Naturalis Historia

quis primus invenerit non traditur[*](traditur Rsav. -datur FE). Iliacis temporibus non erant, nec ture supplicabatur: cedri tantum et citri[*](citri D2v. -riis Rs. in citri r), suorum fruticum, et[*](et om. v. a.S) in sacris fumo convolutum nidorem verius quam odorem[*](uerius quam odorem Rsv(S). om. r H) noverant, iam rosae suco reperto; nominatur enim hic[*](hic RsS. id DFav. om.EH) quoque in[*](in om.FEa) olei laude.[*]((2. 3) Sol. 46, 1. cfr.Pl. VII 108. —) unguentum Persarum gentis esse debet[*](gentis esse debet RsS. esse debet gentis v. gentis (-tes E1) sedebat r. -ti se debet H). illi madent eo[*](madente eo E. -te a. mamdente (-ent F2) eo F) et accersita[*](an arcessita? cfr. XV 16 et n. luc. p. 53) commendatione

inluvie natum[*](inluuie (ingl- va.S) natum Rsv. inlubi (-bie F2) natum FE1a. inlumin- E2) virus extingunt. primum, quod equidem inveniam, castris Darii[*](darei FE1J) regis expugnatis in reliquo eius apparatu Alexander cepit[*](coepit FEva.C) scrinium unguentorum. postea voluptas[*](uolupta F1E1) eius[*](an rei eius?) a nostris quoque inter lautissima[*](lautissima RsS. laudat- rv. cfr. VIII 183. 195. XV 5. XVIII 86. (item XXXI 94 et fortasse XXXVI 110 scribendum erat)) atque etiam honestissima vitae bona[*](bone F1Ea) a imissa est, honosque et ad[*](iis (is C) et ad va.H) defunctos pertinere coepit. quapropter plura de eo dicemus. quae ex[*](ex om.E) his non erunt fruticum, ad praesens nominibus tantum indicabuntur, natura[*](naturae Rs) vero eorum suis reddetur locis[*](locis om.Rs).

Vnguentis cognomina dedere aliis patriae, aliis suci, aliis arbores, aliis causae, primumque id scire convenit , mutatam auctoritatem[*](mutata auctoritate DFEazva. G(D)) et saepius[*](et sepius Fa. et (ad v) peius Eva. G) transisse[*](traxisse Rs) gloriam. laudatissimum fuit antiquitus in Delo insula, postea Mendesium . nec mixtura et compositione tantum hoc accidit, sed iidem suci varie[*](uariae FE) alioi atque alibi[*](atque libet Fa. at (ad v) quaelibet Eva.S) praevaluere aut degeneravere .[*]((15–422, 2) Apollon. ap. Athen. XV 688ef.) irinum Corinthi[*](corinthidium FE. -thium az) diu maxime placuit, postea Cyzici[*](cizicis Ea. -isis F), simili modo rhodinum Phaseli, quam gloriam abstulere Neapolis, Capua, Praeneste[*](praeneste Rsav. paenestae E. peneste Funcos ego posui). crocinum [in] Solis Ciliciae diu maxime laudatum est[*](est om. va.S), mox Rhodi, oenanthinum in Cypro[*](ad Cypro add. deinde in Aegypto praepositum oa. H (S)), post[*](post ex Rs) Adramytteo[*](adramyteo E. -mateo Fva.G. om.a), amaracinum[*](aramacinum F. -cynum Ea) in Coo, postea[*](posit DFE. -ita a. postea va.S) eodem[*](eadem... 20 praelata DFEa) loco praelatum est melinum, cyprinum in Cypro, deinde in Aegypto, ubi Mendesiam et metopium subito gratius factum est. mox haec abstulit Phoenice[*](hoenice FEa) et cyprini laudem

