Naturalis Historia

Chamaeleonum stelliones hi[*](hi om. va.S. in a) quodam modo naturam habent, rore tantum viventes praeterque araneis[*](araneis Mv. -nei r).

[*](Ar. V 30,556b 16. 556a 14. 15. 19. 20. (cfr. Ael. X 44).— (7) ib. 556b 11–14. Ael. I 20 extr.— (8) cfr. Ael. X 6 extr. Athen. IV 133b. —) Similis cicadis vita, quarum duo genera: minores quae primae proveniunt et novissimae[*](nouissime G) pereunt; sunt autem mutae[*](mutae F2Verc.(G). multae rv(C)). sequens est[*](est om.F uolatura ll.v(S). -tu rara B) volatura earum[*](earū ego. ea dS. om. ll.G(J). item maiores B) quae canunt[*](canant F1R1a. cantant z) ; vocantur achetae et, quae minores ex his sunt, tettigonia[*](tettigonia S. -iae B. -ometrae v. tetogonia (-iae E2) ll. cfr. Ar.). sed illae magis canorae. mares canunt[*](cantant va.G) in utroque genere, feminae silent. gentes vescuntur iis ad orientem, etiam Parthi opibus abundantibus. ante coitum mares praeferunt, a coitu feminas[*](oua E2) , ovis earum corrupti[*](corrupti ll.(P)S. -tis dTv. -ta E2. cor- reptis Verc. conceptis (Petav.) Brot.), quae sunt candida.[*](Ar. ib. 556a 25. 26. 30. 556b 5–11.— (14) Ar. IV 7, 532b 10–12. 16. 7. —) coitus supinis. asperitas praeacuta in dorso, qua[*](qua (DE?) v. quae ll) excavant[*](excabant F. excub- R1. cfr, § 98) feturae[*](futurę F1a) locum in terra. fit primo vermiculus, deinde[*](dein ava.S) ex eo quae vocatur tettigometra, cuius cortice rupto[*](oui//s.. corrupto R) circa solstitia evolant , noctu semper, primo nigrae atque durae. unum hoc ex iis, quae vivunt, et sine ore est; pro eo quiddam aculeat orum[*](aculeatorum (coni. Dal.) S ex Ar. -tarum ll.H. -tum v. cfr. § 173) linguis simile, et hoc in pectore, quo rorem lambunt. pectus ipsum fistulosum. hoc canunt achetae, ut dicemus[*](dicemus D coll. § 266. -cimus ll. -ximus v).[*](266) de cetero in ventre nihil est.[*](Ar. V 30, 556b 14–20.) excitatae cum subvolant, umorem reddunt, quod solum argumentum est rore eas ali. isdem solis nullum ad excrementa corporis foramen. oculis[*](oculi Bas. -li sunt J) tam hebetes, ut, si quis digitum contrahens ac remittens[*](remittens iis va.S)

cicadae non nascuntur in raritate arborum — idcirco non[*](non del. B) sunt Cyrenis nisi[*](nisi (Schlenger philol. XIIp. 301) D. om. ll.v. cfr.Ar.) circa oppidum — nec in campis nec in frigidis aut umbrosis nemoribus. est quaedam et his locorum differentia. in[*](differentia. In (add. v) milesia F2v. milesia diff- r. cfr.Ar.) Milesia regione paucis sunt locis[*](pauci sunt loci DFE. (alac.)), sed in Cephallania[*](Cephallania S coll. XXXII 18. -alenia v ex Ar. -ania ll) amnis quidam paenuriam earum et copiam dirimit. at in Regino agro silent omnes, ultra flumen in Locrensi canunt. pinnarum illis natura quae apibus, sed pro[*](pro MF2(R?)v. quae r) corpore amplior.

[*](Ar. IV 7, 532a 20. 21.— (14) I 5, 490a 16. 20.— (16) IV 7, 532a 11. 12. P IV 6, 682b 32.— (17)III 12 extr. IV 7, 532a 22. 23.—) Insectorum autem quaedam binas gerunt[*](gerant R) pinnas , ut muscae, quaedam quaternas, ut apes. membranis et cicadae volant. quaternas habent quae aculeis in alvo armantur . nullum, cui telum[*](cui telum om.M) in ore, pluribus quam binis advolat pinnis. illis enim ultionis causa datum est[*](est MG. et rv), his aviditatis [*](auiditatibus M). nullis eorum pinnae revivescunt[*](reuiuescunt MBrot. -cere DFRE. -iui- scere a. -cunt v) avulsae. nullum, cui aculeus[*](aculeum M) in alvo, bipinne[*](bipinnae F. -penne Rva.S. -pennae Ma) est.

