De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. luna dies et nox et noctis signa severa
  2. noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,
  3. nubila sol imbres nix venti fulmina grando
  4. et rapidi fremitus et murmura magna minarum.
  5. O genus infelix humanum, talia divis
  6. cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!
  7. quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis
  8. volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!
  9. nec pietas ullast velatum saepe videri
  10. vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras
  11. nec procumbere humi prostratum et pandere palmas
  12. ante deum delubra nec aras sanguine multo
  13. spargere quadrupedum nec votis nectere vota,
  14. sed mage pacata posse omnia mente tueri.
  15. nam cum suspicimus magni caelestia mundi
  16. templa super stellisque micantibus aethera fixum,
  17. et venit in mentem solis lunaeque viarum,
  18. tunc aliis oppressa malis in pectora cura
  19. illa quoque expergefactum caput erigere infit,
  20. ne quae forte deum nobis inmensa potestas
  21. sit, vario motu quae candida sidera verset;
  22. temptat enim dubiam mentem rationis egestas,
  23. ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,
  24. et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi
  25. et taciti motus hunc possint ferre laborem,
  26. an divinitus aeterna donata salute
  27. perpetuo possint aevi labentia tractu
  28. inmensi validas aevi contemnere viris.
  29. praeterea cui non animus formidine divum
  30. contrahitur, cui non correpunt membra pavore,
  31. fulminis horribili cum plaga torrida tellus
  32. contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
  33. non populi gentesque tremunt, regesque superbi
  34. corripiunt divum percussi membra timore,
  35. ne quod ob admissum foede dictumve superbe
  36. poenarum grave sit solvendi tempus adauctum?
  37. summa etiam cum vis violenti per mare venti
  38. induperatorem classis super aequora verrit
  39. cum validis pariter legionibus atque elephantis,
  40. non divom pacem votis adit ac prece quaesit
  41. ventorum pavidus paces animasque secundas?
  42. ne quiquam, quoniam violento turbine saepe
  43. correptus nihilo fertur minus ad vada leti.
  44. usque adeo res humanas vis abdita quaedam
  45. opterit et pulchros fascis saevasque secures
  46. proculcare ac ludibrio sibi habere videtur.
  47. denique sub pedibus tellus cum tota vacillat
  48. concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
  49. quid mirum si se temnunt mortalia saecla
  50. atque potestatis magnas mirasque relinquunt
  51. in rebus viris divum, quae cuncta gubernent?
  52. Quod super est, aes atque aurum ferrumque repertumst
  53. et simul argenti pondus plumbique potestas,
  54. ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat
  55. montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
  56. sive quod inter se bellum silvestre gerentes
  57. hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
  58. sive quod inducti terrae bonitate volebant
  59. pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
  60. sive feras interficere et ditescere praeda;
  61. nam fovea atque igni prius est venarier ortum
  62. quam saepire plagis saltum canibusque ciere.
  63. quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardor
  64. horribili sonitu silvas exederat altis
  65. a radicibus et terram percoxerat igni,
  66. manabat venis ferventibus in loca terrae
  67. concava conveniens argenti rivus et auri,
  68. aeris item et plumbi. quae cum concreta videbant
  69. posterius claro in terra splendere colore,
  70. tollebant nitido capti levique lepore,
  71. et simili formata videbant esse figura
  72. atque lacunarum fuerant vestigia cuique.
  73. tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
  74. quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
  75. et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse
  76. mucronum duci fastigia procudendo,
  77. ut sibi tela parent silvasque ut caedere possint
  78. materiemque dolare et levia radere tigna
  79. et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
  80. nec minus argento facere haec auroque parabant
  81. quam validi primum violentis viribus aeris,
  82. ne quiquam, quoniam cedebat victa potestas
  83. nec poterant pariter durum sufferre laborem.
  84. nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebat
  85. propter inutilitatem hebeti mucrone retusum;
  86. nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem.
  87. sic volvenda aetas commutat tempora rerum.
  88. quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
  89. porro aliud succedit et e contemptibus exit
  90. inque dies magis adpetitur floretque repertum
  91. laudibus et miro est mortalis inter honore.
  92. Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
  93. sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
  94. arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
  95. et lapides et item silvarum fragmina rami
  96. et flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum.
  97. posterius ferri vis est aerisque reperta.
  98. et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
  99. quo facilis magis est natura et copia maior.
