Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Ar. P II 4, 650b 33–35.— (16) cfr. Ar. III 19, 521a 21. 22. 33. 34. 4. 5. (P II 2, 647b 34).— (17) cfr. P II 4, 651a 12 sq.— (18) Ar. III 19, 521a 10–12. 520b 14. 15. (P III 4, 666a 16. 17).)[*]((1) P II 4, 650b 33. 34. 18–21. 27-) Sanguis[*](sanguinis RsS (cum coitus iungens)) quibus multus et[*](et om.Rs) pinguis, iracundi[*](iracundi M (D?) J. -dus Rs -dia rv (Brot.). -da C). maribus quam feminis nigrior et iuventae[*](iuuenta F2. in iu- va. G. cfr. § 214) quam[*](magis quam va.S) senio, et inferiore parte pinguior. magna et[*](et (del. G) tamen tactum va.H. iacturam tamen F2. at cfr. Ar.) in eo vitalitatis[*](uitalitatis Mv. uili- Rs. utili- r) portio[*](tertie portio M). emissus spiritum secum trahit, tactum tamen non sentit[*](sentio F1. (sentiunt F3in marg., sed rursus detersum)).

animalium fortiora quibus crassior sanguis, sapientiora quibus tenuior[*](tau- rorum om.Rs), timidiora quibus minimus aut[*](aut ut nullus F. at quibus nullus hebetia va.H) nullus.[*](Ar. III 19, 520b 26. 27. (cfr. Pl. XXVIII 147). 23. 24. III 6 extr. P II 4, 651a 2–4–(5) Ar ib. 521a 3. 4 2. 3. — (6) I 4, 489a 32–34. — (6. 7) III 19, 521a 31 sq. —) taurorum celerrime[*](dist. ego n. luc. p. 32) coit atque durescit—ideo pestifer potu—, proxime [*](proxume Rs. . . . . . me M. maxime rv) aprorum, at[*](at ego. ad MRs. a D1F1E. ac rH. & v) cervorum caprearumque et bubalorum[*](bubulorum Rs) omni no non[*](omnino non ego. -im onos Rs. -ium no rv) spissatur. pinguissimus asinis, homini tenuissimus. iis, quibus plus quaterni pedes, nullus. obesis[*](obesus Rs) minus copiosus , quoniam absumitur pingui.[*](Ar. ib. 521a (13) cfr. Ar. ib. 520b 30.—) profluvium eius uni fit in maribus[*](maribus MFd. ma//ni- Rs. nari- r(?)v. cfr. Madvig adv. crit. II p. 526. n. luc. p. 32) homini, aliis nare alterutra[*](altera va.J) vel utraque[*](uel utraque M. que (del.F2) r. aliis utraque v), quibusdam per inferna, multis per ora stato tempore, ut nuper Macrino[*](sed H) Visco[*](uisco MRsF2G. uico r. Iusto B. om. szv) praetorio viro et omnibus annis Volusio Saturnino urbis praefecto, qui nonagensimum etiam excessit[*](annum etiam ex- cessit M) annum. solum hoc in corpore temporarium[*](tempore corporarium Rs) sentit incrementum , si quidem hostiae abundantiorem fundunt, si prius bibere.

[*]((18) Ar. ib. 521a 15. 16. Quintil. XI 3, 78.) Quae animalium latere certis temporibus diximus,[*](8, 122. 128) non habent[*](habentē (om. tc???) Rs) tunc sanguinem praeter exiguas admodum circa corda guttas, miro opere naturae, sicut in homine vim eius ad minima momenta mutari, non somno[*](somno ego ex Ar. modo ll.v. add. felis Rs. fellis SJ) tantum[*](tantum Rsv(H). -to rG. toto D) minore[*](minore MD2F2G. in ore rv (H)) materia suffusi[*](suffusi MRsG(S) -sus Dd. -sa FEav(H)D), verum ad singulos animi habitus, pudore, ira, metu, palloris pluribus[*](palloris MVerc. -res Rs. -ribus rv) modis, item ruboris: alius enim

irae et[*](et om.RsS. est D. cfr. Müller stil. p. 149 (65)) alius verecundiae.[*]((2. 3) Ar. ib. 17–) nam in metu refugere et[*](et in va.S) nusquam [*](nūquam Rs) esse certum est multisque non[*](non om.Ea. //// D1) profluere[*](profluere MJ. preflu- Rs. transflu- F2v -sf////ere F1 -sfuere D. -sfugere Eaz) transfossis, quod hominid tantum evenit. nam quae mutare[*](mutari va.S) diximus[*](8, 122 9, 87) colorem, alienum accipiunt quodam repercussu[*](repercussus Fd. percurro Rs); homo solus in se mutat. morbi omnes morsque sanguinem absumunt.

[*](cfr. Ar. de anima II 9, 421a 25. 26.—) Sunt qui suptilitatem animi constare non tenuitate sanguinis putent, sed cute operimentisque corporum magis aut minus bruta esse, ut[*](tuta Rs) ostreas[*](ostrea G) et testudines; boum[*](litium (pro boum) Rs) ferga, saetas suum obstare tenuitati[*](tenuitate RsF2) immeantis spiritus , nec purum liquidumque tramitti; sic et in homine, cum crassior callosiorve excludat cutis: ceu[*](ce D1F. quae Eva. G.alac.) vero non crocodilis et duritia[*](duritiae F2) tergoris tribuatur et sollertia[*](sollertico F).[*](Ar. II 7 extr. (Herod. II 71). cfr. Pl. VIII 96–(17) Ar. III 11 517b 31 sq. cfr. supra § 157.—) hippopotami corio[*](13 colio M. cori F1. -rii va.S. iecori F2) crassitudo talis, ut inde tornentur[*](turnentur Rs. torme- F1) hastae, et tamen quaedam ingenio medica diligentia. elephantorum[*](maedica elephantorum diligentia M) quoque tergora inpenetrabiles caetras[*](scaetras DE2. cetras adG. cer///tras Rs. setas v. (certas Dal. errore)) habent, cum tamen omnium quadripedum suptilitas animi praecipua perhibetur[*](perhib&us R2 -beatur v. cfr. CFW Müller p. 6) illis. ergo[*](erga M) cutis ipsa sensu caret, maxime in capite. ubicumque per se ac sine carne est, volnerata non coit, ut in bucca cilioque.