[*]((19. 20) Ar. ib. 531b 24. I 5, 490a 14.15.)[*]((4) Nigid. fr. 123 Swob.—) Quibusdam pinnarum tutelae crusta[*](crusta R(?)v. crista r) supervenit, ut scarabaeis[*](icarabaeis M scarabei FRa) , quorum tenuior fragiliorque pinna. his negatus[*](negatis R1. -at a)

[*](Ar. IV 2, 525b 24. 25. cfr. II 1, 498a 18. 19.— IV 7, 532a 27–29. cfr. P IV 6 extr.— (12) Ar. V 28, 555b 20–22. 24. 30. 556a 6. 3. 555b 29.— (15) Ar. V 29.—) Insectorum pedes quibus sunt, in obliquum moventur. quorundam extremi longiores[*](longiores R2v. -ris r D) foris curvantur, ut locustis.

Hae pariunt, in terram[*](terra azva.G) demisso[*](demisso R(?)B. dim- rv) spinae caule[*](caulae F1. caudae F2), ova condensa [*](dist. J) autumni[*](aut omni F1a) tempore. ea durant hieme; e[*](e del.F2. om. d. sub va.J) terra subsequenti anno exitu veris emittunt parvas, nigrantes et sine cruribus[*](an hibernis? cfr. Ar.μετοπωρινῶν ὑδάτων) pinnisque reptantes. itaque vernis aquis intereunt ova, sicco[*](siccoque H Brot.) vere[*](uero F) maior proventus.[*]((19–21) Ar. V 28, 556a 1–6.— (22) IX 6, 612a 34.) alii duplicem earum fetum geminumque[*](que om. H Brot.) exitium tradunt: vergiliarum exortu parere[*](parare FR), deinde[*](dein a) ad canis ortum obire et alias renasci; quidam arcturi occasu renasci. mori matres[*](mares Fa), cum pepererint[*](pepererit R. peperint Fa) , certum est, vermiculo statim circa fauces innascente[*](enascente Dal.2 (errore?)) qui eas strangulat . eodem tempore mares obeunt. et[*](obeunt. et ego. -ntes ll. -nt v) tam frivola[*](friuola av. -uula E. -bula r) ratione morientes serpentem, cum[*](cum F2v. curri r) libuit, necant singulae, faucibus

[*](cfr. Liv. XLII 10, 7. 8. 2, 4.)Italiam ex Africa maxime coortae[*](maxima (magna v) cohorte azva.G) infestant, saepe populo Romano[*](Romano (Mone) J. R. MD. om. rv) ad Sibyllina[*](sibullina M2. -llaina M1) coacto[*](coacto MF2v. -arto r) remedia confugere inopiae metu. in Cyrenaica regione lex etiam est ter anno debellandi [*](deuellandi F. deualedi R1. diue- lendi R2) eas, primo[*](prima FaT) ova obterendo[*](obterendo MF2v. obce- DF1. opce- R. obicere Ea), dein fetum, postremo adultas , desertoris poena[*](pena (poe- v) in av. poenam R2. -nam in (-narum R1) r) in eum qui cessaverit. et in Lemno

[*](cfr. Ar. IV 9, 535b 12 (aliter).— (9) Ar. V 28 init. cfr. V 8 init. 542a 7. 8. (V 19 init.).—) Vox earum proficisci ab occipitio videtur. eo loco in commissura scapularum habere quasi dentes existimantur[*](existimantur R(?)v. -tes r) eosque inter se terendo[*](terendo F2v. -dos r) stridorem edere, circa duo maxime aequinoctia, sicut cicadae circa solstitium. coitus locustarum qui et insectorum omnium quae coeunt, marem portante femina, in eum feminarum ultimo caudae reflexo tardoque digressu. minores autem in omni hoc genere feminis mares.

[*](Ar. V 25. IX 40, 623b 13. 14. 17.— § 109. 110: Ar. I 1, 488a 7. 10. Ael. II 25. Plut. SA 11, 967f sq. Geop. XV 1, 26.— (23) Ar. IX 38 extr. Ael. IV 43. I 22.)30. Plurima insectorum vermiculum gignunt, nam et[*](dist. B) formicae similem ovis vere[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere mirabiles opere) , .... et hae[*](hae G2. haec ll. (alac.) hae ut apes zv) communicantes laborem ut apes, sed illae[*](ut apes sed illae (ille R2) F2R2G2(S D). sed apes utilae (uti ille R1. utiles Eav) rv(H)) faciunt cibos, hae condunt. ac[*](ac ll.D. et C. at v) si quis conparet onera corporibus earum, fateatur nullis portione[*](portatione R2) vires esse maiores. gerunt ea morsu; maiora aversae postremis pedibus moliuntur umeris obnixae. et his rei[*](reip???. F. recipit a)publicae ratio, memoria, cura. semina adrosa condunt , ne rursus in frugem[*](fruges va.S) exeant e terra[*](e (et R2) terre R), maiora ad introitum dividunt, madefacta imbre proferunt atque siccant. operantur et noctu plena luna, eaedem[*](eaedem R(?)v. ead- r) interlunio cessant. iam in opere qui labor, quae sedulitas! et quoniam ex diverso

