Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

insectorum animalium genera, subtilitas in his rebus naturae

an spirent. an habeant sanguinem

de corpore eorum[*](de corpore eorum om.a)

de apibus (4-23)

qui ordo in opere earum

quid sit in eo[*](in eo dTH. om.a. in ea r) commosis[*](comosis a. commusis Fa 2. -unis Fa 1). quid sit[*](quid sit bis om.H. et (bis) a) pissoceros[*](pissoceros TH. di-r (itemXI 16)). quid sit propolis

quid erithace sive sandaraca[*](sandaraca TH. -che R2. sandrace (sadr- a) da. -cae Fa. -che R1E) sive cerinthos[*](gerenthos Fad. genihos E. -ios R.om.a 17 capti pon.ll)

ex quibus floribus opera fiant[*](non fiant dT. ex quibus — fiant post)

apium studio[*](studia et (om.capti)a. add.ratio operis d(?)va.D. cfr. XI 20) capti

de fucis

quae natura mellis

quae optima mella

quae genera mellis in singulis locis

quomodo probentur. de erice[*](herice E. heredice Faa) sive tetralice[*](tetralice S. -adice RETH. teradice Fad.om.a) sive sisyro[*](sisyro H. sysiro T. sisuro Ed. -rro FaRa. susuro R.om.a)

quomodo apes generent

quae regum in iis[*](regum in iis D. -minis FaREd. regim- TV. om.a) ratio

aliquando et laetum omen esse examinum

genera apium

de morbis apium

quae inimica apibus

de continendis apibus

de reparandis

de vespis[*](uespis ll. -pis et dTv), crabronibus. quae animalia ex alieno suum faciant

de bombyce Assyria (25-27)

de[*](dist. J) bombyliis[*](bombilis R2. -bicis R1. -bycis a. -bytis Fa. -bysis E.), necydalis[*](necydalis H. -llis d. nycidalis T. Nicidalus R. nucyd- E. Nycid- a. -allus FaRa). quae prima[*](quis primum (-us v) adTva.H) invenerit bombycinam vestem

de bombyce Coa. quo modo conficiatur Coa vestis

de araneis (28. 29)

qui ex iis texant. quae materiae natura ad texendum

generatio araneorum[*](aranearum EadH)

de scorpionibus

de stellionibus

de cieadis. sine ore esse et[*](et ll. D. om.dTH) sine exitu cibi

de pinnis[*](pennis RE1ava. H) insectorum

de scarabaeis. lampyrides. reliqua[*](reliq. rum M. -iqua eorum coni.J2) scarabaeorum generis[*](generis MFaR. -ra rH)

de locustis

de formicis

chrysallides[*](chrysallides H. Chrisalides T. cri- salide d. Trysallide (Tris- Ra. -ally a)ll), asilus[*](asilus MD. om. av. -lo r), papiliones[*](Papilyones a.om. v. asilo (-Ius J) papiliones post 3 generis pon.dTJ)

de iis[*](is M. his rH) animalibus quae ex ligno aut in ligno nascuntur[*](nasc. M. -cantur FaD)

sordium hominis animalia. quod animal minimum, aestatis[*](minimum, aestatis M (coni.S) J. -me aestatis R2Ra 2. -mae aetatis r. -mum. etiam in cera H) animalia[*](quod — animalia om.a)

animal cui cibi exitus non Sit[*](estE(?)va. D)

tineae[*](tineae dTH.-niae (tynie a)ll), cantharides, culices. nivis animal

ignium animal[*](ignium animal om.ME pyralis R(?)Tva.D). alilique M), pyrallis sive pyrotocum[*](pyrotocum ego. -olocum M. pirotoe Ra 2. paratoe FaRa 1d. -te a. -tio R1E. pyrato R2T. -rota J.-rotos D cum B(ad XI 119). -raustes v)

hemerobion

animalium omnium[*](omnium om.RE) persingula membra naturae et historiae[*](et historiae om.a) (44-97)

quae apices habeant, quae cristas

cornuum genera, quibus mobilia

de capitibus. quibus[*](et quibus d2TH) nulla

de capillo

de ossibus capitis

de cerebro

de auribus. quae aures non habeant[*](quae — habeant (-ent Ma) in Eevanida. om.dTH). quae sine auribus et sine foraminibus audiant[*](audiunt a)

de facie, de fronte. de superciliis

de oculis (52-57)

quae sine oculis animalia. quae singulos tantum[*](singulos tantum om.a) oculos[*](oculos tantum dTH) habeant

de diversitate oculorum

quae ratio visus[*](uisuus MFaRaD. -suum R -sum E). noctu videntes

de natura pupillae. quae non coniveant[*](coniueant MR2Ra 2.H. concueceant Ra 1. Co???ant R1. conluueant E. -luceant r). quibus eruti oculi renascantur

