[*](posset v. -ssit ll.H) corrumpi, sicuti nec viscum, nulli alii cognitam, quod equidem sciam.

[*](cfr. Pl. XXV 162. — Th. III 16, 5. 3, 1. (IV 15, 1. 2. I 9, 3. III 3, 3. I 5, 2). cfr. Pl. XVI 80. XVII 234.) Andrachlen[*](andrachlen S. -em M. -aclen F2d. -em F1. -aden Ea. adrachnen v (item 457,2)) omnes fere Graecis[*](graecis MD. -ci v. grece D2Ea. crece D1F1. grecię F2) porcillacae[*](porcillacae S coll. XX 210. porcella- M. porcilia- DF1a. -ciliae e E2. -ciliae E1. procile F2. portulacae v) nomine

Et ferulam inter externas dixisse conveniat arborumque generi adscripsisse, quoniam quarundam naturae, sicuti[*](sicut Eava.D) distinguemus[*](distinguemus MB(J). -uimus rH) , lignum omne[*](omnem Fa) corticis loco habent[*](habent MJ. -nt hoc est rv) forinsecus,[*](16,179) ligni autem loco fungosam intus medullam ut[*](ut MF2v. ui r) sabuci [*](sambuci Eva.H), quaedam vero inanitatem ut harundines[*](harundinis E). [*]((17) Th. VI 2, 7. —) ferula calidis nascitur locis atque trans maria, geniculatis nodata scapis. duo eius genera: nartheca Graeci vocant adsurgentem in altitudinem , nartheciam[*](In artheciam F1d. -tecia a. narthecyan (Dal.) H) vero semper humilem. a genibus exeunt [*](ex- eunt MJ. -ti r. -tia v) folia, maxima ut quaeque terrae proxima. cetera[*](cetero DFva.J) natura eadem quae anetho[*](anetho ve Th. -to ll.D) , et fructu simili[*](simili MJ. -lis rv). nulli fruticum levitas maior; ob id gestatu[*](gestata zva.(P)G2) facilis[*](facilis MG2cum P(S). -lius rv. -lior L) baculorum usum senectuti praebet.

[*]((Th. IX 9, 6). Diosc. IV 154.)[*]((5) Th. IX 8, 5. —) Semen ferulae thapsian quidam vocavere, decepti[*](decepti MF2ad2. -ti ei r D. -ti eo v)

[*](Diosc. II 204.) Vbi[*](ubi id D1F1. ibi id (et v) Eva.J. om.a) et cappari[*](cappari Mv(D). -ris (cappuris E2) r Verc. cfr. Fels p. 12), firmioris ligni frutex seminisque et cibis[*](cibis MJ. -bi rv) vulgati, caule quoque una plerumque decerpto. cavenda eius genera peregrina, si quidem Arabium pestilens,

[*](Th. IV 8, (2). 5. —) Frutectosi[*](fraticosi va.S) est generis et saripha[*](saripha Min ind. v(J). -ifa DFEa. sa.ri M. sari B e Th.), circa Nilum naScens , duorum ferme cubitorum altitudine, pollicari crassitudine , coma papyri[*](papyri Mv. -pini D2F2. -pari (-paueri E1) r), similique manditur modo, radice ferrariis officinis praecipua carbonis usu propter duritiam.

[*](Th. C II 17, 3. —) Non omittendum est et quod Babylone seritur in spinis, quoniam non aliubi vivit, sicut et[*](et sicut E. estque sicut va.L. (alac.)) viscum in arboribus, sed[*](et (pro sed) M) illud in spina tantum quae regia vocatur. mirum quod eodem[*](eodem ML. ead- rv) die germinat quo[*](quod (qua G) va. L) iniectum[*](insectum M) est — inicitur [*](iniicitur M2va.S. initiatur Fd) autem ipso canis ortu — et celerrime arborem occupat . condiunt eo vina[*](uinum EazH) et ideo serunt. spina illa nascitur et Athenis in Longis muris.

[*](schol. Nicand. ther. 617. (Pl. XVIII 144). Ar. III 21, 522b 27. Col. V 12, 1.) Frutex est et cytisus[*](cytisus v. -thisus M. citi- F1E. cithi- F2. citius a), ab Amphilocho[*](Amphilocho (Ruhnken) J -co M. antiloco D2. -lomaco r. Ari- stomacho B. Antino- v) Atheniense[*](Atheniensi va.J) miris laudibus praedicatus pabulo omnium[*](omnium ll.v(D). ouium B. omnium pecudum coni. J), aridus vero etiam suum, spondetque iugero eius annua HS[*](annua HS MG. -ua hF2in ras. -uans D1Ed. -uas D2. -uos v) MM[*](MM MF2G(S). om. rH. perpluris v) vel mediocri solo reditus. utilitas quae[*](quae cm.M. herbosa va.G) ervo, sed ocior[*](eruo sed ocior MG. ergo et (eo v) doctior (laetior v) rv) satias[*](satietas va.S. cfr. XII 78), perquam modico pinguescente quadripede[*](quadripedi aut E1. -pedita ut E2a), ita ut iumenta hordeum