[*](Herod. III 102. 105. Megasth. fr. 39 Mü. Mela III 62. (Ael. III 4. XVI 15). cfr. Isid. XII 3, 9. PL. XXXIII 66.—)Indicae formicae cornua[*](cornu F2R1a) Erythris[*](erithris R2. -tris a. ////thris R1. ery- theris F2) in aede Herculis fixa miraculo fuere. aurum hae[*](hae DS. haec F. he R. e Ea. ex v) cavernis egerunt[*](egerunt F2R2v. ger- v) terra[*](terra ll.J. -rrae v(D). an cum terra?) in regione septentrionalium Indorum qui Dardae vocantur. ipsis color felium[*](felium R(?)v. faeli- F2. fedi- ad. faedi- r) , magnitudo Aegypti[*](aegyptii R.cfr. X 186) luporum. erutum hoc ab iis tempore hiberno Indi furantur aestivo fervore, conditis propter vaporem in cuniculos formicis, quae tamen odore sollicitatae provolant crebroque lacerant quamvis praevelocibus camelis fugientes. tanta pernicitas feritasque est cum amore auri.

[*](Ar. V 19, 551a. 2. 14–24.) Multa autem insecta et aliter nascuntur, atque [*](atque om.a. atque asilus zva.G) in primis e rore[*](e rore ego. rore F2R2. ex ore r. ex rore v). insidet[*](insidit Fa) hic raphani folio primo vere et[*](uere et F2R2v(J). om.a. uerset r. uere sed S) spissatus sole in magnitudinem milii cogitur. inde porrigitur [*](porrigitur F2R2EG. corr- DF1a. rig- R1. oritur dTv) vermiculus parvus et triduo mox[*](mox ll.B(S). om. v(Dal.)) uruca[*](uruca F2R2TJ. uruga F1. ruta R1. urica EaS. eruca B. eruca mox urica v), quae adiectis

[*]((5) Ar. V 19, 551a 5. 552a 29.—) Sic quaedam ex imbri[*](ex inde Ez. ex imbre va.S) generantur in terra, quaedam et in ligno. nec enim cossi tantum in eo, sed etiam tabani ex eo nascuntur et alias[*](alias F2. om.R. ali r. alibi dT(P)H. alia v(Brot.)), ubicumque umor est nimius, sicut intra hominem taeniae tricenum[*](trecenum Brot.S) pedum, aliquando et plurium longitudine.[*](Ar. V 31, 556b 28 sq. 557–2. 7. cfr. Plut. Sulla 36 extr. Pl. VII 138. XXVI 138.— (11) Ar. ib. 557–11. 12. 14. 16.— (13) Ar. VIII 10 extr. Plut. qu. conv. II 9, 642b sq.— (15) Ar. V 31,557a 19. 20 (aliter). 32, 557b 6–8.— (18) V 31, 556b 25. 26. cfr. 32, 557b 11.—) iam in carne exanima et[*](exanima et R2S. -met r. -mi et v) viventium quoque hominum et[*](hominum et z. -num (-nem F1Ra) ll.v) capillo[*](capillo del. P), qua foeditate et Sulla dictator et Alcman ex clarissimis Graeciae poetis obiere. hoc quidem et aves infestat, phasianas vero interemit nisi pulverantes sese[*](sese F2v. esse (se R2) r); pilos habentium asinum tantum inmunem hoc malo credunt et oves. gignuntur autem et vestis genere, praecipue lanicio interemptarum a lupis ovium . aquas quoque quasdam, quibus lavemur, fertiliores eius generis invenio apud auctores, quippe cum etiam cerae id gignant quod animalium[*](animaliū v. -al id ll) minimum existimatur. alia rursus[*](rursus — 19 alia om.R1) generantur sordibus aridi[*](aridi F2v. aradi DF1. a radio EaH(D). a radiis zS) soli[*](soli F2v. solis r H), posteriorum lascivia crurum petauristae[*](petauristae H. -stis z. -starum B. petauris ll. ...ris R2in marg. (reliquis abscisis). et auris F2. petauri et auris v), alia pulvere umido in cavernis volucria.

