Naturalis Historia

[*](Ar. VI 1 init.— (12) ib. 2, 560b 4–6.— (14) ib. 1,558b 15. 20. 21. 16; G III , 750a 27 sq. 749b 29)Quaedam omni tempore coeunt, ut gallinae, et pariunt , praeterquam duobus mensibus hiemis brumalibus. ex iis iuvencae[*](iuuent F1a.-en/// R1) plura quam veteres, sed minora, et in eodem fetu prima ac novissima. est autem tanta fecunditas, ut aliquae[*](aliquae ante incubitum et Petav. ex Ar. (πρὸ ἐπῳασμοῦ)) et sexagena pariant, aliquae cotidie, aliquae bis die, aliquae in tantum, ut effetae[*](effectae F1.-te R) moriantur. Hadrianis laus maxima.[*](Ar. VI 4, 562b 24. 25.— (18) Ar. V 13 init. VI 4 init.— (19) Ar. VI 1, 559a 5–7. VIII 16 extr.— (20) ib. 2, 560b 19–25. — § 148. 149: Ar. VI 3, 561a 10–13. 24–28. 561b 10–12. 27–31. Varro III 9, 16. Col. VIII 5,14.) columbae deciens anno pariunt, quaedam et[*](et in F1a) undeciens , in Aegypto vero etiam brumali mense. hirundines et merulae et palumbi[*](an palumbes, turtures? cfr.§ 158 et nota ad XXX 61) et turtures bis anno pariunt, ceterae aves fere semel. turdi, in cacuminibus arborum luto nidificantes paene contextim, in secessu generant. a coitu X diebus[*](diebus decem H) ova maturescunt in utero, vexatis autem gallinae et columbae pinna evulsa[*](pinne euulsa (-sae F2) F) aliave[*](aliaue F2v.-aeue r (a lac.)) simili iniuria diutius[*](diu- tius v.-tinus ll (alac.)) .

Omnibus ovis medio[*](in medio dT) vitelli[*](uitelli R(?)v.-tuli r) parva inest velut sanguinea

[*](Col. ib. § 4.8. Varro ib. § 12. 11. Geop. XIV 7, 27. 13.) Ova incubari intra decem dies edita utilissimum ; vetera aut recentiora infecunda. subici inpari numero debent. quarto die post quam coepere incubari[*](incu- bare az.-bar// F1. -bat R1) , si contra lumen cacumine ovorum adprehenso ima manu[*](una F2v. cfr. XXIX 75 (pede imo)) purus et unius modi[*](modus F1a) perluceat color, sterilia existimantur esse proque iis alia substituenda. et in aqua est[*](eis ll.v) experimentum:

[*](Suet. Tib. 14 init.) Quin et ab homine[*](homini F1a) perficiuntur. Iulia[*](Liuia va.G(H2)) Augusta prima sua iuventa Tib[*](iuuentatibus (-tutibus F1.-ta F2) ll) . Caesare[*](caesarem F1Ra) ex Nerone gravida, cum parere virilem sexum admodum cuperet, hoc usa est puellari augurio, ovum in sinu[*](sinū F) fovendo[*](fouendo E(?)B.-dū rv) atque, cum deponendum haberet[*](habere F1R1) , nutrici per sinum tradendo, ne intermitteretur[*](immitteretur a. imitar- F1) tepor; nec falso[*](falsu F1R1) augurata[*](augusta F1R1a (add. augurata va.G)) proditur. nuper inde fortassis[*](fortasse G. at cfr. nota ad VII 9) inventum, ut ova calido in loco inposita paleis igne modico foverentur homine versante, pariterque et stato[*](aestato F1. est- Ra. statuto va.G) die illinc[*](illinc F2E2v. -ic R2. milium r.an uiuus vel uitalis?)

