Naturalis Historia

[*](Ar. VI 1 init.— (12) ib. 2, 560b 4–6.— (14) ib. 1,558b 15. 20. 21. 16; G III , 750a 27 sq. 749b 29)Quaedam omni tempore coeunt, ut gallinae, et pariunt , praeterquam duobus mensibus hiemis brumalibus. ex iis iuvencae[*](iuuent F1a.-en/// R1) plura quam veteres, sed minora, et in eodem fetu prima ac novissima. est autem tanta fecunditas, ut aliquae[*](aliquae ante incubitum et Petav. ex Ar. (πρὸ ἐπῳασμοῦ)) et sexagena pariant, aliquae cotidie, aliquae bis die, aliquae in tantum, ut effetae[*](effectae F1.-te R) moriantur. Hadrianis laus maxima.[*](Ar. VI 4, 562b 24. 25.— (18) Ar. V 13 init. VI 4 init.— (19) Ar. VI 1, 559a 5–7. VIII 16 extr.— (20) ib. 2, 560b 19–25. — § 148. 149: Ar. VI 3, 561a 10–13. 24–28. 561b 10–12. 27–31. Varro III 9, 16. Col. VIII 5,14.) columbae deciens anno pariunt, quaedam et[*](et in F1a) undeciens , in Aegypto vero etiam brumali mense. hirundines et merulae et palumbi[*](an palumbes, turtures? cfr.§ 158 et nota ad XXX 61) et turtures bis anno pariunt, ceterae aves fere semel. turdi, in cacuminibus arborum luto nidificantes paene contextim, in secessu generant. a coitu X diebus[*](diebus decem H) ova maturescunt in utero, vexatis autem gallinae et columbae pinna evulsa[*](pinne euulsa (-sae F2) F) aliave[*](aliaue F2v.-aeue r (a lac.)) simili iniuria diutius[*](diu- tius v.-tinus ll (alac.)) .

Omnibus ovis medio[*](in medio dT) vitelli[*](uitelli R(?)v.-tuli r) parva inest velut sanguinea

gutta, quod esse cor avium existimant, primum in omni corpore id gigni[*](gigni F2Ev.-nunt r) opinantes: in ovo[*](in ouo - 10 deficit om.a) certe[*](certa F2) gutta[*](guttam F1) ea[*](ea om.F) salit palpitatque . ipsum animal ex albo[*](aluo F1. ipso F2) liquore ovi corporatur. cibus eius[*](eius om.HBrot.)[*](ut (pro in) F1) in luteo[*](luteo E2v.-to r)[*](an initio? cfr.Ar.) est. omnibus intus caput maius toto corpore, oculi conpressi capite maiores. increscente pullo candor in medium vertitur, luteum circumfunditur.[*]((10) Ar. G III, 2, 752b 12–14.) vicensimo die si[*](si F2R2v.om. r) moveatur ovum, iam viventis intra putamen vox auditur. ab eodem tempore plumescit[*](plumes ut F1) , ita positus, ut caput supra dextrum pedem habeat, dextram vero alam supra caput. vitellus paulatim deficit[*](defecit FR). aves omnes in pedes nascuntur , contra quam[*](que (pro quā) F1) reliqua animalia.[*](Celsus = Ar. VI 3,562a27 sq. cfr. G IV 4,770a13. — (14) Varro ib. § 8.9. Col. ib. § 8. 1.8.9.) quaedam gallinae omnia[*](omnia del.E2zD.at cfr. Ar. (πάντα δίδυμα)) gemina[*](gemina F2R2E2zv.om. r) ova pariunt et geminos interdum excludunt, ut Cornelius Celsus auctor est, alterum maiorem; aliqui negant omnino geminos excludi. plus vicena quina incubanda [*](incubandas ubique tant F1R1.-ntū ad) subici vetant. parere a[*](a F2E2v.om. r) bruma incipiunt. optima fetura ante vernum aequinoctium. post solstitium nata non implent magnitudinem iustam tantoque minus, quanto serius provenere.

[*](Col. ib. § 4.8. Varro ib. § 12. 11. Geop. XIV 7, 27. 13.) Ova incubari intra decem dies edita utilissimum ; vetera aut recentiora infecunda. subici inpari numero debent. quarto die post quam coepere incubari[*](incu- bare az.-bar// F1. -bat R1) , si contra lumen cacumine ovorum adprehenso ima manu[*](una F2v. cfr. XXIX 75 (pede imo)) purus et unius modi[*](modus F1a) perluceat color, sterilia existimantur esse proque iis alia substituenda. et in aqua est[*](eis ll.v) experimentum:

inane fluitat, itaque sidentia. hoc est plena, subici volunt. concuti vero experimento vetant, quoniam non gignant confusis vitalibus venis.[*](Varro III 9,16. Col. VIII 5, 9. Geop. ib. § 13. (cfr. Pl. XVIII 322).— (4) Ar. G III 2, 753a 17. 18. Ar. VI 2, 559b 29–560a 2. 4.— (7) cfr. Col. ib. § 12. Geop. ib. § 11.) incubationi datur initium post[*](an decima demum post? cfr. Col.) novam lunam[*](nom??? iam lu- nam F1) , quia prius inchoata non proveniant. celerius excluduntur calidis diebus; ideo aestate undevicensimo educent[*](educunt va.D) fetum, hieme XXV. si incubitu tonuit, ova pereunt; et accipitris audita voce vitiantur. remedium contra tonitrus[*](tonitrus (tonot- F1) FRaH. -ruus (DE?)D.-ruum z.-rua d.-rum v. cfr. vol. Ip. 538 ad II 142) clavus ferreus sub stramine[*](stramine v(J). -na (tram- a) ll.S) ovorum positus aut terra ex aratro[*](aratro F2R2E2v. eretro (cre- E1) r) . [*](Ar. VI 2, 559b 1–4. (cfr. Geop. XIV 8).)quaedam autem et citra incubitum sponte naturae[*](naturae G.-ra ll.v(J)) gignunt[*](gignit Rva.G(J)) , ut in Aegypti[*](egypto a) fimetis[*](fim???tis F1R. figm???- F2. om.a) . scitum de quodam potore[*](potore F2E2G(D). om. rH. uini pot- v. (Ar.φιλοπότης τις)) reperitur Syracusis tam diu potare[*](putare Fa) solitum, donec cooperta terra fetum ederent[*](ederent v. -re ll) ova.