de palpebris

quibus[*](et quibus dTH) non sint, quibus ab altera tantum[*](parte tantum MJ2) parte[*](quibus ab — parte sint om.a) sint[*](sint ll.D.om.dTH)

quibus genae non sint

de malis

de naribus

buccis[*](buccis MD. De bu- rH), labris[*](De labris a), mento[*](mento MD. -tis rH), maxillis

de dentibus (61-64)

quae genera eorum. quibus non utraque parte sint, quibus cavi

de serpentium dentibus. de veneno earum[*](earum MEaD. eor-rH). cui volucri dentes

mirabilia dentium

aetas[*](aetas — iis om.a) ruminantium[*](ruminantium ll. D. anima- d (?) H. ueterinorum coni. J2ex XI 168) ab iis[*](iis R. is M. his rH)

de lingua quae[*](et quae dTH (item 72.74.78.80.95 al.)) sine ea. de ranarum sono. de palato

de tonsillis. uva, epiglossis. arteriae; gula

cervix, collum, spina

guttur, fauces, stomachus

de corde (69-71)

sanguine, animo

quibus maxima corda, quibus minima, quibus bina

quando in extis aspici[*](auspici R. -icia a.) coepta

de pulmone quibus rnaximus, quibus minimus. quibus nihil aliud quam pulmo intus.quae causa velocitatis animalium

de iocinere (73-76)

[*](corda Ea) de capite[*](de eapite — obseruationes om.dTH) extorum. haruspicum circa id[*](id MED. ??? RRa. om.a. ea FaS. (add. extorum E, -rum haruspicum R1falso iterantes)) observationes[*](obseruationes om.R1Ea). quibus animalibus et in quibuslocis[*](et in quibus locis om.a) bina[*](bina om.M) iocinera

de felle ubi et[*](ubi et MJ2. et a. ubi (ibi Fa) et in rH) quibus geminum[*](geminum. quibus om.a). quibus animalium non sit[*](sint M). quibus[*](quibus — iocur(p. 37,3) om.a) animalium[*](animalium om.dTH) aliubi[*](aliubi MJ2. alibi rH) quam in iocinere

quae vis eius

quibus crescat cum Iuna et decrescat iocur[*](iocur MJ2. iecor Fa. iecur r H. cfr. XI 196).

haruspicum circa ea observationes et prodigia mira

praecordia. risus[*](risuus FRaD. -uum RdT. rituus Fa. rictus a) natura

de ventre. quibus nullus. quae sola vomant

lactes, billae, alvus, colon, quare quaedam insatiabilia animalia[*](animantia E)

de omento. de splene.

quibus animalium non sint[*](sint M. sit rH. cfr. XI 204)

de renibus

ubi quaterni animalibus.

quibus nulli

pectus, costae

vesica. quibus animalium[*](animalium MFE. -ibus rH) non sit[*](sint MRaE).

ilia[*](ilia om.a. ilia F. ilia—). de membranis

uterus, de locis[*](locis om.dTH). de volvis. de suum volva, sumine[*](sumine om.a. de su- R(?)dTH)

quae adipem[*](quae adipem om.H), quae sebum[*](sebum MD. seuum (sae- E) rH) habeant.

de natura[*](de natura utriusque om.dTH) utriusque[*](quae—utriusque om.a).

quae non pinguescant

de medullis. quibus non sint

de ossibus. de spinis.

quibus nec ossa nec spinae[*](spinae(ipi- M) D. spina (ypi- F) rH). cartilagines

de nervis. quae sine nervis

arteriae, venae (89-92)

quae nec venas nec arterias habeant[*](habeant FFaadTS. -ent MrH).

de sanguine, de sudore

quorum[*](quorum —) celerrime sanguis spissetur, quorum non coeat. cpiibus crassissimus[*](grassissi- mus Ra. grassim- Fa. grauissim- FR1E), uibus tenuissimus, quibus nullus

quibus certis temporibus anni nullus

an in sanguine principatus[*](principatus om.a)

de tergore

de pilis et vestitu tergoris. quibus[*](quibus — hirti om.ava.D) os[*](os D cum Moneo. eos FFaRE.om.M. pili dT) intus[*](intus in os dT) et[*](et MR2RadT.om.r) pedes subtus hirti[*](hirti MR2Ra. Hir ??? R1. hyru FE. haru Fa 2. aru Fa 1. om.dT)

de mammis

quae volucrum mammas habeant.

notabilia animalium[*](animalium M(d?)H. -lia r) in uberibus[*](in uberibus om.a)

de lacte (96. 97)

quod solum animal sugat in cursu[*](quod—cursu om.dTH).

de colostris. de caseis. ex[*](ex — fiant om.a) quibus non fiant[*](fiant M J2. fiat rv).

de coagulo.

