Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
asinis a fetu dolent, ideo sexto mense arcent partus, cum equae[*](aeque M. -uae F) anno prope toto praebeant. quibus solida ungula nec supra geminos fetus, haec omnia binas habent[*](et quibus F2) mammas, nec aliubi[*](alibi S) quam in feminibus. eodem loci[*](loco Rsva. D. cfr. § 136. luc. p. 75) bisulca et cornigera, boves quaternas, oves[*](quaternas oues om.Rs) et caprae[*](et caprae MRsS. cap- rv. -raeque C) binas. quae numeroso fecunda partu et quibus digiti in pedibus,
haec plures[*](pluris MRsS) habent et[*](et om.DFEva.S) toto ventre duplici ordine, ut sues, generosae duodenas, volgares[*](uolgare Rs) binis[*](binas B) minus; similiter canes. alia[*](alias RsE) ventre medio quaternas, ut pantherae, alia[*](et alia Rs. alias DFE) binas, ut leaenae[*](leenae F2d2. lanae D1F1. lamiae E) . elephans[*](helephans Rs. elephas va.J) tantum sub armis duas nec in pectore, sed citra[*](utra M.an circa (vel iuxta)?) in alis[*](alis v. om.Rs. aliis r) occultas. nulli[*](nulli MRsG2. -llis r. -lla v) in feminibus digitos habentium .[*]((5–7) P ib. 8. 11. 12. 14.—) primis[*](primis MRSG (S). -mis in r. -mo zC (H). -mi v) genitis[*](geniti zva.G (H)) in quoque[*](quoquo Rs. quaque E2zva.G) partu sues[*](partu sues G (S). -tus sues D1Fd. -tus uel M. -tus sue E. -tu et Rs. -tu suis H. -te sues D2zv) primas praebent[*](praebent MRsG (S). -ement DFE. premunt Tszv (H)) —eae sunt faucibus proximae—, et[*](et MRsG2 (S). ut rG1. om.dTzH. tamen v) suam quisque novit in fetu[*](fetus F1) quo genitus est ordine, eaque alitur nec alia. detracto [*](s& tracto Rs. sed detr- S) illa alumno suo[*](alumnuo sus Rs) sterilescit ilico ac resilit, uno[*](un F1. tunc E) vero ex omni turba relicto[*](relicta D1F1E) sola munifex, quae genito fuerat attributa, dependet[*](dependet RsS. -dent M. -dat E2. defendat DF. -nsa E1. defcendit v).[*](Ar. II 1, 500a 23. — (11–13) ib. 13, 504b 21–26.— (14) III 20, 521b 23–25.—) ursae mammas quaternas gerunt, delphini binas in ima[*](imo M. bina F1. om.a) alvo papillas[*](papilla Rs) tantum nec evidentes et paulum in oblicum [*](oblicuum F. obi- licum Rs) porrectas. neque[*](neque ne M. ///// nec RsSJ) aliud animal in cursu lambitur[*](lambitur MF2v. lab- Rs. amb- r). et ballaenae autem[*](autem om.azva.G marini mammis (coni. Dal.) S. mammis ll.v (D)) vitulique marinimammis nutriunt fetus.[*](Ar. VII 5 init.— (16. 17) ib. 11 init.)[*]((1) VI 26 extr. cfr. Pl. XXVIII 123.— (2) VI 21, 575b 9–12.— (5) ib. 23, 577a 28.—) Mulieri ante septimum mensem[*](mense (om. septimum) Rs) profusum[*](profusum MF2v. praf- Rs. fu- r) lact inutile, ab eo[*](eo MRsD2F2v. eius r) mense, quo[*](quo MzS. e quo Rs. quod rv) vitales[*](uitalis est va.H) partus, salubre[*](salubres Rs). plerisque autem totis mammis atque etiam alarum[*](alarum MRsF2v. mal- r) sinu[*](sinu MRsG2. -nus rv) fluit. cameli
lact habent, donec[*](lact (lac RsB) habent done MRs (B) Bas. lac tabendo nec r. lac mulgetur ne v) iterum gravescant[*](grauescat va. (B) Bas.). suavissimum id[*](id MRsS. hoc F2v. hic r) existimatur ad unam mensuram tribus aquae additis. bos[*](bis D1F1Ea) ante partum non habet[*](habet MRsF2v. -ent E1. -eant r), et[*](et MRsF2S. ex rv) primo semper a partu[*](a partu MD2F2v. -tum DF1. apar Rs. apertum Ea) colostrae[*](clostrę F1a. colostae M. -stra va. Brot.) fiunt, ni[*](ne Rs. quae ni C)[*](spumae D coll. § 239. at cfr. n. luc. p. 11) admisceatur aqua, in[*](aquatim in Rs. aqua S) pumicis modum[*](modo RsS coeunte MRsS. -nt rv) coeunte duritia. asinae praegnates[*](praegnacesRs.