[*](Varro III 9, 4. Col. VIII 2, 7. 8. Geop. XIV 7, 9.— (13) Col. ib. § 14.— (15) Geop. ib. § 17.) Gallinarum generositas spectatur crista[*](crista F2dv.-ste r) erecta[*](erecta R2dv. recta (-te F1) rD) , interim[*](interdum va.S. cfr. vol. I p. 537 ad II 104) et gemina, pinnis[*](pinnis FS. penn- rv(D). primis L errore) nigris, ore rubicundo, digitis inparibus , aliquando et super IIII[*](IIII a. quattuor (pro quaternos) rv) digitos traverso[*](transuerso Rava.J) uno. ad rem divinam luteo rostro pedibusque purae non videntur, ad opertanea sacra nigrae. est et pumilionum[*](pumu- lionum F1R) genus non sterile in iis, quod non in alio genere alitum, sed quibus[*](minus (pro in iis) F2e corr.) centra[*](contra EazD. certa va.J. cfr. Geop.) , fecunditas rara et incubatio ovis noxia.

[*](cfr. Col. VIII 5, 20. 21. (3, 1). Geop. ib. § 5. 6. Pl. XXIV 102 extr. XX 57.) Inimicissima autem omni[*](omni ego. -ium ll.v. cfr.vol. IV p. 483 ad XXIV 78) generi[*](genere F1) pituita maximeque [*](maxime quae a. -maeque F2.-mae quae F1) inter messis[*](messis F2dav.-sses r) ac[*](ac ES. ae DF1R. et F2dav) vindemiae tempus. medicina[*](medicinae Fa.om.R1. (an -cina ē?)) in fame et cubitusin fumo[*](fimo F1R1a), utique si e lauru aut herba sabina fiat[*](fiet curua ut a. si ex lauro aut va.S) , pinna[*](pinnas F1. pennas Ra.-nna va.S(D)) per traversas[*](transuersas F2Rava.J) inserta nares et per omnes dies mota[*](mota F2E2v(D). et mota r. em- TzS);

[*](Ar. VI 2, 560b 26. VI 4 init. 1, 558b 26. 4, 562b 4. 6–8. 9–11. 8, 564a 18–20.) Columbae proprio ritu osculantur ante coitum. pariunt fere bina ova, ita natura moderante, ut aliis crebrior sit fetus[*](faetus F. factus a. partus G2) , aliis numerosior. palumbis[*](palumbis DFR1.-bes R2v.-bus EadD) et turtur[*](turturi F2.-res R2va.J) plurimum terna nec plus quam bis[*](uis F1a) vere[*](fere F2va.(P) H) pariunt, atque ita[*](ita ut si D) , si prior[*](prioris F1a) fetus corruptus est et ut,[*](et ut ego. et ll.v)[*](tria (pro terna) ll.v) quamvis III pepererint, numquam plus[*](duobus ll.v (rectius binos)) II educant[*](educunt R(?)L) . tertium[*](tertium quod F2R2E2va.J(D)) inritum est; urinum vocant. palumbis[*](pa- lumbes va. Brot.(S)) incubat femina post meridiana[*](an meridianā (sc. horam)?) in matutinum, cetero mas.[*](Ar. VI 4, 562b 14–19. 26. cfr. 2,560b 21.— (15) cfr. Varro III 7, 9. Geop. XIV 1,4.) columbae marem semper et feminam pariunt, priorem marem, postridie[*](an post biduū? cfr. Ar.) feminam. incubant in eo genere ambo, interdiu mas, noctu femina. excludunt XX die, pariunt a coitu V. aestate quidem[*](quinque F. quinto R (?)C. XXV az (an VII? cfr. Ar.)) interdum binis mensibus terna educunt[*](educant F2R2. edunt va.H) paria, namque[*](nam G) XVIII die excludunt statimque concipiunt ; quare inter pullos saepe[*](saepe v(D). sepe F2E2. om. rS) ova inveniuntur, et alii provolant, alii erumpunt. ipsi deinde pulli quinquemenstres fetificant.[*](Ar. VI 2 extr.) et ipsae autem inter se, si mas non sit, feminae aeque saliunt pariuntque ova inrita, ex quibus nihil gignitur, quae hypenemia[*](hypemenia F. hypp- R. yp- a) Graeci vocant.