[*](Th. IV 6, 1. 2. —) Nascuntur etiam[*](etiam MD. et rv) in mari frutices arboresque — minores in nostro —, Rubrum enim et totus orientis oceanus refertus est[*](est Mv(J). om. r S) silvis. non habet[*](habet Mv. -ent r) lingua[*](lingna F2. ligna a) Latia[*](Latia ego. alia ll. v. Itala coni. J. cfr. VII 117. XI 123. III 7) nomen quod Graeci vocant phycos[*](phicos FEa), quoniam alga[*](alga Mv. halga D2F2. hala D1. haila r) herbarum maris[*](maris MJ. magis rv. de mendo cfr. VI 140) vocabulum intellegitur, hic autem est frutex. folio lato[*](folia lata va.J), colore viridi gignit quod quidam prason[*](prason B e Th. gra- MJ. -sson rv) vocant, alii zostera. [*](Th. ib. 3. 4. 5. 6. (cfr. Diosc. IV 98. Pl. XXVI 103). —)alterum genus eiusdem capillaceo[*](capillacio MD) folio, simile[*](simile— 17 folio om.a) feniculo, in saxis nascitur, superius in vadis[*](in uadis MF2Verc. -dit rv) haut procul litore, utrumque [*](utrimque F2) verno, et interit[*](interiit F2) aatumno. circa Cretam insulam[*](insulamque (om. nato — 14 quo) M) nato in petris purpuras quoque inficiunt, laudatissimo a parte aquilonis ut[*](ut M(P)S. aut rv(H). aut cum B) spongeis. tertium est gramini simile, radice geniculata et caule qualiter calami.[*](Th. IV 6, 6. (cfr. Diosc. IV 97. Pl. XXVII 56). — (18) Th. IV 6, 7. 8. 9.) aliud genus fruticum bryon[*](brion FE) vocatur, folio lactucae, rugosiore tantum, iam hoc inferius[*](inferius coni. U. inte- ll. G. in terra B. om. v) nascens[*](an post in exciderunt saxis et in, ut fuerit: nascens in saxis. et (= etiam) in alto uero? de re cfr. Th., de et.. vero XVI 156. XIX 122. XX 23. 30. XXI 156. XXV 67) , in alto[*](in altum M(U). palmi, tum Müller em. II p. 32) vero abies et quercus cubitali altitudine[*](& del.F2. etiam va. H); ramis earum adhaerent conchae[*](concae F1. cun- ctae Ea). quercu et tingui

[*](Th. IV 7, 1. 2. (Pl. XII 77. 37. 38). cfr. Strabo XVI 766 extr. 767. 770. 773. Agatharch. m. Erythr. 108 (83) Mü. Plut. qu. nat. 1, 911f. — (11) Th. ib. 3. 2.—) At in oriente mirum est statim a Copto per solitudines [*](solitudinem M. si- militudines F1) nihil gigni praeter spinam quae sitiens vocatur, et hanc raram admodum, in maria vero Rubro silvas virere[*](uirere MJ. uiuere rv), lauru[*](lauru (ego luc. p. 98) D. -rum ll.v) maxime et oliva[*](oliuam F2Eva.D) ferentibus[*](ferentes E. -tis J. -tem v) bacas et, cum[*](cum Mv. com D2a. con r) pluat[*](plures D2), fungos , qui sole tacti mutantur in pumicem. fruticum ipsorum magnitude ternum cubitorum est. caniculis[*](canuculis Fa cu- nic- E2) referta maria[*](maria D cum P (post est inserente) e Th. om. ll.v), vix[*](uis F1Ea) ut prospicere[*](prospicere MF2G. rosp- DF1E1. resp- E2adv) e[*](e om.Ea) nave[*](niue E1) tutum[*](tutum MD2F2v. tort- r) sit, remos[*](remus FE2a) plerumque ipsos invadentibus[*](inuadentibus B. -tium ll.v). [*](Th. ib. 3.) qui navigavere ex Indo[*](ex Indo ego. in indos ll.v. in Indico (sc. mari) B Keil ap. Bretzl p. 87. at cfr. VI 96 et 56. 107 sq. 115) Alexandri milites frondem[*](frondem Mv. -de r) marinarum arborum tradidere in aqua viridem fuisse, exemptam[*](exemptam Mv. -mpta DF2a. -mta r) sole protinus in salem[*](in sale M) arescentem[*](arescentem MD2F2v. -te r), iuncos quoque lapideos perquam similes[*](similes MD2F2v. -li r) veris per litora, et in alto quasdam arbusculas colore bubuli cornus ramosas[*](ramosas Mv. -sa r) et[*](et in va. G)

