Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Theopomp. (fr. 79 Mü.) ap. Apollon. h. mir. 10. Paus. V 14, 1. Ael. II 47.— (19) Ar. VIII 16, 600a 13 sq.—) Milui ex eodem accipitrum genere magnitudine differunt. notatum in his, rapacissimam et famelicam semper alitem nihil esculenti[*](extulenti F1a) rapere umquam e[*](e Fa. ex r(?)v) funerum ferculis nec Olympiae ex ara ac ne ferentium quidem manibus nisi lugubri municipiorum[*](mucipiorum FEa. mancipiorum coni.D2) inmolantium ostento. iidem[*](idem —18 profundo om.a) videntur artem gubernandi docuisse caudae[*](docuiss&auidae Fd) flexibus, in caelo monstrante natura quod[*](quid G2) opus esset in profundo. milui et ipsi hibernis mensibus latent, non tamen ante hirundinem abeuntes. traduntur autem et a solstitiis[*](solistitiis F. -icio R(SJ)) adfici podagra.
[*](cfr. Ar. II 12, 504a 5 sq. VIII 3 init. —) Volucrum prima distinctio pedibus maxime constat: aut[*](aut tamen (tn??? pro en???) Fa) enim aduncos ungues habent ant digitos, aut palmipedum in genere[*](ingere F1. -res a) sunt, uti[*](uti av. ut// F. utRS) anseres et aquaticae fere aves. aduncos ungues habentia care tantum vescuntur ex parte magna;[*](ib. 593b 14.— (25–p. 228, 2) cfr. Phaedri fab. II 7 (6), 11–13.)[*]((6) Ael. V 8. Apollon. h. mir. 8. Antig. Car. 12 extr. - (8) Ar. VI 6 extr.—)
cornices et alio pabulo, ut quae[*](utque FVerc. ut a. atque va.H)
duritiam[*](duritiem SJ) nucis rostro repugnantem volantes in altum in saxa tegulasve iaciant[*](ac///ant F1. iaciunt va.S) iterum ac saepius, done quassatam perfringere queant. ipsa ales est inauspicatae garrulitatis, a quibusdam tamen laudata. ab arcturi sidere ad hirundinum adventum notatur eam in Minervae lucis templisque raro, alicubi[*](alibi zS) omnino non aspici[*](aspici Fv. ausp- r), sicut Athenis; * inauspicatissima fetus tempore, hoc[*](hic F1a) est post solstitium. *praeterea[*](praeterea — 8 pascit huc traieci; post Athenis (6) ponunt ll.v) sola haec etiam volantes pullos aliquamdiu pascit*.[*](Ar. fr. 343 Rose.—)[*](Ar. VI 6, 563b 2. 3. IX 31 init. Ael. II 49. Mir. ausc. 126. Antig. Car. 15.—) ceterae omnes ex eodem genere pellunt nidis pullos ac volare cogunt , sicut et corvi, qui et ipsi non came tantum aluntur. sed robustos[*](robustus Fa) quoque fetus suos fugant longius[*](ngius F1. nigidi' a); itaque parvis in vicis non plus bina coniugia[*](una coniugia P ex Ar.) sunt, circa Crannonem[*](cranonem F2Rva.S. cacranomen F1E. cancranonē a) quidem Thessaliae singula perpetuo. genitores suboli loco cedunt.[*]((16) cfr. Ael. I 47. Pl. XXIX 56 extr.— (19) Ar. IX 31 med.— Ar. G III 6 init. cfr. Pl. XXX 130. Sol. 32, 33.)[*]((23) Ael. X 29.—) Diversa in hac et[*](et del.R2. ac H Brot.) supradicta alite quaedam. corvi ante solstitium generant; iidem[*](item va.G. om.a) aegrescunt[*](egrescunt R1. agr- E. nigr- R2. om.a) sexagenis diebus, siti maxime, ante quam fici coquantur autumno. cornix ab eo tempore corripitur morbo.