[*](Ar. III 10 init. (I 6, 490b 21–24. G V 3 init.).)[*]((1. 2) ib. 12, 519a 26–28—(2) I 5, 490a 6–8. (P IV 6, 682b 18. 19. 13, 697b 11). cfr. Pl. IX 82) Quae animal pariunt, pilos[*](pilosque auent Rs) habent; quae ova, pinnas aut squamas aut corticem[*](corticem ll. (P) G2. -cem aut testam v) , ut testudines, aut cutem[*](cutem pura DF1. purpuram cutem RsS. puram cutem J. (loc. corr.)) puram

, ut serpentes. pinnarum caules omnium cavi[*](caui DFdT (P) G2. -ues Rs. auiū Eazv). praecisae [*](praecisae ll. v (H). -si z. -sique dT (P) G2) non crescunt, evulsae[*](uulsae F2d. -sa ea F1a. -sae autem Tva. G) renascuntur. membranis volant fragilibus insecta, umentibus hirundines in mari, siccis inter[*](dist. ego. (Plin. male intellexit verba Ar.)) tecta. vespertilionum[*](uespertilionum dT. -iorum Rs. -io. horum DFEv (D). -io. nam horum J (errore) alae quoque articulos habent.

[*](Ar. III 10, 517b 11. 12. (G V 3, 782a 33)— IV 11, 538b 8.—(5. 6) II 1, 498b 27–30. (P II 14, 658a 30. 31.)— (6. 7) III 12, 519a 22. 23. Trogus = G IV 5, 774a 35 sq—)Pili e[*](pili e (ae D1F1) DFES (D). -lpe Rs. -li a dv (J)) cute exeunt crassa[*](crassa RsF2v. -sse E. grassae D1F1. grossi D2) hirti, feminis tenuiores; equis[*](equi DE. aequi F) in iuba largi, in armis leoni, dasypodi et in buccis intus et sub[*](sub RsS. in rv. cfr. index et Ar.) pedibus, quae utraque Trogus et in lepore tradidit, hoc exemplo libidinosiores hominum quoque hirtos colligens. villosissimum[*](uillo- sissimū RsG2. -mus rv (H)) animalium lepus.[*](Ar. III 11, 518a 19–21. 518b 3. 4. 518a 18. 19. 31–33. 30. 34. 35. (IX 50, 631b 31 sq. G V 3, 784a 4–10). cfr. Sen. ep. 95, 21 extr.—(15) Ar. III 11, 518b 2. 3–) pubescit homo solus, quod nisi contigit[*](contingit (can- Rs) RsS. -gat dva.H) , sterilis in gignendo est, seu mas[*](mas RsG2 (S). mās DF. masculus Eav (H) D) seu femina[*](feminas Rs). pili in homine partim simul, partim postea gignuntur. hi[*](hi—) castratis[*](castratis S. castris Rs) non nascuntur[*](nascuntur Rs. S. om. rv. cfr. Ar.), congeniti autem non desinunt, sicut nec feminis magno opere; inventae tamen quaedam defluvio capitis invalidae, ut[*](ut et DFEG (J). ut a. uelut Rsv (S)) et lanugine[*](lanu- gine oris DFEa (P) J. -nes oris B. languini oris Rs. -uidiores v. lanuginosi oris S) oris, cum menstrui cursus stetere. quibusdam post genituri[*](genituri (sc. pili) ego coll. Ar. genitis (-ti Ber.) uiris ll. v) sponte non gignuntur. quadripedibus pilum cadere atque subnasci annuum est.[*](ib. 518b 5. 6. 27. 28. (12, 519a 25). 20–22. 24. 25. (G II 6, 745a 10–13. 17).)[*]((5) Ar. ib. 518b 30—32.— (6) II 1, 498b 19–20. (P II 14, 658a 19–21).— (7. 8) III 10, 517b 29. 30.—) viris

crescunt maxime in capillo[*](capite Rsva. (P) H. (Ar.αἱ ἐν τῇ κεφαλῇ)), mox in barba. recisi non, ut herbae ac[*](ac (hac Rs) cetera ab RsS. ab cetera rv. ab ipsa C) cetera, ab incisura augentur, sed ab radice exeunt. crescunt[*](crescunt H ex Ar. recr- Rsv. decr- r. excrescunt coni. Dal.) et in quibusdam morbis, maxime phthisi[*](phtbisi C. ptysi Verc. tussi ll.v. cfr. Ar.), et in senecta, defunctis[*](defunctis R2S. -tum r. -torum v) quoque corporibus. libidinosis congeniti [*](ac (at v) nati F2dv a. Bas.) maturius defluunt, agnati celerius crescunt. quadripedibus senectute crassescunt[*](carescunt Rs) lanaeque rarescunt[*](rarescuntque lanae z.an ii lanaeque et rarescunt?). quadripedum dorsa pilosa, ventres glabri.— Boum coriis glutinum excoquitur, taurorumque praecipuum.—