Aegypto reliquit[*](Reliqua FEa). Panathenaicum suum[*](panthene (om. athenaicum suum a) Rs) Athenae perseveranter optinuere. fuerat et pardalium in Tarso, cuius etiam conpositio et mixtura oblitterata est. narcissinum[*](narcissi va. H) quoque ex[*](et (pro ex) FEa) flore narcisso desiit[*](desit FEa) conponi.[*](cfr. Th. od. 14. 31. —) ratio faciendi duplex[*](duplus FEa), sucus et corpus: ille olei generibus fere constat, hoc odorum; haec stymmata[*](stymmata B. statim mata Rs. stin m- DF. stigm- Ea. stagm- v) vocant, illa hedysmata[*](haedismata FE. edis- a). tertius inter haec est colos multis neglectus; huius causa adduntur cinnabaris et anchusa[*](hanc hiusa F. hanc uisa Ea). sal adspersus olei naturam coercet. quibus anchusa [*](hanc usa F) adiecta est, sal non additur. resina aut cummis adiciuntur ad continendum odorem in corpore; celerrime is evanescit atque defluit, si non sunt[*](sunt ll. H. sint G. sit v) haec addita.[*]((13) Diosc. I 20 extr. — (14) ib. 72. — (15) ib. 71. Apollon. ap. Athen. XV 688f. —) unguentorum expeditissimum fuit primumque, ut verisimile est, e bryo[*](ebrio a. et bryo Rs) et balanino oleo, de quibus supra diximus[*](de — diximus Rsv(S). om. rz H) et[*](et Rs. om. rv) increvit[*](12,108.) deinde Mendesium[*](indesium Rs) balanino, resina, murra[*](myrra E. -rro a. mixta va.S), magisque etiamnum[*](100) metopium[*](metopium coni. Dal. -io ll.v. cfr. Diosc. I 71). oleum hoc est amygdalis amaris expressum in Aegypto, cui addidere omphacium, cardamomum, iuncum, calamum, mel, vinum, murram, semen balsami, galbanum, resinam terebinthinam.[*]((22) cfr. Diosc. I 53. (Th. od. 25).) e vilissimis quidem hodieque est— ob id creditum et id e[*](id e DFD. id Ea. in Rs (?)G(H). id in v(L)) vetustissimis esse — quod[*](quod om.Rs) constat oleo myrteo, calamo, cupresso[*](cypressio Rs), cypro, lentisco, mali granati[*](mali granati RsS. malogr- v. -li granatici r) cortice. sed divulgata[*](diuulgato FEa) maxime unguenta crediderim rosa[*](rosae H Brot.), quae plurima ubique gignitur. itaque simplicissima rhodini mixtura diu fuit additis[*](addita Rs. -to S) omphacio, fore rosae, crocino, cinnabari, calamo, melle, iunco, salis flore aut anchusa[*](angusta Fa. aug- E), vino. [*]((3) cfr. Diosc. I 64. ~– (4) ib. 58. III 41a. cfr. Pl. XXI 163. — (5) cfr. Th. od. 28. —)similis ratio[*](ratio — 3 similis RsD2v.om. r) et in crocino additis cinnabari, anchusa, vino. similis et in sampsuchino[*](sampsuchino L. samphsuco Rs. samsucino rv. cfr. XV 30. XXI 163) admixtis omphacio, calamo. optimum hoc in Cypro, Mytilenis, ubi plurima sampsuchus[*](sampsucus Rs. sams- rva.L (passim)). miscentur et viliora genera olei[*](elei Rs) e[*](e D2G(D). om. rv(S)) myrto, lauru[*](lauro FEava.S), quibus additur sampsuchum[*](sampsuchum (coni. Dal.) S. -cum Rs. samsucum D2a. -cium r. -chi- num L. -cinum v), lilium[*](illium FEa), faenum Graecum[*](faenum Graecum om.Rs), murra[*](myrra Eava.S. mirra F), casia[*](cassia Rs), nardum[*](& Rsv. e r), iuncus, cinnamomum.[*]((10) Diosc. I 62. —) e[*](& (pro e) Rs) malis quoque cotoneis et strutheis[*](strutheis C(S). -teis Rsv. srutiis a. -thiis FE. stru- H) fit oleum, ut dicemus[*](dicimus FEa. dixi- va. G), melinum, quod in unguenta[*](23,103) transit admixtis[*](admixtis om.Rs) omphacio, cyprino, sesamino[*](sesamino B. -io D2. samio rv) , balsamo, iunco, casia, habrotono[*](habrotano Ea. abr- va.S. (item infra)). susinum tenuissimum omnium est; constat ex liliis[*](ex iliis F. exilis Fa), balanino, calamo, melle[*](melle B e Dios. -llo v (cfr. § 13). melius D2D. om. r. cfr. ??? luc. p. 69), cinnamo[*](cinnamo D2D. -momo v. om. r), croco, murra[*](myra Rs. myrra Ea. mirra F. myrrha aspalatho B e codd.); [*](ib. 65. (Th. od. 25).— (14) Apollon ap. Athen. XV 688f. —) et dein[*](et dein ego. et idem (isd- Rs) ll.v. et item P) cyprinum[*](cyprio Ea. cip- F) ex cypro et omphacio et cardamomo, calamo , aspalatho[*](aspalatho v. spal- FE. -to Rsa), habrotono; aliqui et[*](et om. va.S) cyperum[*](cyperum D. cip- F. cyprum Rs 1Ea. cuprum Rs 2. cyprinum v de cypero cfr. XII 42. 43) addunt et[*](et Rs. et in rv. (an etiā?)) murram [*](myrram Eava.S. myrum F. maix Rs)[*](dist. D) et panacem. hoc optimum Sidone, mox Aegypto. si non[*](an uero (ů) pro non (n???)?) addatur sesaminum[*](resaminum Rs. sesamnum r) oleum, durat et quadriennio; excitatur cinnamomo.[*](Diosc. I 57.)[*]((3) Th. od. 30. Diosc. I 69. cfr. Athen. XV 690ef. —) telinum fit ex oleo recenti, cypiro[*](cypiro RsS. -pero B. -pro rv), calamo [*](calamum FEa), meliloto[*](melio loto Rs. eliloto E. elitoto Fa), faeno Graeco, melle[*](melle ll.H. melle mello (melino Verc.) v), maro, amaraco. hoc[*](hęc FEa) multo[*](multo RsS. om. rv) erat celeberrimum Menandri poetae comici aetate; postea[*](postea S. -tea multo (-tos FE) ll.v) successit propter gloriam appellatum megalium, ex oleo balanino, calamo[*](balanino balsamo calamo v), iunco, xylobalsamo, casia, resina. huius[*](huius FEav. ius Rs) proprietas ut ventiletur in coquendo, donec desinat olere[*](olere RsD2v. col- D1F. cal- z. colore Ea); rursus refrigeratum odorem suum capit.[*]((8) cfr. Pl. XXI 40. Diosc. I 1. ib. 68. —) singuli quoque suci nobilia unguenta faciunt: in primis malobathrum[*](malobatherum Fa. -thorum E), postea iris Illyrica et Cyzicena amaracus, herbarum[*](herbarii in va.H) utraque . vel[*](uel Rs (D?)S(D). om. rv(J)) pauca his et[*](his (iis v) et ll.v(H). sed B) alia alii[*](alii B. a Rs. aliis rv) miscent; qui plurima, alterutri [*](dist. J) mel, salis florem, omphacium, agni folia[*](agni folia RsG. hac (ac a) nipolia r. anguifoliam v. agnon polium B), panacem. externa omnia et[*](et ll.v(J). om. H) prodigiosa cinnamomino[*](cinnamomo Eava.C) pretia[*](pretia ll.v(H). om. G):[*](Diosc. I 74. — (14) ib. 75. —) adicitur[*](addicitur FEa) cinnamo[*](cinnamo ll.H. om. G. -momo v. -momino C) balaninum oleum, xylobalsamum, calamus, iunci[*](tumci F. tunfi Ea. iuncus va.S), balsami semina, murra, mel odoratum. unguentorum hoc crassissimum. pretia ei[*](eis (pro ei a) Rs. eius D2) a $X$[*](X del. G. denaris Rsv) XXXV[*](XXV EaH) ad $X$ CCC[*](X. CCC ll.L. CCC G. CCCX v). nardinum sive foliatum constat omphacio[*](ompha F) aut[*](ut D1F.om.Eava.S) balanino, iunco, costo, nardo, amomo[*](casto nardaro momo Rs), murra, balsamo.[*]((20) cfr. Th. od. 32. Diosc. I 74 med.) in hoc genere conveniet meminisse herbarum, quae nardum Indicum imitarentur, species VIIII a nobis esse dictas: tanta materia adulterandi[*](12,43 sq.) est. omnia autem acutiora fiunt costo, amomo, quae maxime nares[*](naris MRsS) feriunt, crassiora murra suavioraque, medicinae autem utiliora croco, acerrima per se amomo; hoc et capitis dolores facit. quidam satis habent[*](hab& Rs) adspergere quae sunt pretiosissima ceteris[*](e ceteris Rs. a cet- FEa) decoctis, inpendio[*](inpendio (-edio Rs) — 3 decoctis om.EzH Brot.) parcentes, sed non est[*](est MRsv. om.Fa) eadem vis nisi una decoctis.[*](Diosc. I 73. (Th. od. 32). —) murra et per se unguentum facit sine oleo, stacte[*](stacteo M) dumtaxat, alioqui nimiam amaritudinem adfert. cyprino viride fit, susino unguinosum[*](unguinosum Rsv. om.M. ing- r), Mendesio [*](Mendesio om.M) nigrum, rhodino candidum, murra pallidum. haec sunt antiquae inventionis genera et postea[*](poster F1. an postera?) officinarum furta.