Corvi pariunt, cum plurimum[*](complurimum F2. uĩ plu- a), quinos. ore eos[*](eius F1) parere aut coire vulgus arbitratur ideoque gravidas, si ederint corvinum ovum, per os partum reddere atque in totum difficulter parere, si tecto inferantur[*](inferantur F2v(J).-runtur r S). Aristoteles negat: non Hercule magis quam in Aegypto ibim, sed illam exosculationem , quae saepe cernitur, qualem in columbis esse.
corvi in auspiciis soli videntur intellectum habere significationum suarum.[*](Ar. IX 31 extr.— (cfr. Ael. VII 7 med. Pl. XVIII 362).—) nam cum Medi[*](commedi//// F1. cum Mediae va.S (an post cum exciderunt ad Pharsalum? cfr. Ar.)) hospites occisi sunt, omnes e Peloponneso et Attica regione volaverunt. pessima eorum[*](earum FEa) significatio, cum gluttiunt vocem velut strangulati.Vncos ungues et nocturnae aves habent, ut noctuae [*](upupe a), bubo, ululae. omnium horum hebetes interdiu oculi. bubo, funebris et maxime abominatus publicis praecipue auspiciis, deserta incolit nec tantum[*](nec tantum F1a) desolata, sed dira etiam et inaccessa, noctis monstrum, nec cantu aliquo vocalis[*](uocali azva.G), sed gemitu.[*](Ar. VIII 3, 592b 8. 9. IX 34 init.— (7) cfr. Verg. A IV 62 (coll. Servio). Obseq. 106. 107.) itaque in urbibus aut omnino in luce visus dirum ostentum est. privatorum domibus insidentem plurium[*](plurium R2.-rim F1R1u.-rimū F2Ev(H). om.a.-rimis (Rh) G) scio non fuisse feralem. volat numquam quo libuit, sed traversus aufertur[*](auferuntur F1R1a). Capitolii cellam ipsam intravit Sexto Palpellio [*](palpellio ll. cfr. CIL V 35. Tac. ann. XII 29. Pap- v. Palpelio H) Histro L. Pedanio[*](pedaneo R. Pediano va.G) cos., propter quod nonis Martiis urbs lustrata est eo anno.
[*](Obseq. 100. 111.— (22) cfr. Fest. p. 330b 34.) Inauspicata est et incendiaria avis, quam[*](quam propter FRS. quapr- E1ad. propter quam E2v (D)) propter saepenumero lustratam urbem in annalibus invenimus, sicut L. Cassio[*](casia R) C.[*](G. FRa) Mario cos., quo anno et bubone[*](bibone niso R. bibun eius so F1au) viso lustratam [*](lustratā E2(Rh)D. -ata F2Rv. lus tractata F1d.-acta u.-actu E1a) esse. quae sit avis ea[*](est R (?)va.D), non[*](non FRaTS. nec E(?)v) reperitur nec traditur. quidam ita interpretantur, incendiariam esse quaecumque apparuerit carbonem ferens ex aris vel altaribus; alii spinturnicem [*](spinturnicem F2E2v, spit- r) eam vocant, sed haec ipsa quae esset inter aves,
qui se scire diceret non inveni.[*](Paul. Festi p. 64,10. Labeo fr. 19 Huschke. Nigid. fr. 120 Swob. (cfr. Ar. IX 1, 609b 12).)cliviam[*](Cliuinam va.H) quoque avem ab antiquis nominatam animadverto ignorari — quidam clamatoriam dicunt, Labeo prohibitoriam —, et apud Nigidium super[*](super E2D. supter R2. supter R1. subter r. subis v. (an insuper? ap. Ar. appellaturσίττη)) appellatur[*](ap- pellat F1.-atū a) avis, quae aquilarum ova frangat.
sunt praeterea conplura genera depicta in Etrusca disciplina saeculis[*](seculis F2E2v(D).-li F1. setuli E1u. sed ulli R(?)H. om.a) non visa, quae nunc defecisse mirum est, cum abundent etiam quae gula humana populatur.
Externorum de auguriis peritissime scripsisse Hylas[*](Hylas B ex ind.auct. illas. as FR1E. -as a R2.-as has aT.-apsas v) nomine putatur. is tradit noctuam, bubonem, picum arbores cavantem, trygonem[*](trygonem E1D. trig- aBrot. trog- E2v. trygonam FS. trig- R), cornicem a cauda de[*](an de delendum?) ovo exire, quoniam pondere capitum perversa ova posteriorem partem corporum fovendam matri adplicent.