[*](Ar. II 1, 497b 34. 35. (P IV 10, 688a 18. 19. 29. 30. 688b 30–32).— (11) II 13, 504b 19–21. III 20, 521b 21. 22. 25. 26. (P IV 11, 692a 9–14). — (14) Isid. XII 7, 42. cfr. Fest. 314a 34.—) Mammas homo solus[*](solu & Rs) e maribus habet, cetera animalia mammarum notas tantum. sed ne feminae quidem in pectore nisi quae possunt partus suos attollere. ova gignentium nulli; nec lact[*](lact MD. lac RsD2F2v. om.a. laetis r. cfr. § 236. 237) nisi animal parienti. volucrum[*](parientium olucrum Rs) vespertilioni[*](uespertilioni E(?) G2. -lio ll.v) tantum: fabulosum enim arbitror de strigibus, ubera eas infantium labris inmulgere. esse in maledictis iam antiquis strigem convenit, sed quae sit avium, constare non arbitror.[*](cfr. Varro II 6, 4 (aliter).— (18) Ar. P IV 10, 688a 32–34.— (20) Ar. II 1, 500a 23–25. 18–21. P ib. 688b 5. 6.)

asinis a fetu dolent, ideo sexto mense arcent partus, cum equae[*](aeque M. -uae F) anno prope toto praebeant. quibus solida ungula nec supra geminos fetus, haec omnia binas habent[*](et quibus F2) mammas, nec aliubi[*](alibi S) quam in feminibus. eodem loci[*](loco Rsva. D. cfr. § 136. luc. p. 75) bisulca et cornigera, boves quaternas, oves[*](quaternas oues om.Rs) et caprae[*](et caprae MRsS. cap- rv. -raeque C) binas. quae numeroso fecunda partu et quibus digiti in pedibus,

haec plures[*](pluris MRsS) habent et[*](et om.DFEva.S) toto ventre duplici ordine, ut sues, generosae duodenas, volgares[*](uolgare Rs) binis[*](binas B) minus; similiter canes. alia[*](alias RsE) ventre medio quaternas, ut pantherae, alia[*](et alia Rs. alias DFE) binas, ut leaenae[*](leenae F2d2. lanae D1F1. lamiae E) . elephans[*](helephans Rs. elephas va.J) tantum sub armis duas nec in pectore, sed citra[*](utra M.an circa (vel iuxta)?) in alis[*](alis v. om.Rs. aliis r) occultas. nulli[*](nulli MRsG2. -llis r. -lla v) in feminibus digitos habentium .[*]((5–7) P ib. 8. 11. 12. 14.—) primis[*](primis MRSG (S). -mis in r. -mo zC (H). -mi v) genitis[*](geniti zva.G (H)) in quoque[*](quoquo Rs. quaque E2zva.G) partu sues[*](partu sues G (S). -tus sues D1Fd. -tus uel M. -tus sue E. -tu et Rs. -tu suis H. -te sues D2zv) primas praebent[*](praebent MRsG (S). -ement DFE. premunt Tszv (H)) —eae sunt faucibus proximae—, et[*](et MRsG2 (S). ut rG1. om.dTzH. tamen v) suam quisque novit in fetu[*](fetus F1) quo genitus est ordine, eaque alitur nec alia. detracto [*](s& tracto Rs. sed detr- S) illa alumno suo[*](alumnuo sus Rs) sterilescit ilico ac resilit, uno[*](un F1. tunc E) vero ex omni turba relicto[*](relicta D1F1E) sola munifex, quae genito fuerat attributa, dependet[*](dependet RsS. -dent M. -dat E2. defendat DF. -nsa E1. defcendit v).[*](Ar. II 1, 500a 23. — (11–13) ib. 13, 504b 21–26.— (14) III 20, 521b 23–25.—) ursae mammas quaternas gerunt, delphini binas in ima[*](imo M. bina F1. om.a) alvo papillas[*](papilla Rs) tantum nec evidentes et paulum in oblicum [*](oblicuum F. obi- licum Rs) porrectas. neque[*](neque ne M. ///// nec RsSJ) aliud animal in cursu lambitur[*](lambitur MF2v. lab- Rs. amb- r). et ballaenae autem[*](autem om.azva.G marini mammis (coni. Dal.) S. mammis ll.v (D)) vitulique marinimammis nutriunt fetus.

[*](Ar. VII 5 init.— (16. 17) ib. 11 init.)[*]((1) VI 26 extr. cfr. Pl. XXVIII 123.— (2) VI 21, 575b 9–12.— (5) ib. 23, 577a 28.—) Mulieri ante septimum mensem[*](mense (om. septimum) Rs) profusum[*](profusum MF2v. praf- Rs. fu- r) lact inutile, ab eo[*](eo MRsD2F2v. eius r) mense, quo[*](quo MzS. e quo Rs. quod rv) vitales[*](uitalis est va.H) partus, salubre[*](salubres Rs). plerisque autem totis mammis atque etiam alarum[*](alarum MRsF2v. mal- r) sinu[*](sinu MRsG2. -nus rv) fluit. cameli