[*](cfr. Pl. XXX 82.— Col. VII 13, 1. VI 2, 6. Cato 96, 2. cfr. Ar. V 31, 557a 15–18.)[*]((6) cfr. Pl. XXXII 123.— (7) Col. VII 13, 1.—)

Est animal eiusdem temporis[*](temporis ll.v(H). turpitudinis B), infixo semper

[*](Ar. V 32, 557b 1–6.— (12) ib. 8. 9. 15. 18. 20. 22. 23.—) Idem pulvis in lanis et veste tineas[*](tinias F1R) creat, praecipue si araneus una includatur. sitiens[*](sitiens ego. sititur ll (alac). sitit v. -it is D) enim et omnem umorem absorbens[*](obsorbens Fd) ariditatem ampliat. hoc et in chartis nascitur[*](an noscitur? (de mendo cfr. XXI 92)). est earum genus tunicas suas trahientium quo cocleae modo; sed harum[*](harum (DE?) C(J). horum ll.v(S)) pedes cernuntur. spoliatae ex- spirant[*](exspirant v. asp- a. adsp- r).[*](Ar. ib. 25. 26. cfr. Pl. XV 80.— (16) Ar. V 19, 552b 1–3. cfr. Pl. XXIX 94.— (18) Ar. V 19, 552b 5. 7–10.) si aderevere, faciunt chrysallidem. ficarios culices caprificus generat, cantharidas vermiculi ficorum et piri et peuces et cynacanthae[*](cynachante (cin- Fa) FRa. -tae va.G) et rosae. venenum hoc remedia[*](remedia –18 medentur F2R2v(S). remedidentur DF1R1. -ditentur a. -diantur Ed. alae medicantur H) secum habet: alae medentur, quibus demptis letale est. rursus alia genera culicum acescens natura gignit, quippe cum et in nive[*](niue ego ex Ar. niue candidi ll.v)* inveniantur[*](inueniantur ego. -antur (uen- F1R1) et ll.H. re- periantur et v) vetustiore[*](uetustiores F2) vermiculi[*](uermiculi ego. -culi in media- quidem altitudine ll.v)* rutili — nam

[*](Ar. ib. 10–14. Ael. II 2.—) Gignit aliqua et[*](aliqua et F2v(J). -quae DF1a. -que R1E. -qua R2S) contrarium naturae elementum . siquidem in Cypri aerariis[*](aeraribus F1R1a) fornacibus et[*](e d. ex va.H) medio igni maioris muscae magnitudinis volat pinnatum quadrupes; appellatur pyrallis[*](pyralis va.S), a quibusdam pyrotocon[*](pyrotocon ego. cfr. index. -roto (-rato F2) ll. -rota J. -rausta v (falso ex Ar. VIII 27)) . quamdiu est in igni[*](igne ava.S(D)), vivit; cum evasit longiore paulo volatu, emoritur[*](uolatu //// moritur F1. -at tunc mo- az).

[*](Ar. ib. 17–22. (Cic. Tusc. I 94. Ael. V 43).— (11) Ar. V 20, 553a 2–6. 9. 10. 14–16.— (16) Ar. de respir. 9,475b 4. Ael. II 29. Lucian. en- cor. muscae 7. Varro III 16, 38. cfr. supra § 69.—) Hypanis fluvius in Ponto circa solstitium defert acinorum effigie tenues membranas, quibus erumpit volucre[*](uolucre G2. -cres ll.z. -cris v) quadrupes[*](quadrupes av. -pedes rz. (an -pedis?)) supra dicti[*](dictae Fdazva.G2) modo, nec ultra unum diem vivit, unde hemerobion[*](hemerobios va.G2. (ἐφήμερονAr.)) vocatur. reliquis talium ab initio ad finem septenarii[*](uel septētrionarii F2supra scr.) sunt numeri, culici et vermiculis[*](uermiculis J. -li ll. -lo v. cfr. § 100) ter septeni, corpus parientibus quater septeni; mutationes et in alias figuras transitus trinis aut quadrinis diebus. cetera[*](ceterę F. -re R. (alac.)) ex his pinnata autumno fere moriuntur tabe alarum,tabani[*](tabe alarum tabani ego. ta- bani ll.v. cfr. Ar.τῶν πτερῶν συσπωμένων) quidem etiam caecitate. muscis umore exanimatis, si cinere condantur, redit vita[*](uita F2R2v. ///// R1. ita r).