genera alimenti ex lacte

genera caseorum

differentiae[*](differentia Mva.H) membrorum hominis[*](hominis Mv(D). -num rH) a reliquis animalibus (98-113)

de bracchiis, de digitis[*](de bracchis. de digitis ll. de brachiis T. de digitis. de bracehiis dH)

de simiarum similitudine

de unguibus

de genibus et poplitibus

in[*](in om.FR1E) quibus[*](in quibus —) membris corporis humani religio[*](religio M. ac rel- E. sacrel- F1R. sacrilegio F2FaRa. sacra religio dTH. sit rel- D).

varices[*](uarices om.a)

de gressu. de pedibus et cruribus

de ungulis

volucrum pedes

pedes animalium a binis ad centenos[*](centenos MR2H. -esimos r).

de pumilionibus

de genitalibus.

de hermaphroditis

de testibus.

trium generuni semiviri

de caudis

de vocibus animalium

de agnascentibus membris

vitalitatis et rnorum notae ex membris hominum

de anima. de victu

quae veneno pasta ipsa non pereant et gustata necent[*](necent RTS. necant EH. nocent FaRad. noe- cant F.om.a)

quibus de causis homo non concoquat[*](concoqueat FR1E. coquat a)

de reniediis cruditatium[*](cruditatium FFaE. -tum rH)

quem ad modum corpulentia contingat[*](continguat F1. non cont- Fa)

quem[*](quomodo dTH) ad modum minuatur

quae gustu famem et sitim[*](sitimque (om. et) dTH) sedent

Summa: res et[*](Summa et sqq. om.a) historiae et observationes MMDCC[*](MMDCC D. CCCDCC FE. ???CCC- RRa 1. ???CCCLXX Ra 2. M.CCC.DCC. AlibiII.CCLXX Fad. MM.CCLXX Tv. an MCDCC? cfr. num. ind. XVI).

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. Hygino. Scrofa. Saserna. CelsoCornelio.Aemilio Macro. Vergilio. Columella. lulio Aquila qui de Etrusca discipline scripsit. Tarquitio qui item. Umbricio Meliore[*](meriore FE. -one R1. miliori Fa. om..ava.S.) qui item. Catone censorio. Domitio Calvino. Trogo. Melisso . Fabiano[*](fabonio (fauo- v) fabiano Eva.H). Muciano. Nigidio . Mamilio[*](manilio va.H(S). cfr. Brunn p. 19). Oppio.

EXTERNIS

Aristotele. Democrito. Neoptolemo qui μελιτουργικά.[*](meliturgica H. -gia B. om.a. meliscurgis Fa. melissurgit' R.-git r. mella v) Aristomacho qui item. PMlisco [*](philisco FD. cfr. Brunn p. 19. -scho E. -sto Rdv. om.FaaT) qui item. Nicandro. Menecrate. Dionysio qui Magonem transtulit. Empedocle. Callimacho. Attalo rege. Apollodoro qui de bestiis venenatis . Hippocrate. Herophilo[*](Erophilo FT. -pylo FaRE. eriphilo va.H. om.a). Erasistrato. Asclepiade. Themisone . Posidonio Stoico. Menandris[*](menandro ava.G) Prieneo et[*](prieneo (-naeo D) et dTD. -net FFaRE. -nense et G. -nense v. Prianete a) Heracl eote[*](heracleote G. -lyde a. -liden (era- FFaE) r. -de v. -densi d. -liensi T. -se J2.cfr. XXXV 61 et ind. VIII). Euphronio Athenaeo. Theophrasto. Hesiodo. Philometore rege.

arborum naturae.

honor[*](lemma om.a) earum (l. 2)

de peregrinis arboribus (3-63)

platanus (3-5)

quando primum in Italiam[*](italiam MD. -lia rv) et unde

natura earum

miracula ex iis

chamaeplatani.

quis primus[*](primus MD. -um rv) viridiaria[*](uiridaria Tva.S(J). -dia Fad) tondere instituerit[*](post instituerit habent quo in loco arborum nullis folia decidant (-dunt Ra) ll, omissis duabus archetypi paginis et perspecto errors, sed non correcto. del. v. cfr. p. 40, 37)

malum Assyrium[*](assurium FFaR1E). quo modo seratur

Indiae arbores (8-17)

quando primum hebenus

Romae[*](hebenus romae MJ2. om.a. ro- heb- rv(S). romae dTH) visa[*](uisa ebenus dTH).

quae genera ems

spina Indica

ficus Indica

Indicarum arborum formae[*](formosae R1ED. -monsae F) sine nominibus.

liniferae Indorum[*](indiae dTH) arbores. arbor[*](arbor — ariera om.E1, post 8 ficus Indica pon.dTva.D(J2)) pala. pomum[*](pomum MR2dTH. domum FR1E2. -mumum Fa. monium Ra) ariera[*](ariera ll. J2. -ena H. -ene d. -iana T.om. v. cfr. XII 24) (12. 13)

piperis arbores[*](pinues arbores E2in marg. om.E1).