lact habent, donec[*](lact (lac RsB) habent done MRs (B) Bas. lac tabendo nec r. lac mulgetur ne v) iterum gravescant[*](grauescat va. (B) Bas.). suavissimum id[*](id MRsS. hoc F2v. hic r) existimatur ad unam mensuram tribus aquae additis. bos[*](bis D1F1Ea) ante partum non habet[*](habet MRsF2v. -ent E1. -eant r), et[*](et MRsF2S. ex rv) primo semper a partu[*](a partu MD2F2v. -tum DF1. apar Rs. apertum Ea) colostrae[*](clostrę F1a. colostae M. -stra va. Brot.) fiunt, ni[*](ne Rs. quae ni C)[*](spumae D coll. § 239. at cfr. n. luc. p. 11) admisceatur aqua, in[*](aquatim in Rs. aqua S) pumicis modum[*](modo RsS coeunte MRsS. -nt rv) coeunte duritia. asinae praegnates[*](praegnacesRs.—antes Fava.J pullo (-llis G) va.Brot.) continuo lactescunt. pullos earum, ubi[*](ubi om.Rs) pingue pabulum, biduo a partu[*](parunt Rs) maternum lact[*](lact MD. lac rv) gustasse letale est.[*](Ar. III 20, 521b 29–33.—) genus mali vocatur colostratio. caseus non fit ex utrimque[*](utrique RsFa) dentatis, quoniam eorum lact non coit. tenuissimum camelis, mox equis, crassissimum asinae, ut quo[*](quo del.F2) coaguli vice utantur.[*](Dio LXII 28, 1. schol. Iuven. 6,462. cfr. Pl. XXVIII 183.— (14) cfr. Ar. III 20, 521b 33 sq.— (15) ib. 522a 29–522b 2.—) conferre aliquid[*](aliquit M. aliquod et candor ferre aliquid Rs) et candori[*](et candori MRsF2v. ex candore rv) in mulierum cute existimatur. Poppaea certe, Domiti Neronis coniunx, quingentas per omnia secum fetas trahens, balnearum etiam solio totum corpus illo lacte macerabat, extendi quoque[*](quorumque Rs. quocu- S) cutem credens[*](rendens Rs). omne autem igne spissatur, umore[*](umore (hu- F2v) ll. v (J). frigore (B) C) fervescit[*](feruescit (ferbe- DF) ll. v (D). ferescit (B) Verc. ex Ar.). bubulum caseo fertilius quam[*](quam om.Rs) caprinum, ex eadem mensura paene altero tanto. quae plures quaternis[*](plure quaternas Rs) mammas habent, caseo inutilia, et meliora quae binas.

[*](Ar. ib. 522b 12. 9–11.)[*]((4) cfr. Pl. XXVIII 133.— (6) ib. § 134.—)Coagulum hinnulei[*](hinnulei MH. -llis Rs. hinulei G2. -li C. inulei F2. -li B. inutilei D1F1. -le rv), leporis, haedi laudatum, praecipuum

tamen dasypodis, quod et profluvio alvi medetur, unius utrimque[*](utrumque Rs) dentatorum. mirum barbaras gentes, quae lacte vivant, ignorare aut spernere tot saeculis casei[*](caseis F1a) dotem, densantes id alioqui in acorem iucundum et pingue butyrum[*](buturum Rs. bytir- F1a. byttir- F2. cfr. § 284). spuma id est, lacte[*](lactis Rs (?) va. J) concretior[*](concretior (congr- Rs) MRsS. -tiorque r H. -tiusque v) lentiorque[*](lentiorque MRsJ. om. rv) quam quod serum[*](ferum v. -ru D2F2. fer Rs. cerum d. -ras a. -ru r) vocatur. non omittendum in eo olei vim esse et barbaros omnes infantesque nostros ita ungui[*](ungi Fava.S).

Laus caseo Romae, ubi omnium gentium bona comminus iudicantur, e provinciis Nemausensi[*](nemauseni MFd) praecipua, Lesurae[*](lesurę F2dv. -ur Rs. -ure r D. cfr. Sid. Apoll. 24, 44) Gabalicoque[*](Gabalicoque D. -li quoque M. -licique (geb- Rs) rv) pagis[*](pagis MF2v (D). pacis Rs. pa- uis r. pagi H), sed brevis ac musteo tantum commendatio[*](commendatior Rs). duobus Alpes generibus pabula sua adprobant : Delmaticae[*](delmaticae MRsS. dol- Fa. Dal- G. -iae v docleatem (dio- Rs) RsF2v (J). -te M. -tam r Brot. Docleante S (errore)) Docleatem mittunt, Ceutronicae[*](centronicae D(?) H. cfr. III 135. Fels p. 50) Vatusicum[*](uathusiccum Rs). numerosior Appennino:[*]((14) Sil. Ital. VIII 462. Martial. I 43, 7. III 58, 35.— (15) Mar- tial. XIII 30.)[*]((1) ib. 32. (cfr. Col. VII 8, 7). —) Cebanum[*](cebanum RsG. caeb- F. a lac. coeb- r D. cfr. CIL V p. 895) hic e Liguria mittit ovium maxime lacte[*](lacte MRs. -ti r. -tis v. e lacte J. cfr. Fels p. 14), Sassinatem[*](Sassinatem (U)J. saes- Rs. sassinn- a. sasinn- r. Aesina- B. Auxima- v. cfr. III 114. CIL XI p. 977) ex Vmbria[*](ex bria Rs) mixtoque Etruriae atque Liguriae confinio[*](continuo Rs) Luniensem[*](iuniensem F1. lu- nensem F2va. J. cfr. XXXVI 48. 135) magnitudine[*](magnitudinem F) conspicuum, quippe et ad singula milia pondo premitur, proximum[*](proximum—362, 5 detur om.a) autem urbi Vestinum[*](aestinum F1. uesci- num T (Cluver) D2. cfr. CIL X p. 463. Niss. It. 1 p. 517 n. 10.II p. 665 n. 5) eumque e Caedicio[*](caedicio MDEJ.—itio (c in ras.) FG. ceditio Rsv (H). cfr. XIV 62) campo laudatissimum.