[*](Nigid. fr. 121 Swob.) Noctuarum contra aves sollers dimicatio. maiore circumdatae multitudine resupinae pedibus repugnant collectaeque in artum rostro et unguibus totae teguntur. auxiliatur accipiter collegio quodam naturae bellumque partitur . noctuas sexagenis diebus hiemis cubare[*](fubare FR) et novem voces habere tradit Nigidius.
[*]((1) Ael. I 45. cfr. Pl. XXV 14.)[*](Non. p. 518, 30 M. Plut. qu. Rom. 21, 268f.— Ar. IX 9 init. Mir. ausc. 13.) Sunt et parvae aves uncorum unguium, ut pici Martio[*](martii F2) cognomine insignes et in auspiciis[*](auspiciis F2(RE?)v(Brot.).—catis F1audTz (an recte?). -catu (Rh)H. cfr. XIII 118. XVI 75. VII 47) magni. quo in genere arborum cavatores scandentes[*](candentes FR2d2. cad- R1d1. (cfr. § 9)) in subrectum[*](subrec- tum F2E(?)v(D). -eptum r Dal.) felium modo, illi vero et supini, percussi corticis sono pabulum subesse intellegunt. pullos in cavis educant[*](educunt F1aP) avium soli.
adactos cavernis[*](cauernos F1a) eorum a pastore cuneos admota quadam[*](quodam Fa) ab iis herba elabi[*](labi F2. om.F1R1a) creditur vulgo. Trebius[*](Trebius- 15 dirum est om.a) auctor est clavum cuneumve[*](cuneumue (Rh)G. -um uel ll. uel cun- v) adactum quanta libeat vi arbori[*](arbori (Rh)G. -ris ll), in qua nidum habeat, statim exilire cum crepitu[*](strepitu F2Euz) arboris, cum insederit [clavo[*](clauo aut cuneo del.P) aut cuneo[*](cuneo E(?)v. cuneo elabi (claui F) creditur aut uulgo FRd (prave iterantes ex 2))].[*]((6) cfr. Serv. Aen. VII 190.— (7) Varro ap. Non. p. 518, 37. Val. M. V 6, 4. Frontin. strat. IV 5, 14.) ipsi principales[*](principales v. -lis ll.D) Latio sunt in auguriis a rege qui nomen huic avi dedit. unum eorum praescitum transire non queo. in capite praetoris urbani Aelii Tuberonis in foro iura pro tribunali reddentis[*](reddentis Ev.-ti r) sedit ita placide, ut manu prehenderetur. respondere vates exitium imperio portendi, si dimitteretur, at si exanimaretur, praetori. et[*](et del.F2D) ille avem[*](auem v(J). autem ll.L(SD). alitem coni. S) protinus concerpsit[*](concerpsit E2v. correp- ll) nec multo post implevit prodigium.[*](Ar. VIII 3 extr. (coll. init.).— (15) Ar. I 1, 488a 5. II 12, 504b 8; P IV 12, 694a 1. 8. 21–23. (IX 32, 619b 7–9).) Vescuntur et glande in hoc genere pomisque multae , sed quae came tantum, non bibunt[*](bibunt ego (et dist.). uiuunt ll.v. cfr. n. luc. p. 47), excepto miluo, quod ipsum in auguriis dirum est.
uncos ungues habentes omnino non congregantur et sibi quaeque[*](quae- que (E?) G. quaq- r. quoq- v) praedantur[*](praedatur F1R1a). sunt autem omnes fere altivolae praeter nocturnas, et magis maiores. omnibus alae grandes, corpus exiguum. ambulant difficulter; in petris raro consistunt curvatura unguium prohibente.