[*](Ar. VI 9 init. Ael. V 32. Col. VIII 11, 5. 10. 9. 5. 12. Varro III 9, 10.)Pavo a trimatu parit; primo anno unum aut[*](autem F1a) alterum ovum, sequenti quaterna quinave, ceteris duodena, non amplius , intermittens binos dies ternosve parit, et ter anno, si

[*](Varro III 10, 3. Col. VIII 14, 4. 5. 6.— (12) Ar. VI 8, 564a 10. 6,563a 29. Varro ib. § 3.5. Col. ib. § 7.8.7.—)Anseres in aqua coeunt, pariunt vere aut, si bruma[*](brumam F1a) coiere, post solstitium, XL prope[*](probe F1.-ba a) , bis anno, si priorem fe- [*](sedecim. . septem et) tum gallinae excludant, alias[*](alias-17 earum om.a)[*](alias v. -io F2D. -ia r) plurima ova XVI, paucissima VII. si quis subripiat, pariunt done rumpantur. aliena non[*](nouem aut undecim ll.v pro num. distrib.) excludunt. incubanda subici utilissimum VIII aut XI. incubant feminae tantum tricenis diebus, si vero tepidiores[*](tepidiores v. -ris ll.D) sint, XXV. pullis eorum urtica contactu[*](contractu F1d) mortifera, nec[*](ne DF1R1) minus aviditas nunc satietate nimia, nunc suamet vi, quando adprehensa radice morsu saepe conantes avellere ante colla sua abrumpunt. contra urticam remedium est stramento ab incubitu subdita radix earum.

[*](Ar. IX 1, 609b 21–2.— § 165:Ar. VI 6, 563a 27–563b 2.)Ardiolarum[*](archolarum a. ardeo- R2va.J) tria genera: leucon[*](leucon R2 (DE?)v. leugon r) , asterias[*](asterias v ex Ar. suasperia ll) , pelion[*](pelion (πελιόν) ll. pellos v. (Ar.πέλλος)). hi in coitu anguntur; mares quidem cum vociferatu sanguinem etiam ex oculis[*](oculi F1R) profundunt. nec minus aegre pariunt gravidae.[*]((1) Ar. VI 8, 564a 17.— IX 13 init. 15, 616b 4–7.— (4) Ar. G IV 6, 774b 26 sq.—) aquila tricenis diebus incubat et fere maiores alites, minores vicenis, ut miluus[*](miluus (olim scriptum miluos) ego ex Ar. singulos ll.v. miluus binos Gesner. (cfr. Müller em. II p. 10. 11)) et accipiter. miluus fere parit numquam plus ternos, is[*](is) qui aegolios[*](aegolios v. -onos R2.-ornos F2. egonus d2T.cfr. Ar. (ubi var. lect.αἰτώλιος)) vocatur et quaternos[*](quaternos F2R2d2Tv. om. rz) , corvus aliquando et[*](etdel.d2va.S) quinos. incubant totidem

[*](Ar. G III 1, 751a 18 sq.— Ar. VI 2, 559b 28. (V 1, 539a 33). 559b 24.— (10) ib. 560a 6–8.5.) Inrita ova, quae hypenemia diximus, aut mutua feminae inter se libidinis imaginatione concipiunt aut pulvere,[*](160) nec columbae tantum, sed et gallinae, perdices, pavones , anseres, chenalopeces. sunt autem sterilia et minora ac minus iucundi saporis et magis umida. quidam et vento putant ea generari, qua de causa etiam zephyria appellant[*](ap- pellant. Vrina F2. -ntur urina R2S. -ntur in DF1R1. -ntur haec Ev.-ntur (om. urina —16 creduntur) a) . urina autem vere tantum fiunt incubatione derelicta, quae alii cynosura dixere.[*](Varro III 9,12. Col. VIII 6,1.2.—) ova aceto macerata in tantum[*](tantum. Vrina fiunt va.H) emolliuntur , ut per anulos transeant. servari ea in lomento aut hieme in paleis, aestate in furfuribus[*](in furfuribus Rv. furf- rD) utilissimum. sale exinaniri creduntur.