et caprarum gregibus sua laus est, in recenti[*](in recenti MF2v (S). rece- G2. in rege- Rs. ingrege- F1. in- graege- DE. Agrige- (Merula) Verc. (H)) maxime augente[*](augente (eam praem. v) J. aque- Md. -ēte DFE. hcauente Rs. hanc acuente S) gratiam[*](gratia MRs) fumo, qualis in ipsa urbe conficitur cunctis praeferendus; nam Galliarum sapor[*](saper MD1F1) medicamenti[*](medicamentiu tium Rs.—nti uitium S) vim optinet. trans maria vero Bithynus fere in gloria est. inesse pabulis[*](paruulis Rs) salem[*](sale M), etiam ubi[*](ubi om.M) non detur[*](detur MFdv. uidetur Rs (DE?) S. cfr. XXXI 88. n. luc. p. 52) , ita[*](maior (pro ita) RsS.an situ?) maxime intellegitur, omni in salem[*](salem MC. -le rv) caseo senescente, quales redire in musteum saporem aceto et thymo[*](himo Fa) maceratos certum est. tradunt[*](traditum. tradunt Fa) Zoroastren [*](zorastren MF1a) in desertis caseo vixisse annis XX[*](XXX RsS) ita temperato, ut vetustatem non sentiret.

[*](Ar. V 1, 539a 15. (cfr. P I 3, 643a 3).— (11) I 15, 493b 32. 33. 494a 2. —) Terrestrium solus homo bipes. uni iuguli[*](iuguli MDFav. -lum RsS. unguli E.cfr. Sen. De ira I 2, 2. Lucan. II 317), umeri, ceteris armi[*](armis Rsa); uni ulnae. quibus animalium manus sunt, intus tantum carnosae, extra nervis et cute constant[*](constat F1a).

[*](cfr. Ar. G IV 4, 770b 30.— (15) cfr. Gell. XV 24.— (16) Ar. I 15, 493b 29. 30. II 11, 503a 24. 25. P IV 10, 687b 11 –14. 17. 18.) Digiti quibusdam in manibus seni[*](eni F1. om.a). M.[*](M. om.Rsava.G (H)) Corani[*](corani MF2J. -am Rs. -//// F.1 -aci r. Curiatii G.C. Oratii (Hor- H) v(H). cfr.CIL VI p. 451) ex patricia gente filias duas ob id Sedigitas accipimus[*](accepimus va.S) appellatas et Volcacium[*](uolcaciū M. -atium RsBas. uulcatium Fv. (alac.)) Sedigitum, inlustrem in poetica. hominis digiti ternos[*](ternos MRsD2F2S. om. rv) articulos[*](apticulos F1Ea. oculos Rs) habent[*](habent ternos va.S), pollex binos; et[*](et om.M) digitis adversus[*](aduersis a) universis[*](iniuersis M) flectitur, per se vero[*](peruerso Rs) in oblicum porrigitur, crassior ceteris. huic minimus mensura par, ac[*](ac del.F2. e a. es d. est zva.S) duo reliqui sibi,

inter quos medius longissime protenditur. quibus ex rapina victus quadripedum, quini digiti in[*](in om.Fdava.S) prioribus pedibus, in reliquis quaterni.[*](P ib. 688a 4–7. 8. 9.— (9) Ar. II 1, 497b 20.—) leones, lupi, canes, panthera[*](panthera ego ex Ar. et pauca ll.v) in posterioribus quoque quinos[*](quenos F1. quanas Rs) ungues[*](unguis MS. linces dTs (P)) habent uno[*](unū RsS) iuxta cruris articulum [*](quino (pro articulum) M) dependente[*](dependentem S); reliqua, quae sunt minora; et digitos quinos.

Bracchia non omnibus paria[*](paria MD2F2v. piria D1F1. pria Rs. propria Ea) secum. Studioso Threci[*](thraeci M. traeci Rs. trechi F. a lac. Thracio (-ci B) va.S) in[*](gai Fa) C. Caesaris ludo notum est dexteram[*](dextram G) fuisse proceriorem.

Animalium quaedam ut manibus utuntur priorum ministerio pedum sedentque ad os illis admoventia cibos, ut sciuri.[*](ib. 8, 502a 27–502b 8. 23–26.—) nam simiarum genera perfectam[*](perfecta DF1Ea) hominis imitationem[*](imitationem MRsF2G. simila- DF1. simula- Eazv) continent facie, naribus, auribus, palpebris, quas[*](quae Eazva.Bas. (S)) solae quadripedum et in inferiore[*](inferiorē Fa. (-orē [om. in] . . . genā RsF2zva. Bas.)) habent gena, iam mammas in pectore et bracchia et crura in contrarium similiter[*](similiter et Rs) flexa, in manibus ungues, digitos longioremque medium. pedibus paulum[*](paulolū F2) differunt; sunt enim ut manus praelongae[*](praelonge E2. -ges DF1E1a. -gi F2va. (P) D. cfr. Ar.οἷον χεῖρεξ μεγάλαι), sed vestigium palmae simile[*](similem RsFa) faciunt. pollex quoque iis et[*](et G2) articuli[*](articulis F1Ea. -lus D1) ut homini, ac praeter genitale — et hoc in maribus tantum[*](extrema Rs) — viscera etiam interiora omnia ad exemplar[*](exempla F1a. -liarum Rs).

[*]((21) Ar. III 9, 517a 30.— (22) ib. 11, 518b 23. 9,517a 33 sq. 31. 32.) Vngues clausulae nervorum summae[*](digitur simiae Rs. -ti, simiae SJ) existimantur . omnibus hi quibus et digiti. sed simiae imbricati[*](imbricati Rsv. -tae M. inbricti D2F2. -tae r), hominibus lati — et defuncto crescunt —, rapacibus unci[*](uncę F2),

ceteris recti[*](rectae F.alac.), ut canibus, praeter eum qui a crure[*](crure om.Rs) plerisque dependet.[*]((3) Ar. II 1,497b 22–26. 498 12. 13. 5–7.—) omnia digitos habent quae pedes, excepto elephanto ; huic enim informes, numero quidem V[*](V a. quinque (pro quini) r), sed indivisi ac leviter discreti ungulisque, non[*](haud (pro non) G2) unguibus, similes, et pedes maiores priores, in posterioribus articuli[*](articulis DF1Ea) breves. idem[*](item Rs) poplites intus flectit hominis modo, cetera animalia in diversum posterioribus[*](posterioribus (-eribusRs) MRs. -bus articuli (-los B) r v. cfr. 5) pedibus quam prioribus. nam quae animal generant , genua ante se flectunt et suffraginum artus in aversum[*](aduersum Rsva.Bas.).