genera piperis. bregma[*](bregma MRaJ.-ecma rH. om.a). zingiberi[*](singiberi RTS. -giueri FFad. sinuiueri E.om.a) sive zimpiberi[*](zimpiberi TH. zinp- M. zimpiperi Ra. sinpiueri (-ideri R2) R.om.a. limp- r)

caryophyllon[*](caryophyllon MTH. cario (vel chareo) phillon r). lycium[*](lycium dTH. lic- FaR2. luc- r) sive pyxacanthum[*](pyxacanthum TH. pillac-R2 pyrxachanium Ra. pyxa M. pixathum r) Chironium

machir[*](machir Mv(J2). cfr. § 32.om.a. macir rC)

saccaron[*](saccaron MJ2. om.a. stracta- Ra. sacta- r. saccha- TH)

arbores Arianae gentis; item Gedrosiae; item Hyrcaniae

item Bactriae.

bdellim sive brochum[*](brochum MRaD. -chon TH. -cūR2.-cons d. broch Fa. broc r) sive malachan sive maldacum[*](maldacum MD. cfr. §§ 35. -dachion Ra. -dadium R2. Malodacum FadTH. malud-(-atium R1)r). scordasti[*](scordasti MD. -dacu (sor- E1) E.om.a. -dacti rH).

in omnibus odoribus aut condimentis dicuntur adulterationes, experimenta;pretia

Persidis arbores

Persici maris insularum arbores.

gossypinum[*](gossipinum RaR2. gossidi- R1 gorsidi-E. corsidi-a. cossidi-r) arbor

cynas[*](cynas MFaD. om.a. chin- F. chyn- rH. cfr. § 39) arbor.

ex quibus arboribus lintea[*](lintea MRaD. om.E1a. lina (lana R1) rH)

in oriente fiant

quo in loco arborum nullis folia decidant[*](quo—deci dant d2in ras.TH om. ll. cfr. p. 39,42)

quibus modis[*](maribus (pro modis) M1. mor- M2. an in Arabia rebus?) constent arborum fructus

de costo

de nardo. differentiae eius XII

asaron

amomum; amomis

cardamomum

de turifera regione (30-32)

de arboribus? quae tus ferunt

quae natura turis et quae genera

de murra[*](murra (semper) MFRaJ2. myrra rS. -rrha dTH) (33-35)

de arboribus quae ferunt eam

natura et genera murrae

de mastiche[*](masthice FR. -tice Ra. -cę a. -tyce FaE)

de ladano, storbo[*](storbo RaJ2(coll.M § 74). Scorbo MD. storlobo R2. stobolo EadTH. stolobor)

enhaemo[*](enhaemo MED. -mon rH)

bratus arbor

stobrum arbor

de felicitate Arabiae

de cinnamo, cinnamomo[*](cinnamomo om.FR1EaH), xylocinnamo

casia

cancamum, tarum

serichatum[*](sericathum M. -teum r), gabalium[*](gabalium TH. -arium Ra. caraballium R2. cabalium d. -allum r)

myrobalanus

phoenicobalanus

de calamo odorato

de iunco odorato

Hammoniacum

sphagnos

cypros

aspalathos sive erysisceptron[*](erysisceptron RS. -tro FE. -trum FadTH(J). erycissceptro M. sceptron a)

maron[*](maran Ra. etiaron Ea Ecia-F. ecya-R)

de balsamo, opobalsamo, xylobalsamo

styrax

galbanum

de panace

spondylion

de malobathro

de omphacio

bryon[*](bryon dTH. brion RaR2.dryon Fa. drison a. dryson r), oenanthe; massaris

elate vel spathe

cinnamum comacum[*](comacum FadTH. -arum r. dist.J)

Summa: res et historiae et observations CCCCLXVIIII[*](CCCCLXVIIII RaR1. -XVIII FFaEH(D). uel CDLXIIX R2in marg. CCCC a. DCCCCLXXIIII dTv(S))

EX AVCTORIBVS

M.Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiario. Seboso. Pomponio Mela. Fabio Proculo[*](Fabio (flauio ll.v) proculo ll.v(U). Fabio Procilio Brunn p. 21. Flauio, Procilio H (commate del. D). cfr. ind. XIII et de mendo XIV.XV (Fabio Dossenno)). Hygino. Trogo. Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit [*](scripsit FR2TH(D).om.rs). Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate.