[*]((19) Ma- crob. VII 16, 7.) Volucrum animal parit vespertilio tantum[*](tantum F2v. in ta- r) , cui et membranaceae[*](membranaceę F2RG. -na (-nae D) ceu E2v(D). -cae r) pinnae[*](pinnae F2RG. pen- E2v(D). pemne r) uni[*](um Ea.om. v a.G(D)) . eadem sola volucrum lacte[*](la&e F1. letę a1) nutrit ubera admovens[*](admouens parit ego (et dist.). -ouit (-ouet H) parens DFR1E1aH.-ouens parens R2E2S.-ouens v. cfr. vol. I p. 545 ad III 100) . parit geminos; volitat amplexa infantes secumque portat. eidem coxendix[*](coxendix v. -dis ll) una traditur esse.[*](eeego (et dist.). et ll.v) in cibatu[*](cibato Fa) culices gratissimi.

[*](Ar. III 1, 511a 16. V 4.— Herod. III 109. Mir. ausc. 165. Ael. I 24. Ar. V 34. (Isid. XII 4.11. 10).—) Rursus in terrestribus ova pariunt serpentes, de quibus nondum dictum est[*](est C. sit ll.v) . coeunt conplexu, adeo circumvolutae sibi ipsae, ut una existimari biceps possit. viperae mas caput inserit in os, quod illa abrodit voluptatis dulcedine. terrestrium eadem sola intra se part ova, unius coloris et mollia, ut pisces. tertio[*](tertio ego. -ia ll.v. cfr. luc. p. 60) die intra uterum catulos excludit, dein singulis diebus singulos parity, XX fere numero . itaque ceteri[*](ceteris a.-rae C) tarditatis inpatientes perrumpunt latera occisa parente. ceterae serpentes contexta[*](contecta va.(P)H) ova in terra incubant et fetum sequenti[*](sequenti F2. -te rv. cfr. § 161 et vol. IV p. 495 ad XXIX 137) excludunt anno. crocodili vicibus incubant, mas et femina. sed reliquorum quoque terrestrium reddatur generatio.

[*](Ar. V 1, 539a 15.— (15) Ar. V 8, 542a 19. 26.—) Bipedum[*](bi- pedum - 25 prodidit om.a) solus homo animal gignit. homini tantum primi[*](primo F1) coitus paenitentia[*](poenitentiae R) , augurium scilicet vitae[*](uita F1) a paenitenda origine. ceteris animalibus stati per tempora anni concubitus, homini, ut dictum est, omnibus horis dierum[*](7,38) noctiumque; ceteris satias[*](sacias FR. satietas va.S. cfr. V 6. XII 78. XIII 130. (VIII 209. XXXII 45 extr.)) in coitu, homini prope nulla. [*](Hesiod op. et d. 586. Ar. ib. 32.)Messalina Claudi Caesaris coniunx, regalem hanc[*](regalē hanc F2D.-lē rH. hanc (hoc L) reg- v) existimans palmam, elegit in id certamen nobilissimam e prostitutis ancillam mercenariae[*](mercedariae FR) stipis eamque nocte ac die superavit quinto atque vicensimo concubitu. in hominum genere [*](dist. ego) maribus[*](maribus D2v. mani- r) deverticula[*](diuerticula F2va.S. cfr. § 140) veneris, excogitata omnia scelere[*](sce- lerae D1F.-ra Rz) naturae , feminis vero abortus. quantum in hac parte multo nocentiores quam ferae sumus! viros avidiores veneris hieme, feminas aestate Hesiodus[*](hesiodos F2. hess- F1) prodidit.