[*](Ar. ib. 498a 19–22. (cfr. supra § 246). 13–17 (aliter). 29. 31. —) Homini genua et cubita contraria, item ursis et simiarum generi, ob id minime pernicibus. ova[*](oua MRsF2v. qua (quia E2) r) parientibus quadripedum, crocodilo[*](ut crocodilo P), lacertis, priora genua post curvantur, posteriora in priorem partem[*](partem—13 humani om.M). sunt autem crura his obliqua , humani pollicis[*](poplitis coni. B) modo. sic et multipedibus praeterquam novissima salientibus. aves, ut quadripedes, alas in priora curvant, suffraginem[*](suffragines va.G2 (H)) in posteriora.

Hominis genibus quaedam et religio[*](religioni M) inest observatione [*](obseruationem F1a) gentium. haec supplices attingunt, ad[*](ad —21 fluit om.a) haec[*](hae M) manus tendunt, haec ut aras adorant, fortassis quia inest iis vitalitas [*](uilitas Rs). namque in ipsa genus[*](genu va.S) utriusque commissura, dextra laevaque, a priore parte gemina quaedam buccarum inanitas inest, qua perfossa ceu iugulo[*](iugulo MRsF2G. iungulo D1 (?). -los F1. ungulos E. -las D2. -la D2. uinculis v) spiritus fluit[*](fluit MRsD2S. fuit D1F1E. fugit F2v). inest et aliis partibus quaedam religio, sicut in dextera[*](in dextera MD. dextra rv. dist. Fels p. 27): osculis aversa[*](aduersa M) adpetitur, in fide porrigitur.[*]((23) cfr. Horn. A 501.)[*]((2) Hor. sat. I 9, 76.) antiquis Graeciae in supplicando

mentum[*](metu DF1Ea) attingere mos erat. est in aure ima memoriae locus, quem tangentes antestamur[*](antestamur H cum vet. Dal. (S). adt- DF. att- MRsav (Brot.). -antur EzG2); est post[*](postea Rs) aurem aeque dexteram[*](dextram va.J) Nemeseos[*](nemesios Fdava.S), quae dea Latinum nomen ne in Capitolio quidem invenit, quo[*](qua M) referimus[*](referemus F1a) tactum[*](tractu Rs. tacto va. H) ore proximum a[*](a RsF2v. om.M. an r) minimo[*](nimi mo Rs) digitum[*](digito F2. ducitū F1. duci a), veniam sermonis a diis[*](ab iis M) ibi[*](ibi MRsG. sibi r. om. v) recondentes .

[*](Ar. III 19, 520a 29.— Oppius fr. 8 Pet. cfr. Cic. Tusc. II (35) 53. Plut. Mar. 6 extr.) Varices in cruribus viro tantum, mulieri raro. C.[*](C. om.Rs. G. F2in ras.) Marium[*](Marium v. -rtium Rs. -rio MDF2in ras. -ri Ead), qui VII consul fuit, stanti[*](stantisRs. -te Fda. -tē va.S) sibi extrahi[*](extrahi MF2v. intr- Rs. extra r) passum unum hominum[*](hominē Fda) Oppius auctor est.

[*](Ar, II 1, 498b 6–10. de incessu an. 4, 705b 18 sq.— (13) P IV 10, 690a 27. (cfr. Ar. IV 11, 538b 11).— (14) Ar. II 1, 499b 3–5. P ib. 689b 7.— (16) Paul. Festi 370, 7. Ar. I 15, 494a 16. 17.) Omnia animalia a dextris[*](dexetris M1. -xteris J) partibus incedunt, sinistris [*](sinistris Rs (?) E2av. -tra F2. -tras r (an recte? cfr. II 145)) incubant. reliqua ut libitum est gradiuntur, leo tantum et camelus pedatim[*](pedum RsS J), hoc est, ut sinister pes non transeat[*](nostram seat Rs) dextrum, sed subsequatur. pedes homini maximi[*](maxime M. -mae Rs), feminis tenuiores in omni genere. surae homini tantum et crura carnosa[*](carnosae DFEa). reperitur apud auctores quendam[*](quedam a. quaed- DFEva. G) in Aegypto non habuisse suras. vola[*](uota M. ola Rs) homini tantum exceptis quibusdam .[*](Paul. Festi 231, 3.— Fest. 238a, 31. Paul. Festi 239, 4. Quintil. I 4, 25. Hor. sat. I 3, 47. 48.)[*]((1) Ar. P IV 10, 690a 6–10. 21. 24. 16. 17. 22–24. 28–30. cfr. Sol. 49, 9.) namque et hinc cognomina inventa Planci, Plauti, Pansae[*](panasae M. -nsa Rs), Scauri, sicut[*](sicuti Fa. scut Rs) a cruribus Vari, Vatiae[*](aua- tiae Rs. Vaciae H), Vatini, quae

vitia et in quadripedibus. solidas habent ungulas quae non sunt cornigera; igitur pro iis[*](iis M. his r H. eis v) telum ungulae ictus[*](ungulae ictus (int- M) MJ. enun- cule hictus Rs. in ungulae ictu S. ungula (inung- D) eius r. (alac.) -la v) est illis. nec talos habent eadem, at quae[*](atque MF1) bisulca sunt, habent. iidem digitos habentibus non sunt, neque in prioribus omnino pedibus ulli. camelo tali[*](tales Rs) similes[*](similis RsF) bubulis, sed minores paulo; est enim bisulcum[*](bisulcus D2G (D). -corum C. cfr. n. luc. p. 67) discrimine exiguo; pes in[*](pes in MRsDF2S. pes inus F1. pes a. pessimus Ev. pes imus B) vestigio carnosus [*](carnosus MF2S. -sis D2. -nasis Rs. -nosa E2. -si r. -so v) ut ursi[*](uasi M. ursis RsF2S), qua de causa in[*](in om.RsS) longiore itinere sine calceatu[*](talceatu M. calciatu rv) fatiscunt[*](fatescunt Rs).