—antes Fava.J pullo (-llis G) va.Brot.) continuo lactescunt. pullos earum, ubi[*](ubi om.Rs) pingue pabulum, biduo a partu[*](parunt Rs) maternum lact[*](lact MD. lac rv) gustasse letale est.[*](Ar. III 20, 521b 29–33.—) genus mali vocatur colostratio. caseus non fit ex utrimque[*](utrique RsFa) dentatis, quoniam eorum lact non coit. tenuissimum camelis, mox equis, crassissimum asinae, ut quo[*](quo del.F2) coaguli vice utantur.[*](Dio LXII 28, 1. schol. Iuven. 6,462. cfr. Pl. XXVIII 183.— (14) cfr. Ar. III 20, 521b 33 sq.— (15) ib. 522a 29–522b 2.—) conferre aliquid[*](aliquit M. aliquod et candor ferre aliquid Rs) et candori[*](et candori MRsF2v. ex candore rv) in mulierum cute existimatur. Poppaea certe, Domiti Neronis coniunx, quingentas per omnia secum fetas trahens, balnearum etiam solio totum corpus illo lacte macerabat, extendi quoque[*](quorumque Rs. quocu- S) cutem credens[*](rendens Rs). omne autem igne spissatur, umore[*](umore (hu- F2v) ll. v (J). frigore (B) C) fervescit[*](feruescit (ferbe- DF) ll. v (D). ferescit (B) Verc. ex Ar.). bubulum caseo fertilius quam[*](quam om.Rs) caprinum, ex eadem mensura paene altero tanto. quae plures quaternis[*](plure quaternas Rs) mammas habent, caseo inutilia, et meliora quae binas.[*](Ar. ib. 522b 12. 9–11.)[*]((4) cfr. Pl. XXVIII 133.— (6) ib. § 134.—)Coagulum hinnulei[*](hinnulei MH. -llis Rs. hinulei G2. -li C. inulei F2. -li B. inutilei D1F1. -le rv), leporis, haedi laudatum, praecipuum
tamen dasypodis, quod et profluvio alvi medetur, unius utrimque[*](utrumque Rs) dentatorum. mirum barbaras gentes, quae lacte vivant, ignorare aut spernere tot saeculis casei[*](caseis F1a) dotem, densantes id alioqui in acorem iucundum et pingue butyrum[*](buturum Rs. bytir- F1a. byttir- F2. cfr. § 284). spuma id est, lacte[*](lactis Rs (?) va. J) concretior[*](concretior (congr- Rs) MRsS. -tiorque r H. -tiusque v) lentiorque[*](lentiorque MRsJ. om. rv) quam quod serum[*](ferum v. -ru D2F2. fer Rs. cerum d. -ras a. -ru r) vocatur. non omittendum in eo olei vim esse et barbaros omnes infantesque nostros ita ungui[*](ungi Fava.S).Laus caseo Romae, ubi omnium gentium bona comminus iudicantur, e provinciis Nemausensi[*](nemauseni MFd) praecipua, Lesurae[*](lesurę F2dv. -ur Rs. -ure r D. cfr. Sid. Apoll. 24, 44) Gabalicoque[*](Gabalicoque D. -li quoque M. -licique (geb- Rs) rv) pagis[*](pagis MF2v (D). pacis Rs. pa- uis r. pagi H), sed brevis ac musteo tantum commendatio[*](commendatior Rs). duobus Alpes generibus pabula sua adprobant : Delmaticae[*](delmaticae MRsS. dol- Fa. Dal- G. -iae v docleatem (dio- Rs) RsF2v (J). -te M. -tam r Brot. Docleante S (errore)) Docleatem mittunt, Ceutronicae[*](centronicae D(?) H. cfr. III 135. Fels p. 50) Vatusicum[*](uathusiccum Rs). numerosior Appennino:[*]((14) Sil. Ital. VIII 462. Martial. I 43, 7. III 58, 35.— (15) Mar- tial. XIII 30.)[*]((1) ib. 32. (cfr. Col. VII 8, 7). —) Cebanum[*](cebanum RsG. caeb- F. a lac. coeb- r D. cfr. CIL V p. 895) hic e Liguria mittit ovium maxime lacte[*](lacte MRs. -ti r. -tis v. e lacte J. cfr. Fels p. 14), Sassinatem[*](Sassinatem (U)J. saes- Rs. sassinn- a. sasinn- r. Aesina- B. Auxima- v. cfr. III 114. CIL XI p. 977) ex Vmbria[*](ex bria Rs) mixtoque Etruriae atque Liguriae confinio[*](continuo Rs) Luniensem[*](iuniensem F1. lu- nensem F2va. J. cfr. XXXVI 48. 135) magnitudine[*](magnitudinem F) conspicuum, quippe et ad singula milia pondo premitur, proximum[*](proximum—362, 5 detur om.a) autem urbi Vestinum[*](aestinum F1. uesci- num T (Cluver) D2. cfr. CIL X p. 463. Niss. It. 1 p. 517 n. 10.II p. 665 n. 5) eumque e Caedicio[*](caedicio MDEJ.—itio (c in ras.) FG. ceditio Rsv (H). cfr. XIV 62) campo laudatissimum.