[*](: Ar. V 2, 539b 22. (II 1, 500b 15. 16). Sol. 27, 16.— Ar. ib. 540a 13–17. Ael. VI 60.— (5) cfr. Ar. VI 18, 572b 10. Col. VI 27, 10. 24, 2.— (6) Ar. V 2, 540a 23–25. 9. 10.—) Coitus[*](coitos F1R1) aversis elephantis, camelis, tigribus, lyncibus, rhinoceroti, leoni, dasypodi, cuniculis, quibus aversa genitalia . cameli etiam solitudines aut secreta certe petunt, neque intervenire datur sine pernicie; coitus toto die[*](toto die ego. tota die F2R2E2. tote (-tę a) r) , et his[*](dist. ego cum Ven.) tantum ex omnibus. quibus solida ungula in quadripedum genere, mares olfactus accendit[*](accendit G. antcedit E. antec- rv) . avertuntur et canes, phocae, lupi, in medioque coitu invitique[*](inuiti (U 196) D) etiam cohaerent. [*](Ar. ib. 539b 24. 29–540a 4. (cfr. VI 30 init.). ib. 10. 11.— (12) ib. 5–7. VI 29 init.— V 4 extr.—) supra dictorum dasypodum[*](dasypodum ego ex Ar. om. ll. v) plerumque[*](plerisque B) feminae priores superveniunt[*](superueniunt in dTS.-unt Fv. -untur rD) , in reliquis[*](reliqu/// R1.-uę R2) mares. ursi autem, ut dictum est,[*](8,126) humanitus strati[*](humi strati P ex Ar.) , irenacei stantes ambo inter se conplexi, feles mare stante, femina[*](feminam F1) subiacente, vulpes in latera proiectae maremque femina amplexa[*](amplexa F2v.-xae (-xe R) r. (alac.)) . taurorum cervorumque feminae[*](fe- minae R(?)v. minae (-ne Fa) r) vim non tolerant; ea de causa ingrediuntur in conceptu[*](coitu (B)G) . cervi vicissim ad alias transeunt et[*](et ll.v. an nec? cfr. Ar.) ad priores redeunt. lacertae ut ea, quae sine pedibus sunt, circumflexu [*](circumplexu va.J) venerem novere.

[*](Ar. G IV 4, 771a 18 sq. —(19. 20) ib. 10, 777a 32.—)Omnia animalia quo maiora[*](maturia a.-raF1d. maiore va.H) corpore[*](corpora a) , hoc minus fecunda[*](fecunda sunt va.S) . singulos gignunt elephanti, cameli, equi; acanthis duodenos, avis minima. ocissime pariunt quae plurimos gignunt. quo maius est animal, tanto diutius formatur in utero. diutius gestantur quibus longiora sunt[*](gloria sunt a. glorias F1. ////// sunt R1) vitae spatia, neque crescentium tempestiva ad generandum aetas[*](aetas - 274, 5 tantum om.a).[*](Ar. G IV 4, 771b 2.)[*]((3) ib. 6, 774b 5–16. Ar. VI 34. 35. (cfr. Pl. VIII 126.151).) quae solidas habent

[*](Ar. VI 20, 574a 16. 17. 22. 18. 26 sq. 574b 19. 23 -26.— (19) 574a 24.574b 26.29–33. V 14, 546a 28.—)Canum plura genera. Laconicae octavo mense utrimque [*](utrimque v. utrum- ll) generant; ferunt LX diebus[*](sexaginta .. tribus ll.v) et plurimum III. ceterae canes et semenstres coitum patiuntur. inplentur omnes uno coitu. quae ante iustum tempus concepere, diutius caecos habent catulos[*](catulos et ego. -li se (-lis R) ll. -los nec v. at cfr. Ar.) , et omnes totidem diebus. existimantur in urina[*](ruina F1R1) attollere crus fere semenstres; id est signum consummati virium roboris. feminae hoc idem sidentes . partus duodeni[*](duodenis R) quibus numerosissimi, cetero quini, seni, aliquando singuli, quod prodigiosum putant, sicut omnes mares aut omnes feminas gigni. primos quosque[*](quosque (J) S. -oque ll) mares pariunt, in ceteris alternant. ineuntur[*](ineunt ora F) a partu sexto mense. octonos Laconicae pariunt. propria in eo genere maribus labore[*](labore Brot.(J). -res ll. -ris v(L). a labore G2. post laborem (P)S) salacitas[*](alacritas va.(P)Brot.) . vivunt Laconici annis denis, feminae duodenis , cetera genera XV annis[*](annis d. annos ll.v. an delendum?) , aliquando et XX[*](XX TG. uiginti ll.v(S). uicenos H) , nec tota sua aetate generant, fere a duodecimo desinentes.

[*](Ar. VI 35, 580a 23. 24. ib. 33, 579b 31. 580a 2–4.)[*]((4) Ar. V 14 extr.— (5) ib. 546b 2–5.—)Felium et ichneumonum reliqua ut canum. vivunt