Nunc dicetur cumulus ipse deliciarum et summa auctoritas rei.[*](Athen. XV 690e. (Th. IX 7, 3). — (14) Th. IX 7, 4. —) ergo regale unguentum, appellatum quoniam Parthorum regibus ita temperatur, constat[*](constat om.Rs) myrobalano, costo, amomo, cinnamo comaco[*](camaco M. mom- Rs. (comaro C errore). cfr. XII 135), cardamomo, nardi[*](nardi v. -dis ll) spica[*](spica om.MRs), maro, murra, casia, styrace, ladano, opobalsamo, calamo iuncoque[*](iuncoque syris (-io v) MRs(v)S. iunco r H) Syriis, oenanthe, malolathro, serichato[*](sericath??? Rs. -to Mva.C. -ton r) , cypro[*](cypro (-rio M) ll.v(H). -pero C), aspalatho, panace, croco, cypiro[*](cypiro RsDFEaH. cyapro M. cyprio dzv. -ro C) , amaraco, loto[*](lato Ea. colato va.H), melle, vino. nihilque eius rei causa[*](eius rei causa damn. P) in Italia victrice omnium, in Europa vero tota praeter irim Illyricam[*](iri in yllirica Ea) et nardum Gallicum gignitur. nam[*](etiam (pro nam) Rs) vinum et rosa et myrti folia oleumque communia fere omnium terrarum intellegantur[*](intelliguntur va.S).