et caprarum gregibus sua laus est, in recenti[*](in recenti MF2v (S). rece- G2. in rege- Rs. ingrege- F1. in- graege- DE. Agrige- (Merula) Verc. (H)) maxime augente[*](augente (eam praem. v) J. aque- Md. -ēte DFE. hcauente Rs. hanc acuente S) gratiam[*](gratia MRs) fumo, qualis in ipsa urbe conficitur cunctis praeferendus; nam Galliarum sapor[*](saper MD1F1) medicamenti[*](medicamentiu tium Rs.—nti uitium S) vim optinet. trans maria vero Bithynus fere in gloria est. inesse pabulis[*](paruulis Rs) salem[*](sale M), etiam ubi[*](ubi om.M) non detur[*](detur MFdv. uidetur Rs (DE?) S. cfr. XXXI 88. n. luc. p. 52) , ita[*](maior (pro ita) RsS.an situ?) maxime intellegitur, omni in salem[*](salem MC. -le rv) caseo senescente, quales redire in musteum saporem aceto et thymo[*](himo Fa) maceratos certum est. tradunt[*](traditum. tradunt Fa) Zoroastren [*](zorastren MF1a) in desertis caseo vixisse annis XX[*](XXX RsS) ita temperato, ut vetustatem non sentiret.[*](Ar. V 1, 539a 15. (cfr. P I 3, 643a 3).— (11) I 15, 493b 32. 33. 494a 2. —) Terrestrium solus homo bipes. uni iuguli[*](iuguli MDFav. -lum RsS. unguli E.cfr. Sen. De ira I 2, 2. Lucan. II 317), umeri, ceteris armi[*](armis Rsa); uni ulnae. quibus animalium manus sunt, intus tantum carnosae, extra nervis et cute constant[*](constat F1a).
[*](cfr. Ar. G IV 4, 770b 30.— (15) cfr. Gell. XV 24.— (16) Ar. I 15, 493b 29. 30. II 11, 503a 24. 25. P IV 10, 687b 11 –14. 17. 18.) Digiti quibusdam in manibus seni[*](eni F1. om.a). M.[*](M. om.Rsava.G (H)) Corani[*](corani MF2J. -am Rs. -//// F.1 -aci r. Curiatii G.C. Oratii (Hor- H) v(H). cfr.CIL VI p. 451) ex patricia gente filias duas ob id Sedigitas accipimus[*](accepimus va.S) appellatas et Volcacium[*](uolcaciū M. -atium RsBas. uulcatium Fv. (alac.)) Sedigitum, inlustrem in poetica. hominis digiti ternos[*](ternos MRsD2F2S. om. rv) articulos[*](apticulos F1Ea. oculos Rs) habent[*](habent ternos va.S), pollex binos; et[*](et om.M) digitis adversus[*](aduersis a) universis[*](iniuersis M) flectitur, per se vero[*](peruerso Rs) in oblicum porrigitur, crassior ceteris. huic minimus mensura par, ac[*](ac del.F2. e a. es d. est zva.S) duo reliqui sibi,
inter quos medius longissime protenditur. quibus ex rapina victus quadripedum, quini digiti in[*](in om.Fdava.S) prioribus pedibus, in reliquis quaterni.[*](P ib. 688a 4–7. 8. 9.— (9) Ar. II 1, 497b 20.—) leones, lupi, canes, panthera[*](panthera ego ex Ar. et pauca ll.v) in posterioribus quoque quinos[*](quenos F1. quanas Rs) ungues[*](unguis MS. linces dTs (P)) habent uno[*](unū RsS) iuxta cruris articulum [*](quino (pro articulum) M) dependente[*](dependentem S); reliqua, quae sunt minora; et digitos quinos.Bracchia non omnibus paria[*](paria MD2F2v. piria D1F1. pria Rs. propria Ea) secum. Studioso Threci[*](thraeci M. traeci Rs. trechi F. a lac. Thracio (-ci B) va.S) in[*](gai Fa) C. Caesaris ludo notum est dexteram[*](dextram G) fuisse proceriorem.