  100. aere solum terrae tractabant, aereque belli
  101. miscebant fluctus et vulnera vasta serebant
  102. et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis
  103. omnia cedebant armatis nuda et inerma.
  104. inde minutatim processit ferreus ensis
  105. versaque in obprobrium species est falcis ahenae,
  106. et ferro coepere solum proscindere terrae
  107. exaequataque sunt creperi certamina belli.
  108. et prius est armatum in equi conscendere costas
  109. et moderarier hunc frenis dextraque vigere
  110. quam biiugo curru belli temptare pericla.
  111. et biiugo prius est quam bis coniungere binos
  112. et quam falciferos armatum escendere currus.
  113. inde boves Lucas turrito corpore, tetras,
  114. anguimanus, belli docuerunt volnera Poeni
  115. sufferre et magnas Martis turbare catervas.
  116. sic alid ex alio peperit discordia tristis,
  117. horribile humanis quod gentibus esset in armis,
  118. inque dies belli terroribus addidit augmen.
  119. Temptarunt etiam tauros in moenere belli
  120. expertique sues saevos sunt mittere in hostis.
  121. et validos partim prae se misere leones
  122. cum doctoribus armatis saevisque magistris,
  123. qui moderarier his possent vinclisque tenere,
  124. ne quiquam, quoniam permixta caede calentes
  125. turbabant saevi nullo discrimine turmas,
  126. terrificas capitum quatientis undique cristas,
  127. nec poterant equites fremitu perterrita equorum
  128. pectora mulcere et frenis convertere in hostis.
  129. inritata leae iaciebant corpora saltu
  130. undique et adversum venientibus ora patebant
  131. et nec opinantis a tergo deripiebant
  132. deplexaeque dabant in terram volnere victos,
  133. morsibus adfixae validis atque unguibus uncis.
  134. iactabantque suos tauri pedibusque terebant
  135. et latera ac ventres hauribant supter equorum
  136. cornibus et terram minitanti mente ruebant.
  137. et validis socios caedebant dentibus apri
  138. tela infracta suo tinguentes sanguine saevi
  139. in se fracta suo tinguentes sanguine tela,
  140. permixtasque dabant equitum peditumque ruinas.
  141. nam transversa feros exibant dentis adactus
  142. iumenta aut pedibus ventos erecta petebant,
  143. ne quiquam, quoniam ab nervis succisa videres
  144. concidere atque gravi terram consternere casu.
  145. si quos ante domi domitos satis esse putabant,
  146. effervescere cernebant in rebus agundis
  147. volneribus clamore fuga terrore tumultu,
  148. nec poterant ullam partem redducere eorum;
  149. diffugiebat enim varium genus omne ferarum,
  150. ut nunc saepe boves Lucae ferro male mactae
  151. diffugiunt, fera facta suis cum multa dedere.
  152. Sed facere id non tam vincendi spe voluerunt;
  153. quam dare quod gemerent hostes, ipsique perire,
  154. qui numero diffidebant armisque vacabant,
  155. si fuit ut facerent. sed vix adducor ut ante
  156. non quierint animo praesentire atque videre,
  157. quam commune malum fieret foedumque, futurum.
  158. et magis id possis factum contendere in omni
  159. in variis mundis varia ratione creatis,
  160. quam certo atque uno terrarum quolibet orbi.
  161. Nexilis ante fuit vestis quam textile tegmen.
  162. textile post ferrumst, quia ferro tela paratur,
  163. nec ratione alia possunt tam levia gigni
  164. insilia ac fusi, radii, scapique sonantes.
  165. et facere ante viros lanam natura
  166. quam muliebre genus; nam longe praestat in arte
  167. et sollertius est multo genus omne virile;
  168. agricolae donec vitio vertere severi,
  169. ut muliebribus id manibus concedere vellent
  170. atque ipsi pariter durum sufferre laborem
  171. atque opere in duro durarent membra manusque.
  172. At specimen sationis et insitionis origo
  173. ipsa fuit rerum primum natura creatrix,
  174. arboribus quoniam bacae glandesque caducae
  175. tempestiva dabant pullorum examina supter;
  176. unde etiam libitumst stirpis committere ramis
  177. et nova defodere in terram virgulta per agros.
  178. inde aliam atque aliam culturam dulcis agelli
  179. temptabant fructusque feros mansuescere terra
  180. cernebant indulgendo blandeque colendo.