[*](Th. od. 8. — (20) ib. 17. —(22) ib. 41. cfr. Pl. XXXVI 60. Isid. XX 7,2. —(22.426,1) Th. od. 14.)[*]((2) ib. 34. — (2. 3) ib. 40. 41. — (4) ib. 53.) Siccis odoribus constant[*](constat FEa) quae diapasmata vocantur. nam[*](Iam a) faecem[*](fecen E. fece Fa. faeces va.G) unguenti magma[*](magma DaG. -mā M. magna FE. -na appellant. Magma Rs) appellant. inter omnes potentissimus [*](omnnepotentissimos Rs) odor quisquis novissime additur. unguenta optime[*](optima FEa) servantur in alabastris, odores[*](alabastri odore M) in oleo, quod diuturnitati[*](diuturnitate FEa)

eorum tanto[*](tanta FE1a) utilius[*](utilius M. -us est rv) quanto pinguius, ut ex amygdalis. et ipsa unguenta vetustate meliora. sol inimicus iis[*](iis Mv(D). as F. his rC), quam ob rem in umbra conduntur[*](conduntur (coni. Chiffl.) S e Th. coquuntur (co- qun- DF) ll. v) plumbeis vasis. experimentum[*](experimenta M) eorum inversa manu capitur, ne carnosae partis calor vitiet.