Animalium quaedam ut manibus utuntur priorum ministerio pedum sedentque ad os illis admoventia cibos, ut sciuri.[*](ib. 8, 502a 27–502b 8. 23–26.—) nam simiarum genera perfectam[*](perfecta DF1Ea) hominis imitationem[*](imitationem MRsF2G. simila- DF1. simula- Eazv) continent facie, naribus, auribus, palpebris, quas[*](quae Eazva.Bas. (S)) solae quadripedum et in inferiore[*](inferiorē Fa. (-orē [om. in] . . . genā RsF2zva. Bas.)) habent gena, iam mammas in pectore et bracchia et crura in contrarium similiter[*](similiter et Rs) flexa, in manibus ungues, digitos longioremque medium. pedibus paulum[*](paulolū F2) differunt; sunt enim ut manus praelongae[*](praelonge E2. -ges DF1E1a. -gi F2va. (P) D. cfr. Ar.οἷον χεῖρεξ μεγάλαι), sed vestigium palmae simile[*](similem RsFa) faciunt. pollex quoque iis et[*](et G2) articuli[*](articulis F1Ea. -lus D1) ut homini, ac praeter genitale — et hoc in maribus tantum[*](extrema Rs) — viscera etiam interiora omnia ad exemplar[*](exempla F1a. -liarum Rs).
[*]((21) Ar. III 9, 517a 30.— (22) ib. 11, 518b 23. 9,517a 33 sq. 31. 32.) Vngues clausulae nervorum summae[*](digitur simiae Rs. -ti, simiae SJ) existimantur . omnibus hi quibus et digiti. sed simiae imbricati[*](imbricati Rsv. -tae M. inbricti D2F2. -tae r), hominibus lati — et defuncto crescunt —, rapacibus unci[*](uncę F2),
ceteris recti[*](rectae F.alac.), ut canibus, praeter eum qui a crure[*](crure om.Rs) plerisque dependet.[*]((3) Ar. II 1,497b 22–26. 498 12. 13. 5–7.—) omnia digitos habent quae pedes, excepto elephanto ; huic enim informes, numero quidem V[*](V a. quinque (pro quini) r), sed indivisi ac leviter discreti ungulisque, non[*](haud (pro non) G2) unguibus, similes, et pedes maiores priores, in posterioribus articuli[*](articulis DF1Ea) breves. idem[*](item Rs) poplites intus flectit hominis modo, cetera animalia in diversum posterioribus[*](posterioribus (-eribusRs) MRs. -bus articuli (-los B) r v. cfr. 5) pedibus quam prioribus. nam quae animal generant , genua ante se flectunt et suffraginum artus in aversum[*](aduersum Rsva.Bas.).[*](Ar. ib. 498a 19–22. (cfr. supra § 246). 13–17 (aliter). 29. 31. —) Homini genua et cubita contraria, item ursis et simiarum generi, ob id minime pernicibus. ova[*](oua MRsF2v. qua (quia E2) r) parientibus quadripedum, crocodilo[*](ut crocodilo P), lacertis, priora genua post curvantur, posteriora in priorem partem[*](partem—13 humani om.M). sunt autem crura his obliqua , humani pollicis[*](poplitis coni. B) modo. sic et multipedibus praeterquam novissima salientibus. aves, ut quadripedes, alas in priora curvant, suffraginem[*](suffragines va.G2 (H)) in posteriora.