[*]((2) Ael. V 21.) Nunc de secundo genere dicamus, quod in duas dividitur species, oscines et alites. illarum generi cantus oris, his magnitudo differentiam dedit; itaque praecedent
[*](que om.ava.G)[*](dist. G) et ordine, omnesque reliquas in iis pavonum genus cum forma[*](formā va.C) tum intellectu[*](intellectu... gloria C. -ctum (-ctu R?) ... gloriam ll.v) eius et gloria. gemmantes[*](gemmates F1a) laudatus expandit colores, adverso maxime sole, quia sic fulgentius radiant. simul umbrae quosdam repercussus ceteris, qui et[*](et del.R2va.H(S)) in opaco clarius micant, conchata[*](concatha F1. -ta F2a) quaerit cauda omnesque [*](om???q; F. omnemq. u.om.a) in acervum contrahit[*](contrahunt Fa) pinnarum quos spectari gaudet oculos[*](oculis au).[*](Ar. VI 9, 564a 32 sq.— (9) ib. 25. 26. Ael. V 32.— Ar. I 1, 488b 23. 24.) idem cauda annuis vicibus amissa cum foliis arborum , done renascatur[*](renascantur F2) alia[*](alia ll.S(D). iterum v(J)) cum flore, pudibundus ac maerens quaerit latebram. vivit annis XXV. colores fundere incipit in trimatu. ab auctoribus non gloriosum tantum animal hoc traditur, sed et malivolum, sicut anserem[*](anserem C. -erum ll.v. -er G) verecundum , quoniam has quoque quidam addiderunt notas in iis, haut probatas mihi.[*](Varro III 6, 6. 1. Ael. V 21 extr. Tertull. de pallio 5.) Pavonem cibi gratia Romae primus occidit orator Hortensius aditiali[*](exitiali F2) cena sacerdotii. saginare primus instituit circa novissimum piraticum bellum M. Aufidius Lurco[*](Lurco - 17 reditus om.a) exque[*](exque eo F2(E?)v. ex quo eo F1Rdu.an ex quo vel eoque ex? cfr. Wölfflini arch. XIIIp. 435) eo quaestu[*](quaestu F2v.-tus ru) reditus HS[*](HS D. his F1R. Is F2a. sestertia z.-tium (praem. is v) G) sexagena milia habuit.
[*]((23) cfr. Cic. div. II 72.) Proxime gloriam sentiunt et hi nostri vigiles nocturni, quos excitandis in opera[*](opera F2E2v.-ram r) mortalibus rumpendoque somno natura genuit. norunt sidera et ternas distinguunt horas interdiu cantu. cum[*](eum (pro eunt) F1R1a) sole eunt cubitum quartaque castrensi vigilia ad curas laboremque revocant nec solis ortum incautis patiuntur obrepere diemque venientem[*](uenientem (E?) v. -te r) nuntiant
cantu, ipsum vero cantum plausu laterum.[*]((5) Ar. IV 9, 536a 27. Ael. IV 29 med.) imperitant suo generi et regnum in quacumque sunt domo exercent. dimicatione paritur hoc inter ipsos velut ideo tela agnata cruribus suis intellegentium[*](intellegentes R(?)v.(genetivus pendet ex dimicatione sc. eorum)), nec finis saepe commorientibus. quod si palma contigit[*](contigit ego. -tingit ll.v. cfr. vol. IIp. 494), statim in victoria canunt seque ipsi[*](ipse F1a) principes testantur; victus occultatur silens aegreque servitium patitur. et plebs tamen aeque superba graditur ardua cervice, cristis celsa, caelumque sola volucrum aspicit crebra[*](cedra R1. crebro va.S), in sublime caudam[*](caudam- 14 purpura om.a,suppl. ad marg.a2) quoque falcatam erigens. itaque terrori sunt etiam leonibus[*](leonibus dominis a2z) ferarum generosissimis.[*]((12) Varro III 9, 6. 