  181. inque dies magis in montem succedere silvas
  182. cogebant infraque locum concedere cultis,
  183. prata lacus rivos segetes vinetaque laeta
  184. collibus et campis ut haberent, atque olearum
  185. caerula distinguens inter plaga currere posset
  186. per tumulos et convallis camposque profusa;
  187. ut nunc esse vides vario distincta lepore
  188. omnia, quae pomis intersita dulcibus ornant
  189. arbustisque tenent felicibus opsita circum.
  190. At liquidas avium voces imitarier ore
  191. ante fuit multo quam levia carmina cantu
  192. concelebrare homines possent aurisque iuvare.
  193. et zephyri cava per calamorum sibila primum
  194. agrestis docuere cavas inflare cicutas.
  195. inde minutatim dulcis didicere querellas,
  196. tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
  197. avia per nemora ac silvas saltusque reperta,
  198. per loca pastorum deserta atque otia dia.
  199. sic unum quicquid paulatim protrahit aetas
  200. in medium ratioque in luminis eruit oras.
  201. haec animos ollis mulcebant atque iuvabant
  202. cum satiate cibi; nam tum sunt omnia cordi.
  203. saepe itaque inter se prostrati in gramine molli
  204. propter aquae rivom sub ramis arboris altae.
  205. non magnis opibus iucunde corpora habebant,
  206. praesertim cum tempestas ridebat et anni
  207. tempora pingebant viridantis floribus herbas.
  208. tum ioca, tum sermo, tum dulces esse cachinni
  209. consuerant; agrestis enim tum musa vigebat.
  210. tum caput atque umeros plexis redimire coronis
  211. floribus et foliis lascivia laeta movebat,
  212. atque extra numerum procedere membra moventes
  213. duriter et duro terram pede pellere matrem;
  214. unde oriebantur risus dulcesque cachinni,
  215. omnia quod nova tum magis haec et mira vigebant.
  216. et vigilantibus hinc aderant solacia somno
  217. ducere multimodis voces et flectere cantus
  218. et supera calamos unco percurrere labro;
  219. unde etiam vigiles nunc haec accepta tuentur.
  220. et numerum servare genus didicere, neque hilo
  221. maiore interea capiunt dulcedine fructum
  222. quam silvestre genus capiebat terrigenarum.
  223. nam quod adest praesto, nisi quid cognovimus ante
  224. suavius, in primis placet et pollere videtur,
  225. posteriorque fere melior res illa reperta
  226. perdit et immutat sensus ad pristina quaeque.
  227. sic odium coepit glandis, sic illa relicta
  228. strata cubilia sunt herbis et frondibus aucta.
  229. pellis item cecidit vestis contempta ferina;
  230. quam reor invidia tali tunc esse repertam,
  231. ut letum insidiis qui gessit primus obiret,
  232. et tamen inter eos distractam sanguine multo
  233. disperiise neque in fructum convertere quisse.
  234. tunc igitur pelles, nunc aurum et purpura curis
  235. exercent hominum vitam belloque fatigant;
  236. quo magis in nobis, ut opinor, culpa resedit.
  237. frigus enim nudos sine pellibus excruciabat
  238. terrigenas; at nos nil laedit veste carere
  239. purpurea atque auro signisque ingentibus apta,
  240. dum plebeia tamen sit, quae defendere possit.
  241. Ergo hominum genus in cassum frustraque laborat
  242. semper et in curis consumit inanibus aevom,
  243. ni mirum quia non cognovit quae sit habendi
  244. finis et omnino quoad crescat vera voluptas;
  245. idque minutatim vitam provexit in altum
  246. et belli magnos commovit funditus aestus.
  247. at vigiles mundi magnum versatile templum
  248. sol et luna suo lustrantes lumine circum
  249. perdocuere homines annorum tempora verti
  250. et certa ratione geri rem atque ordine certo.
  251. Iam validis saepti degebant turribus aevom,
  252. et divisa colebatur discretaque tellus,
  253. tum mare velivolis florebat navibus ponti,
  254. auxilia ac socios iam pacto foedere habebant,
  255. carminibus cum res gestas coepere
  256. tradere; nec multo prius sunt elementa reperta.
  257. propterea quid sit prius actum respicere aetas
  258. nostra nequit, nisi qua ratio vestigia monstrat.
  259. Navigia atque agri culturas moenia leges