EXTERNIS

Theophrasto. Herodoto. Callisthene . Isigono. Clitarcho. Anaximene. Duride. Nearcbo. Onesicrito. Polyclito[*](Polyclito Brunn cum Passovio (opusc. p. 223). -crito ll.v). Olympiodoro . Diogneto. Nicobule[*](Nicobule Brunn ex Athenaeo X p.434c. XIIp. 537d.-lo ll.v) . Anticlide. Charete Mytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Athenaeo . Lyeo. Antaeo. Ephippo. Dinone[*](Dinone RaR2D. cfr. ind. XIII et Brunn l.l. DioneDFaadTS. chone r. Chaerea v). Adimanto[*](adimanto RaR2D. om.a. ademode (-ocle R1) r. Democle v). Ptolemaeo Lagi[*](Lagi J. cfr ind. XIII. om.a.-ga Fa. -go rv. -gu S). Marsya[*](Marsua FaFE) Macedone. Zoilo item. Democrito. Amphilocho. Aristomacho. Alexandro polyhistore . tuba. Apollodoro qui de odoribus[*](odoribus scripsit R2Tva.S). Heraclide medico . Botrye[*](Botrye Brunn coll.ind. XIII. Boerasse DFaF. bęr- d. berosse a. boecrasse E2. -sso E1. -ssa R.om.Tva.D) medico. Arcbedemo [*](Archedemo om.a. Archid- Tv a. J cfr. ind. XXXIII (B) 27 De- mode Ra. -medo R. -moclide TG(S). -mocede H(D). cfr. indd. XXXIII- XXXV et DUZ p. 79) item. Dionysio item. Democle item. Euphrone[*](Euphrone FaRadTv(S). coph- FRE.om.a. Euphronio H. cfr. indd. X.XIV.XV) item. Mneside[*](Mneside om.a. opsenide FRE. Obs- va.H) item. Diagora item. lolla item. Heraclide Tarentino . Xenocrate Ephesio[*](Ephesio ll.v(H)D. -sio,Eratosthene C(S)).

de peregrinis arboribus.

de unguentis (1-5)

quando coeperint

genera eorum et conpositiones XXI[*](XXI RaR2. XII r H. om.v)

diapasmata, magmata. probatio unguenti[*](probatio—unguenti (praem. et) d2TH. post in usu (p. 43, 2) pon. r)

quanta in unguentis luxuria

quando primum Romanis in usu

de palmis[*](palmis RaR2dTv. calamis r) (6-9)

de natura earum

quo modo[*](quo modo—XLVIIII om.ava.H) serantur

genera fructus[*](fructus dT. -tuus FFaD. -tuum RES. om.Rav) earum et insignia XLVIIII[*](XLVIIII ego. cfr. § 40. XXXXIIII Ra. XVIIII Fa. CLIV (an XLIX?). R2in marg. XVIII rS. om.H. (XVII coni. D UZp. 33))

Syriae arbores

pistacia, cottana, Damascena, myxae[*](myxae Ra. -xe R2. muxae FaFE. -xe ad. musae R1. myxa TH.)

cedrus[*](cedrus H. om.a. -um r).

quae arbores trium annorum fructum pariter habeant

terebinthus

rhuus[*](rhus dTH. om.a)

Aegypti arbores. ficus Alexandrina

ficus Cypria

siliqua ceraunia[*](ceraunia Tv. -nium Raad2. -nium. Ceriminium r.)

Persica arbor.

quibus arboribus assidue[*](assi- due R2. -uaeRa. om.r H) subnascantur[*](subnascantur FRadTH(J). -caturrS(D). om.a) fructus

cuci

spina Aegyptia

cummium genera VIII[*](VIII FaFRES(D). VII a. VIIII dTH(J)) sarcocolla

de papyro (21-27)

de chartae usu. quando coeperit

quo modo fiat

genera eius VIIII

probatio chartarum

vitia cb art arum

de glutino chartarum

de libris Numae

Aethiopiae arbores

Atlantica arbor

de citri arbore (29-31)

de citreis mensis

quae probentur aut vituperentur in iis

malum citreum

lotos

Cyrenaicae arbores. paliurus

Punici mali genera VIIII balaustium

Asiae et Graeciae arbores (35-47)

epicactis[*](epicacis M. epigactis R2e corr. epipa- S cum B (ex§ 114}.). erice. granum Cnidium[*](gnidium MFR2e corr.T) sive[*](siue—cneorum om.a) thymelaea[*](thymelaea MH. -leas R2. thimelea RaT. -malea (thy-R1) r) sive

chamelaea[*](chamelaea S. -lea T. thamelea M. cam- d. thamela siue chamelea (ca- FaR. tha- E) r. om.RaH) sive pyrosachne sive cnestor[*](cnestor RaJ2 (cfr.M§ 114). -orem d. gnestor (g et tor e corr.) R2. inestor M. en- D. cnestrum TH. cnecum FE. one- DFa) sive cneorum

tragion, tragacantha

tragos sive scorpio, myrice sive brya, ostrys

euonymos[*](euonymus dTH. de -mo a)

leon[*](Leon MR2RaD. con E. Eon rH) arbor

andrachle

coccygia, apharce[*](apharce TH. afarche R2. athrarce M. aparcho a. -che r)

ferula

thapsia

capparis sive cynosbaton sive ophios[*](ophios MRaR1. ophyos FE. opheos R2. opyos Fa. om.a. ophio dTH. opheo v) staphyle[*](staphyle D(?)v(D). ita- M. stra- R2. staphile FaRa. -pyle R1E. -pile F. -phylon dTH.om.a)

saripha

spina regia

cytisus

arbores et frutices in mari nostro (48. 49)

item in Rubro[*](item in rubro ll.S. in mari ru- dTH(J))

item in Indico

item in Trogodytico[*](item in — Trogodytico ll.D. post bryon marinum pon.dTH).

phycos[*](phycos et seqq. om.ava.H), grasson[*](grasson (-scon M. crasson F) ll. D. prason H cum B (ex §135)) sive zoster, bryon marinum, Isidos[*](isid???R. -dis EdTH) plocamos, Chariton blepharon

Summa: res et historiae et observations CCCCLXVIII[*](CCCLXIII M.).