Hominis genibus quaedam et religio[*](religioni M) inest observatione [*](obseruationem F1a) gentium. haec supplices attingunt, ad[*](ad —21 fluit om.a) haec[*](hae M) manus tendunt, haec ut aras adorant, fortassis quia inest iis vitalitas [*](uilitas Rs). namque in ipsa genus[*](genu va.S) utriusque commissura, dextra laevaque, a priore parte gemina quaedam buccarum inanitas inest, qua perfossa ceu iugulo[*](iugulo MRsF2G. iungulo D1 (?). -los F1. ungulos E. -las D2. -la D2. uinculis v) spiritus fluit[*](fluit MRsD2S. fuit D1F1E. fugit F2v). inest et aliis partibus quaedam religio, sicut in dextera[*](in dextera MD. dextra rv. dist. Fels p. 27): osculis aversa[*](aduersa M) adpetitur, in fide porrigitur.[*]((23) cfr. Horn. A 501.)[*]((2) Hor. sat. I 9, 76.) antiquis Graeciae in supplicando
mentum[*](metu DF1Ea) attingere mos erat. est in aure ima memoriae locus, quem tangentes antestamur[*](antestamur H cum vet. Dal. (S). adt- DF. att- MRsav (Brot.). -antur EzG2); est post[*](postea Rs) aurem aeque dexteram[*](dextram va.J) Nemeseos[*](nemesios Fdava.S), quae dea Latinum nomen ne in Capitolio quidem invenit, quo[*](qua M) referimus[*](referemus F1a) tactum[*](tractu Rs. tacto va. H) ore proximum a[*](a RsF2v. om.M. an r) minimo[*](nimi mo Rs) digitum[*](digito F2. ducitū F1. duci a), veniam sermonis a diis[*](ab iis M) ibi[*](ibi MRsG. sibi r. om. v) recondentes .[*](Ar. III 19, 520a 29.— Oppius fr. 8 Pet. cfr. Cic. Tusc. II (35) 53. Plut. Mar. 6 extr.) Varices in cruribus viro tantum, mulieri raro. C.[*](C. om.Rs. G. F2in ras.) Marium[*](Marium v. -rtium Rs. -rio MDF2in ras. -ri Ead), qui VII consul fuit, stanti[*](stantisRs. -te Fda. -tē va.S) sibi extrahi[*](extrahi MF2v. intr- Rs. extra r) passum unum hominum[*](hominē Fda) Oppius auctor est.
[*](Ar, II 1, 498b 6–10. de incessu an. 4, 705b 18 sq.— (13) P IV 10, 690a 27. (cfr. Ar. IV 11, 538b 11).— (14) Ar. II 1, 499b 3–5. P ib. 689b 7.— (16) Paul. Festi 370, 7. Ar. I 15, 494a 16. 17.) Omnia animalia a dextris[*](dexetris M1. -xteris J) partibus incedunt, sinistris [*](sinistris Rs (?) E2av. -tra F2. -tras r (an recte? cfr. II 145)) incubant. reliqua ut libitum est gradiuntur, leo tantum et camelus pedatim[*](pedum RsS J), hoc est, ut sinister pes non transeat[*](nostram seat Rs) dextrum, sed subsequatur. pedes homini maximi[*](maxime M. -mae Rs), feminis tenuiores in omni genere. surae homini tantum et crura carnosa[*](carnosae DFEa). reperitur apud auctores quendam[*](quedam a. quaed- DFEva. G) in Aegypto non habuisse suras. vola[*](uota M. ola Rs) homini tantum exceptis quibusdam .[*](Paul. Festi 231, 3.— Fest. 238a, 31. Paul. Festi 239, 4. Quintil. I 4, 25. Hor. sat. I 3, 47. 48.)[*]((1) Ar. P IV 10, 690a 6–10. 21. 24. 16. 17. 22–24. 28–30. cfr. Sol. 49, 9.) namque et hinc cognomina inventa Planci, Plauti, Pansae[*](panasae M. -nsa Rs), Scauri, sicut[*](sicuti Fa. scut Rs) a cruribus Vari, Vatiae[*](aua- tiae Rs. Vaciae H), Vatini, quae
vitia et in quadripedibus. solidas habent ungulas quae non sunt cornigera; igitur pro iis[*](iis M. his r H. eis v) telum ungulae ictus[*](ungulae ictus (int- M) MJ. enun- cule hictus Rs. in ungulae ictu S. ungula (inung- D) eius r. (alac.) -la v) est illis. nec talos habent eadem, at quae[*](atque MF1) bisulca sunt, habent. iidem digitos habentibus non sunt, neque in prioribus omnino pedibus ulli. camelo tali[*](tales Rs) similes[*](similis RsF) bubulis, sed minores paulo; est enim bisulcum[*](bisulcus D2G (D). -corum C. cfr. n. luc. p. 67) discrimine exiguo; pes in[*](pes in MRsDF2S. pes inus F1. pes a. pessimus Ev. pes imus B) vestigio carnosus [*](carnosus MF2S. -sis D2. -nasis Rs. -nosa E2. -si r. -so v) ut ursi[*](uasi M. ursis RsF2S), qua de causa in[*](in om.RsS) longiore itinere sine calceatu[*](talceatu M. calciatu rv) fatiscunt[*](fatescunt Rs).