[*]((10) Ar. II 1, 499b 12. 13. 16 -22. (cfr. supra § 128. VIII 76). 23–25. 27.) Vngulae veterino tantum generi renascuntur. sues in Illyrico quibusdam locis solidas habent ungulas. cornigera fere bisulca; solida ungula et bicorne nullum, unicorne[*](et unicorne Müller stil.p. 148, 58) asinus tantum Indicus; unicorne[*](linicorne M) et bisulcum oryx. talos asinus Indicus unus solidipedum[*](sol- dipedum MF. solip- a. sodep- Rs) habet[*](habent RsF1a), nam sues ex utroque genere existimantur, ideo foedi earum. hominem qui[*](homi- neque Rs) existimarunt[*](extimar??? F. esti- a. existimat Rs) habere, facile convicti[*](conbicti F1. conni- DEa). lynx[*](linx Fa.—nax Rs) tantum digitos habentium simile[*](simile—367, 5 radii om.a) quiddam talo habet; leo etiamnum tortuosius . talus autem rectus est in articulo[*](articulis R2S) pedis, ventre eminens concavo[*](concaua (cum seqq. iunctum) va. H), in vertebra ligatus.

[*](Ar. II 12, 504a 5–10.)[*]((1) P IV 12, 695a 20. 21.— Ar. II 12, 504a 11. 12. 14–19.) Avium[*](auibus DFE) aliae digitatae[*](acitata & Rs), aliae palmipedes, aliae[*](palmipedes aliae om.Rs) inter utrumque, divisis digitis adiecta latitudine. sed omnibus quaterni digiti, tres in priore parte, unus a calce.

hic deest quibusdam longa crura habentibus. iynx[*](iynx MB. lynx Dv. linx FE. eux Rs) sola utrimque binos habet; eadem linguam serpentium similem in magnam longitudinem porrigit[*](corrigit Rs); collum[*](longa (pro collū) F1) circumagit in aversam[*](auersam DFS. -sum EBas. auer. . . M. aduersam Rs. -sum szv) se[*](se ll.szv (S). del. Bas.); ungues ei grandes ceu graculis.[*](ib. 504b 6–9. 504a 32–35 (P IV 12, 694a 12 sq. 694b 21. 23).— (7) Ar. I 1, 487b 24–27. 30. 31.) avium[*](auibus RsS) quibusdam gravioribus in cruribus additi radii, nulli[*](nonnulli E2) uncos habentium [*](dist. P) ungues[*](unguis Rs). longipedes porrectis ad caudam cruribus volant; quibus breves[*](pedes (pro breues) Rs), contractis ad medium. qui negant volucrem ullam sine pedibus esse, confirmant et apodas habere, docent[*](docent ego. ctocen D. /////cen F1. et ocen RsF2v (G). -cem d. rectorem E.om.a. et oten Ber. (Brot.) nyc- terin B. hirundinem (P) H ex Ar. breuiores D. (cfr. n. luc. p. 94)) et drepanin[*](drepani Ed.om.a), quae ex his[*](quae ex hisRsS. eisque D. ////sq; F1. in eis quae Edv (L). ex his quae F2G2. om. a. quae D) rarissime apparet[*](apparent va.S). — Visae iam[*](tam Rs) et serpentes anserinis pedibus.—

[*](Ar. P IV 6, 683a 26–30. 31. 33. 34. 683b 2.— (16) Ar. IV 1, 523b 27. P IV 9, 685a 22. 23 - Ar. IV 2, 525b 24–26. (P IV 8, 683b 33–35 aliter).) Insectorum pedes primi[*](primo FdT) longiores duros habentibus oculos, ut subinde pedibus eos tergeant, ceu notamus in muscis. quae ex iis novissimos habent longos[*](longas RsF), saliunt, ut locustae. omnibus autem his seni pedes. araneis quibusdam praelongi accedunt bini. internodia singulis terna. octonos et marinis esse diximus, polypis, saepiis, [*](9,83 97) lolligini[*](lolliginis a. -nibus va.S (D)), cancris, qui bracchia in contrarium movent, pedes in orbem aut[*](ad (pro aut) Rs. (loc. corr., nisi forte Ar. verba male intellecta redduntur; cfr. IX 97)) in oblicum[*](oblicuū F. -icum (DE?) J); iidem solis[*](iidem solis ego. idem soli ll. v. iisdem solis H e coni. Dal.) animalium rotundi. [*](Ar. I 5 extr.)[*]((3) ib. 489b 22. 23.)cetera binos pedes duces[*](duce Rs) habent, cancri tantum quaternos.

quae vermes, non infra duodenos habent, aliqua vero et centenos . numerus[*](numerus (DE?)v. -rū Rs. -ro F2. -ros F1a) pedum inpar nulli est.