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. Muciano. Vergilio. Fabiano. Seboso. Pomponio Mela. Fabio[*](flauo Ra. -uio R2D. cfr. ind. auct. XII) Proculo[*](Proculo ll. -cilio S. om. v). Hygino. Trogo[*](Trogo om.M. Trogo, Proculo (-cilio H) va.S). Claudio Caesare. Cornelio Nepote. Sextio Nigro qui Graece de medicina scripsit [*](scripsit om.ad). Cassio Hemina. L. Pisone. Tuditano. Antiate.

EXTERNIS

Theophrasto. Herodoto. Gallisthene . Isigono. Clitarebo. Anaximene. Duride. Nearcho, Onesicrito. Polyclito[*](Polycrito DFaRadH. om.r v. cfr. ind. XII). Olympiodoro . Diogneto. Nicobule[*](Nicobulo (Nicab- Ra) MRRaD. Dico- r. Cleo v. cfr. ind. XII), Anticlide. ChareteMytilenaeo. Menaechmo. Dorotheo Atheniense

. Lyco. Antaeo[*](Antaeo dTv. -theo ll). Ephippo. Dinone[*](Dinone MRaR2D. Dione rv). Adimanto. Ptolemaeo Lagi[*](Lagi J. -gio ll. -go TV. -gu S). Marsya[*](Marsua FaFE) Maeedone. Zoilo item. Demoerito. Amphilocho. Aristomacho[*](Aristomacho MD.post polyhistore pon.rv. cfr. ind. XII). Alexandro pplyhistore . luba[*](Iuba rege RT(?)va.D). Apollo doro qui de odoribus scripsit[*](scripsit MTv(D). om.rS). Heraelide medico. Botrye. item[*](Botrye item MJ2. -rye (-rio a) medico rv). Archedemo[*](Archedemo J. Archid- ll.v) item. Dionysio item. Democle[*](Democle M. -odem Ra. -oclide (-chide E1. -clydea) rv(S).-ocede H(D). cfr. ind. XII) item. Euphrone[*](Euphronio H. cfr. ind. XII et XIV.XV) item. Mneside item. Diagora item. lolla item. Heraclide Tarentino . Xenocrate Ephesio.

frugiferae[*](frugiferae MR2J2. cfr. XII 14 et ind. XV(l). fructi- rH. om. v) arbores.

de vitium natura

quibus[*](et quibus Mva.H(J2)) modis serantur[*](serantur MR2J2. f???eran R1. ferant rv.om.a.cfr. ind. XIII(8), de mendo ind. XVII(9) 18. 19. cura. uitium dist.MD. uit- cura a).

de uvarum natura et cura

vitium et uvarum[*](et uuarum MR2D. et ear- r. ear- H) genera XCI[*](LXXXXI M. al. LXXX.. R2in marg. XV dT. tredecim a)

insignia culturae et[*](et om.Tva.D) vinearum

de inventione mulsi[*](de — mulsi om.va.J)

vina[*](uina — L om.R) generosa L[*](L om.Mva.H)

vina[*](uina om.D) generosa transmariria[*](generosa transmarina MR. tra- gen- r. tra- dTv) XXXVIII[*](XXXVII M. XXVIII D(UZp. 37). om.va.H)

de vino Opimiano[*](de uino Optimiano FR1ET.om.M. Not. c. ap. De u. Op. post antiqui (p. 46,3), De natura uini post 23 mulsi pon.dTva.D(J2))

notabilia circa apothecas

de natura vini

vini salsi genera VII

de passi et[*](passi et. M. -sso adTS. -sso et r H(J).om.v) hepsematum[*](hepsematum M. eps-Faa. hepsemate H. epse- T. pse- (-to R) r) et[*](et MdTS. et o Faa. to RE. o F) dulcium generibus XVII[*](XIIII Faava.H. XVIII FE)

secundari vini genera III

quam nuper coeperint vina generosa in Italia

de vino observations[*](uino obseruationes MD. om.R1. uini -tione rv) a Romulo rege

quibus vinis usi antiqui

quando primum vini quattuor genera apposita[*](apposita ego. cfr. XIV 97. om.dT. posita (postea a) rv)

ex labrusca usus V[*](V MD.V; R2. uel DFaT. et dH. Quis F. Quis R1E)