Externae arbores indocilesque nasci alibi quam[*](quam d2v. quae (que a) ll. (inMlitterae eva- nidae)) ubi coepere et quae in alienas non commeant[*](an commeent? cfr. n. luc. p. 47) terras hactenus fere sunt, licetque iam de communibus loqui, quarum omnium peculiaris parens videri potest Italia. noscentes[*](nascentes F2) tantum meminerint naturas earum a nobis interim dici, non culturas , quamquam et colendi[*](et incolendi M.an etiam col-?) maxima[*](maxima Mv(S). -mae F. -me rzH) in natura portio est. illud satis mirari non queo, interisse quarundam memoriam [*](memoria F) atque etiam nominum[*](a nominum (-ne D2) DFa) quae[*](que MD1. quam D2) auctores prodidere notitiam . quis enim non communicato orbe terrarum maiestate Romani imperii profecisse vitam putet commercio rerum ac societate festae pacis omniaque, etiam quae ante occulta[*](occulta ante va.S) fuerant, in promiscuo usu facta? [*]((17) cfr. Pl. VII 74. (Gell. XVII 21, 3).) at Hercules[*](hercule va.H) non reperiuntur [*](repperuntur M) qui norint[*](norunt DFG) multa ab antiquis prodita. tanto priscorum cura fertilior aut industria felicior fuit, ante milia annorum [*](mille annos P) inter principia litterarum Hesiodo praecepta agricolis pandere orso subsecutisque non paucis hanc curam eius, unde nobis crevit labor, quippe cum requirenda sint[*](ea sint M.an Iā sint?) non solum postea inventa, verum etiam ea quae invenerant prisci, desidia[*](desideria M) rerum internecione[*](internicione FTva.G) memoriae indicta[*](indicta ll.v(S). -ducta B). cuius vitii[*](uitii MD2dTv(J). summi r. somni B) causas quis alias quam publicas mundi invenerit? nimirum

[*]((4) Col. III 8, 5. cfr. Pl. infra 87. —) Vnde autem potius incipiamus quam a vitibus? quarum principatus in tantum peculiaris Italiae est, ut vel hoc uno[*](una F1G) omnia gentium vicisse etiam[*](etiam MJ. quam r H. quamquam v) odorifera possit videri[*](uidere Fa) bona, quamquam[*](quoniam (Fels p. 46) D) ubicumque pubescentium odori nulla suavitas praefertur.

[*](cfr. Gai inst. IV 11. Th. I 3, 1. Hor. od. I 18, 1. (aliter Col. III 1, 2). —)

Vites iure apud priscos magnitudine quoque inter arbores numerabantur[*](nominabantur M). lovis simulacrum in urbe Populonio ex una conspicimus tot aevis incorruptum, item Massiliae pateram[*](patheram a. pathae- DF. panthe- Md). Metaponti templum Iunonis vitigineis columnis stetit. etiam nunc scalis tectum Ephesiae Dianae scanditur una[*](una e H cum Salm. (S)) vite Cypria, ut ferunt quoniam ibi ad praecipuam amplitudinem exeunt. nec est ligno ulli aeternior natura. verum [*]((19) cfr. Pl. XVII 200.) ista ex silvestribus facta crediderim; hae vites[*](mites Salm.) tonsura annua coercentur, et vis earum omnis evocatur in palmites aut deprimitur in propagines, sucique tantum gratia ex iis petitur[*](ex iis petitur ego. exisse intur D1G. exisse tur FE. exisse quantum intur a. ex his est in D2. ex his est dD. ex iis v. exire sinitur (Salm.) H. (loc. corr.)) pluribus[*](pluribus D2dv. ibus r) modis ad caeli mores solique ingenia. in Campano agro populis nubunt, maritasque conplexae atque per ramos earum procacibus bracchiis geniculato cursu scandentes cacumina aequant, in tantum sublimes, ut vindemitor[*](nindemiator va. H(D). cfr. XVIII 309. 310) auctoratus rogum ac tumulum excipiat, nulla[*](nullo va.S. cfr. vol. 1 p. 552 ad VI 1) fine crescendi, vidique[*](crescendi uidique ego. crescent (-cunt v) diuidique (uid- D) ll.v)iam[*](iam ego. cfr. IX 116. XIX 11. am DF1G. ant F2. an E. ac a. aut v. etiam D) porticus[*](por- ticus D. potius ll. v.add. uelli (aue- v) nequeunt Ev. (an totas?)), villas et domos[*](& domos uelli nequeunt. Et domos a) ambiri singularum palmitibus

[*](Verg. G II 103. Col. III 2,29.30. — (19) Th. II 5, 7.)