[*](Ar. P IV 10, 686b 12–17. (cfr. Ar. II 1, 501a 4–6).— (10) ib. 2. 3. 20–22.)Solidipedum[*](soli- pedum F1a) crura statim iusta nascuntur mensura, postea exporrigentia se verius quam crescentia[*](cfiftentia Rs. crescenti' a). itaque in infantia scabunt aures posterioribus pedibus[*](pedibus RsS. om. rv), quod addita aetate non queunt, quia longitudo superficiem[*](superfici F1. -cie d. alac.) corporum solam[*](sola FEz.alac.) ampliat. hac de causa inter initia pasci nisi[*](ni Fa) summissis genibus non possunt nec usque dum cervix ad iusta incrementa[*](crementa Rs) perveniat .

pumilionum[*](pumilionum RsF2G2. popi- r. pomi- v) genus in omnibus animalibus est, atque etiam inter volucres.

[*]((13) Ar. II 1, 500b 23. 24. IX 6 extr. (Mir. ausc. 12).— (15) V 2, 540a 18. 19.— cfr. Pl. XXXV 165.) Genitalia maribus quibus essent retrorsa[*](retrosa F1. -tro sat (satis v) dTva.S) diximus. ossea sunt lupis, vulpibus, mustelis, viverris[*](ui- uerris G. uniuerfif Rs. uiuerrę dv. -ere r), unde[*](unde RsG. sunt die r. sunt dis (iis v) sv. sunt inde z) etiam[*](10, 173) calculo humano remedia praecipua. urso quoque, simul atque [*](atque om.a. ut d2va. G) expiraverit, cornescere aiunt. camelino arcus intendere orientis populis fidissimum. nec non aliqua gentium quoque in hoc[*](ho M2a. hod M1. iis va. G) discrimina[*](crimina a) et sacrorum etiam, citra[*](circa Rs) perniciem amputantibus[*](amputatibus M. -antis F1a. -atis zva. G) Matris deum Gallis.[*]((19) cfr. Pl. VII 34.) contra mulierum paucis prodigiosa adsimulatio[*](adsi- milatio MJ D. cfr. III 43. XXXVII 179), sicut hermaphroditis utriusque sexus, quod etiam quadripedum generi accidisse Neronis principatu [*](principatus Rs. -tum F1) primum arbitror. ostentabat certe[*](certa F1a) hermaphroditas subiunctas[*](subiungias F1. -gi a a. -iuges va. (P) G2) carpento suo equas, in Treverico[*](triuerico Ma. trinueria (triue- F2)F) Galliae agro[*](acro F1. egro Rs)

repertas[*](reperias F1. om.Rs): ceu[*](ceti Rs) plane[*](pinnae M) visenda res esset[*](esse F1a) principem terrarum insidere[*](insudere M) portentis.

[*](Ar. III 1, 509b 13. 14. 9. 10. 15–17. G I 3 init.— (7) cfr. Pl. X 21.— (10) Ar. IX 1, 608a 33. 34.) Testes pecori armentoque ad crura decidui, subus adnexi. delphino praelongi ultima[*](ultuma MRsD) conduntur alvo; et elephanto occulti. ova[*](qua Fa. qui oua va.G) parientium lumbis intus adhaerent, qualia ocissima in venere. piscibus serpentibusque nulli[*](nullis RsF1a), sed eorum vice[*](uie Rs) binae[*](binae MRsv.om. r) ad genitalia a[*](aom.M. ea Rs) renibus venae. buteonibus terni. homini tantum iniuria aut sponte naturae franguntur, idque tertium ab hermaphroditis[*](hermaproditis MF. -frod- a) et spadonibus semiviri genus[*](semiuiri genus om.Rs) habent.— Mares in omni genere fortiores sunt[*](sunt MD. om. rv) praeterquam pantheris[*](phantheris M. fon- Rs. in pan- va. J) et[*](ut (pro et) M. (item 15)) ursis.

[*](Ar. P IV 10, 689b 2. 3. 5. 6. 33. II 14, 658a 34. 36 sq. 33.— (15) Ar. II 17, 508b 8.— (16) P IV 9, 685b 22. 23.) Caudae praeter hominem ac simias omnibus fere et[*](et MD.om. rv) animal[*](animali D1F1. -libus D1Eava. H) et[*](et MRsF2v. om. r) ova gignentibus, pro desiderio corporum nudae hirtis, ut apris, parvae villosis, ut ursis, praelongae[*](praelongae saetosis ego. -gis saetosae MDFEav (D). saetosis (-sae S) prae- longis Rs) saetosis, ut equis. amputatae lacertis et serpentibus renascuntur . piscium[*](piscibus RsS) meatus gubernaculi modo regunt atque etiam in dexteram[*](in dextera F. -tra Rs. om.M) ac laevam[*](laeua MRsF2) motae[*](otae M. motem Rs) ut remigio quodam inpellunt . lacertis inveniuntur et geminae[*](geminae om.Rs).[*]((19. 20) cfr. Ar. I 6, 491a 1.)[*]((2) cfr. Pl. VIII 207.) boum caudis longissimus[*](lautissimus Rs) caulis[*](caulis MRsD2F2v. caudis D1F1. om.Ead) atque in ima parte hirtus[*](hirsutus a); idem asinis longior[*](seqq. dist. S) quam equis, sed saetosus veterinis[*](ueterinus Fa). leoni[*](leoni D2F2v. -nis D1F1Ea. -num Rs. om.M) in prima[*](in prima MRsF2S (D). in trima E. -ina a. in tria DF1. infima v(J))

parte[*](ita RsF2) ut bubus et sorici, pantheris non item; vulpibus et lupis villosus[*](lupus uillosis Rs) ut ovibus, quibus procerior. sues[*](sue F1. su Rs) intorquent[*](intor- quet F1a. torquent Rs. reto- G), canum degeneres[*](degenere RsF1a) sub alvum reflectunt.