qui[*](qui MD. quis rH) frigidissimus natura sucus[*](naturae sucus FRE. -rae usus M)

vini fictici[*](facticii Ra 1R2) genera LXVI[*](LXIII a)

hydromeli sive apomeli[*](apomeli (opo- Fa) DFaTD. -lis M. -licen FdE. pomelicen R2. poli- R1. yopomelli a.om.v) sive melicraton

oxymeli

vini[*](uino M) prodigiosa[*](prodigiosa MV. -osi rH) genera XII

quibus vinis ad sacra uti fas non sit[*](fas non sit MD. non sit fas rH)

quibus generibus musta condiant[*](condiantur R2. -diunt E) (24. 25)

de pice, resinis

de vasis vinariis[*](de —uinariis post faece pon.dTH. om. v)

de aceto. de faece

de cellis

de ebrietate

ex aqua et frugibus vini

vim fieri

Summa: res et historiae et observations DX.

EX AVCTORIBVS

Cornelio Valeriano. Vergilio. Celso. Catone censorio. Sasernis patre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico Iulio. Columella. Masurio Sabino. Fenestella. Tergilla. Maccio[*](Mac-cio DfaEaS. M. Accio MRdTH. M. Actio FBas. Mactio v) Plauto[*](Planco va.G). Fabio[*](Fabio MR2L(D). Flauio rv(H). cfr. § 92. comma pos.L(H), rursus del. Dal. (D cum U)) Dossenno [*](Dossenno MR2D. -eno R1dTH. Dossinno DFa. -ino a. Dorsinno FE. -seno G. -sinio v). Scaevola. L. Aelio[*](L. Aelio MDD cum U. laelio FaR2. lelio ad. haelio r. Aelio v). Ateio Capitone. Gotta Messalino . L. Pisone. Pompeio Lenaeo . Fabiano. Sextio Nigro. Vibio[*](Vibio MR2B. Bibio rv) Rufino[*](Rufino MR2B(D). -fono R1. -fo rv(G)).

EXTERNIS

Hesiodo. Theophrasto. Aristotele . Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo[*](p. 47, 1 Philometore rege Attalo rege M.)

rege[*](Attalo rege a. Attalo rege (rege del.H) Philometore rege rv). Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo[*](Athenieniense M.cfr. de Ms nominibus Varro r. r. I 1, 8-10.Colum. I 1, 8-11). Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio . Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo[*](Athenaeo D. cfr. Brunn. 26 et ind. XV. -niense M(Varro). Athenaeo (atheo a) Botrye (-rye Fa. -ric a)item rB). Bacchio Milesio. Bione Solense. Chaerea Atheniense. Cheresto[*](Cheresto R2. -risto (-te R1) rv. Chaeristo H. (Cheresteus vel Chaer- Varro, Chrestus Colum.). cfr. ind. XV) item. Diodoro Prieneo[*](Prienense M. priensi R2). Dinone[*](Dinone MR2D. Dione (Dyone a) rv (item Varro, Colum.). cfr. ind. X) Colophonio. Epigene Bhodio. Euagone Thasio. Euphronio[*](Euphrone va. H. cfr. ind. XII) Athenaeo[*](Atheniense M(Varro)). Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item[*](Lysimacho qui item om.M). Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas[*](epitomas M. -ma Fadv(J2). epthoma a. aephitoma FE. epitomen r(?)B. cfr. ind. VIII) fecit. Asclepiade medico. Erasistrato[*](Erasistrato —) item. Commiade[*](connadeR2) qui de condituravini scripsit. Aristomacho qui item. Hicesio[*](Icesio a. -ssio R2T) qui item. Themisone[*](themi-stone M1) medico[*](me- dico om.FR1Eva. D. Themisone medico om.FaaT. medico om.d.cfr. Brunnp. 26). Onesicrito. Iuba rege.

naturae[*](natura FRE) frugiferarum arborum.

de olea (1-8)

quamdiu apud Graecos tanso tum fuerit[*](fuerit MH(D). -rint rS).

quando primum in Italia, Hispania, Africa esse coeperit[*](esse coeperint FaadTJ. coeperint esse FRES)

de oleo[*](de oleo —). nationes et bonitates olei[*](olei post incipientis pon.dTH)

quae natura[*](naturae H) olivae et olei incipientis

olivarum genera XV

de natura olei

cultura oiearum. de servandis olivis. quo mo do faciendum[*](faciendum MFREv(S). -dum sit rH(D)) oleum

olei fictici[*](facticii R2. fruct- Fa) genera XLVIII[*](LXXXVIII FaadT). cici arbor sive croto[*](croto Brot. ex §25. crocon a. cruoso Fa. cruto r) sive sibi[*](sibi (siui a) ll. sili J cum Salm. seseli S. trixis B) sive sesamon[*](cici — se-samon om.va.Brot. cici dTH. cicii M. cibi (Quot cibi a) r)

de amurca

pomorum omnium[*](omnium om.adTH.) genera et natura[*](naturae FadTva. S(J)) (9-34)

nucum pinearum genera IIII

struthiorum[*](struthiorum M. -tiorum E. -ciorum F. -tionum R2. lemma post) genera IIII

cotoneorum genera IIII

Punicorum genera[*](punicorum gen. Pon.ER2in marg., post cotoneorum gen. FH. om.rv) VIIII[*](XIIII M)[*](IIII FRE.lemma om.va.D)