19. Col. VIII 2,4.) iam ex his[*](dist. ego. cfr. U 194) quidam ad bella tantum et proelia adsidua nascuntur— quibus etiam patrias nobilitarunt, Rhodum aut[*](aut R2TS. au r. ac a2v) Tanagram; secundus est honos habitus Melicis et[*](ex F1. ac va.H) Chalcidicis[*](chalchidici. Sunt (-cis ut F2) F.-cis R1) —, ut plane dignae aliti tantum honoris perhibeat[*](praebeat va.S) Romana purpura .[*](Cic. div. II 72. Paulus Festi p 244, 11.)[*]((1) Cic. div. I 74. II 56 e Callisthene.) horum sunt tripudia solistima, hi magistratus[*](magistratus R2(E?)v.-stros F2a2. magis coruus r) nostros[*](nostro F1a1) cotidie regunt domusque[*](domosque va.S) ipsis[*](ipsi F2E2a2va.(Rh)G) suas claudunt aut reserant[*](aures. erant F1a1). hi fasces[*](faces F3R2. fuces R1d. foces F1. facies F2) Romanos[*](romanas F2) inpellunt aut retinent, iubent acies ant prohibent, victoriarum omnium toto orbe partarum auspices. hi maxime terrarum imperio imperant, extis[*](extis (Rh)G. ex his (iis v) ll.u) etiam fibrisque haut[*](aut F1a1u) aliter quam[*](quam om.au) opimae victimae[*](uictoriae LDal. (SJ errore)) diis grati[*](gratis F2a2D.-tae va.(Rh)G). habent ostenta et[*](et ll.u(Rh)G. ex se et F2R2E2zv(D). in se et a2. verba addita fort. mutila; an ex re cognita vel tale quid?) praeposteri[*](proprie a2. praeproperi TP) eorum vespertinique cantus: namque totis noctibus canendo Boeotiis nobilem illam adversus Lacedaemonios praesagivere victoriam, ita[*](ita - 4 canere om.a1) coniecta interpretatione, quoniam victa ales illa non caneret.[*](Ar. IX 50, 631b 28. 25. Varro III 9, 3. Col. VIII 2. 3.) Desinunt[*](desinunt canere om.FdR1) canere castrati[*](Castrantur uero duobus a2), quod duobus fit[*](fit F2R2v. fint a1. fi/// F1. //// R1. del.a2) modis, lumbis adustis candente[*](candenti Varro; cfr. Plin. de dub. serm. (Beckp. 10,27)) ferro aut imis cruribus, mox ulcere oblito figlina[*](figlina creta om.a1.-naq. & a F2) creta; facilius ita pinguescunt[*](pinguescunt (RE?) v. pinne- F. penne- adT). Pergami omnibus annis spectaculum gallorum publice editur ceu gladiatorum. invenitur in annalibus in agro Ariminensi M. Lepido Q. Catulo cos. in villa Galerii locutum gallinaceum, semel, quod equidem sciam[*](sciam accepim' a2).
[*](Col. VIII 13, 2. Cic. p. Sex. Roscio 56. Ael. XII 33. Plut. qu. Rom. 98, 287b c.— (14) Plut. SA 18, 972f. Ael. V 29 e Theophr. X 41. Athen. XIII 606c e Clearcho (fr. 36 Mü.) et Theophr.) Et[*](Et ll.uzH cum Rh(J). Est et F2R2E2a2v (SD)) anseri vigil cura Capitolio testata[*](testuta a. testi F2) defenso, per id tempus canum silentio proditis rebus, quam ob causam cibaria anserum censores in primis locant. quin et fama amoris[*](fama amoris F2E2a2v. fame (-mę F1) moris r) Aegii[*](Aegii H ex Ael. et Athen. argis ll.v) dilecta[*](delecta a2) forma pueri nomine[*](in homine F1a1. nomine del. H. excidit Amphilochi) . . .Olenii[*](olenii a2H. -ni rv(J)) et Glauces[*](clauces Rda.-ufes F1) Ptolemaeo regi cithara canentis, quam eodem[*](exodem a. ex eod- FdT) tempore et aries amasse[*](adamasse G2) proditur. potest et sapientiae videri intellectus iis esse[*](hi sese F1a): ita comes perpetuo adhaesisse[*](adesisse Fa) Lacydi philosopho dicitur, nusquam ab eo, non in publico, non in balineis[*](balneis Rava.J), non noctu, non interdiu, digressus[*](di- gressus (E?) C.-um rv).