Persicorum genera VII[*](VIII R2e corr. VI H. IIII v)

prunorum genera XII[*](XI Faava. H)

de persea

malorum genera XXX[*](XXIX va. H)

quo quaeque tempore externa poma venerint in

Italiam et unde

quae novissime

pirorum genera XLI[*](XII MFE)

de insitorum varietate et fulgurum piatione

de pomis servandis et uvis .

ficorum genera XXVIIII[*](XXXI Faa)

de ficis historica

de caprificatione

mespilae[*](mespilae MFED. -le R. -li T. -la Faa. -lorum d(?)H.cfr. XVII 67. 221) genera III

sorvorum[*](soruorum MJ2(sicMsemper). om.Fa. sorbo- rv) genera IIII

nucum genera VIIII[*](VIIII MR2in marg.FaaD. XI rH(J2))

castanearum genera VIII[*](VIII Fa 1Rv. VII MFa 2a. XVIII rH)

siliquae

de carnosis pomis.

de moris

de unedone

acinorum naturae

bacarum naturae[*](bacarum naturae MD. om.r H. de baccis v)

cerasorum[*](cerasiorum T) genera VIIII

corna. lentisci

sucorum differentiae XIII[*](XIIII FRES) (32. 33)

myrtus (35-38)

historica de myrto (36. 38)

genera eius XI

laurus. genera[*](et genera M.om.E) eius XIII (39. 40)

Summa: res et Mstoriae et observationes DXX[*](DXXV R).

EX AVCTORIBVS

Fenestella. Fabiano. Vergilio. Cornelio Valeriano. Celso. Catone censorio. Sasemispatre et filio. Scrofa. M. Varrone. D. Silano. Fabio Pictore. Trogo. Hygino. Flacco Verrio. Graecino. Attico lulio. Columella . Masurio Sabino. Tergilla . Cotta Messalino. L. Pisone. Pompeio Lenaeo. Maccio[*](M. Accio MRdT.cfr. ind. XIV) Plauto. Fabio[*](Fabio ML(D). Fauio DFaa. flauio rv(H). cfr. ind. XIV) Dossenno [*](Dossenno DFaaD. -eno MRdH. dorsene F2Ev. -one F1. -eno C). Scaevola. L. Aelio[*](l???lio FaFE. lelio R2ad. leliao R1. Aelio (vel Helio) va.D). Ateio Capitone. Sextio Nigro. Vibio Rufino[*](Rufino ll.v(D). Rufo G).

EXTERNIS

Hesiodo[*](Hesiodo Theophrasto MR2in marg.D. Theophrasto hesimio (-mo a) DFaad. Hesiodo rV). Theophrasto. Aristotele . Democrito. Hierone rege. Philometore rege. Attalo[*](Attalo Philometore rege HS) rege. Archyta. Xenophonte. Amphilocho Athenaeo[*](Athen. M. aten. Faa.cfr. ind. XIV). Anaxipoli Thasio. Apollodoro Lemnio . Aristophane Milesio. Antigono Cymaeo. Agathocle Chio. Apollonio Pergameno. Aristandro Athenaeo[*](Antigono — Aristandro Athen. (sic) iteravitM). Bacchio Milesio . Bione Solense. Chaerea Athenaeo[*](atheni Fa. -niense M. achenio a). Cheresto[*](Cheresto M. -sio E. chaer- R. char- Faa. cherosio F. Cheristo v. Chaer- L. cfr. ind. XIV) item. Diodoro Prieneo[*](Prien. MFaa). Dinone[*](Dinone MDFaaD. Dione rv. cfr. ind. X) Colophonio. Epigene Rliodio. Euagone Thasio. Euphronio[*](euphrone d) Athenaeo[*](Atheniense M). Androtione qui de agricultura scripsit. Aeschrione qui item. Lysimacho qui item[*](Lysimacho qui item om.dTva.S(J). cfr. indd. X. XIV. XVII. XVIII). Dionysio qui Magonem transtulit. Diophane qui ex Dionysio epitomas[*](epitomas (ephi- Fa) M2Faa. -ma M1RdJ2. -mem E2. -nem E1. -men Fv. cfr. ind. VIII) fecit. Asclepiade medico. Erasistrato item. Gommiade qui de conditura vini scripsit [*](scripsit MdJ2. om.rv). Aristomacho qui item. Hicesio qui item. Themisone medico. Onesicrito. Iuba rege.