[*](Athen. IX 384c. Hor. sat. II 8, 88.)[*]((3) cfr. Varro III 10, 1.) Nostri sapientiores, qui eos iecoris bonitate novere.
fartilibus in magnam amplitudinem crescit, exemptum quoque lacte mulso augetur. nec sine causa in quaestione est, quis tantum bonum invenerit, Scipio[*](scipio FdaG.-pione (RE?) H. -pio an zv. cfr. n. luc.p. 51) Metellus vir consularis an Marcus Seius[*](Seius (P) H. seseius (sesci- a) ll. Sestius C. Ses- sius v) eadem aetate eques Romanus. sed, quod constat, Messalinus Cotta[*](cota F1. quod ta R.om.a), Messalae oratoris filius, palmas[*](palmas F2E2v.-ma r) pedum ex iis torrere[*](torrere F2R2E2v. forbere r) atque patinis cum gallinaceorum cristis condire repperit; tribuetur enim a me culinis cuiusque palma cum fide.[*]((11. 12) Col. VIII 13, 3.) mirum in hac alite a Morinis usque Romam pedibus venire. fessi proferuntur ad primos; ita ceteri stipatione naturali propellunt eos.Candidorum alterum vectigal in pluma. velluntur quibusdam locis bis[*](bis in a) anno, rursus[*](rursus- 16 sta- tione om.a) plumigeri vestiuntur. mollior quae[*](que F1u. que quae va.H) corpori proxima, et e Germania laudatissima. candidi ibi[*](sibe R1. siue F1du. sibi F2)[*](dist. Rh), verum minores; gantae[*](ganzae va.H) vocantur. pretium plumae[*](plura F1Rdu) eorum[*](ea- rum R) in libras denarii quini. et inde crimina plerumque auxiliorum[*](auxiliorum F2v(G).-lium r. -liarium Verc) praefectis, a vigili statione ad haec aucupia dimissis cohortibus totis; eoque deliciae processere, ut sine[*](sine in F1Ra) hoc instrumento durare iam ne virorum quidem cervices possint[*](possint v. -ssunt ll).
[*](cfr. Pl. XXIX 55.) Aliud repperit Syriae pars quae Commagene vocatur, adipem eorum in vase aereo cum cinnamo nive multa obrutum ac rigore gelido[*](gelido (R?)v. -dū ll) maceratum ad usum praeclari medicaminis , quod ab[*](ob F1a) gente dicitur Commagenum[*](commagum Fa).
[*](cfr. Herod. II 72. Ar. VI 2, 559b 29. VIII 3, 593b 22. Ael. V 30.)[*]((2) Suet. Cal. 22.) Anserini[*](anserini G.-ris ll.D. -rum v) generis[*](genera E2D) sunt chenalopeces[*](caenalopeces R. chelano- F2.-opes E2. penelopes va.G) et, quibus
lautiores epulas non novit Britannia, chenerotes[*](chenerotes G. cereno- ll. chenalopeces v), fere[*](fero F1G. uero F2) ansere[*](ansare F1.-seres F2) minores. decet tetraonas[*](tetraonas (Potitian.) G. cfr. Suet. et trahonas R.-na FE.-acona a. erythrotaonas v) suus[*](sius Ea) nitor absolutaque[*](absolutaque R(?)v.-tamque r) nigritia[*](nigritia v.-tiam ll), in superciliis cocci rubor. alterum eorum genus vulturum magnitudinem excedit, quorum et colorem reddit, nec ulla ales[*](aues a. auis va.G), excepto[*](excepta Fa. (an ē, excepto?)) struthocamelo, maius corpore inplens pondus, in tantum aucta, ut in terra quoque inmobilis prehendatur. gignunt eos Alpes et septentrionalis regio. in vivariis[*](uiua- riis F2a. auia- E2v. uia- r) saporem perdunt.[*]((10) cfr. Ar. VI 6, 563a 29. Ael. V 24.) moriuntur contumacia spiritu revocato. proximae iis[*](is F1a. his F2D. eis (R?) v) sunt quas Hispania aves tardas appellat, Graecia ὠτίδας, damnatas in cibis; emissa enim ossibus medulla odoris taedium extemplo[*](exemplo F1a) sequitur.