De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. et liquido praeter iustum tenuique vicissim.
  2. tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,
  3. liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.
  4. crassius hinc porro quoniam concretius aequo
  5. mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu
  6. aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum
  7. aegre admiscetur muliebri semine semen.
  8. nam multum harmoniae Veneris differre videntur.
  9. atque alias alii complent magis ex aliisque
  10. succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt.
  11. et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt
  12. pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos
  13. suscipere et partu possent ditescere dulci.
  14. et quibus ante domi fecundae saepe nequissent
  15. uxoris parere, inventast illis quoque compar
  16. natura, ut possent gnatis munire senectam.
  17. usque adeo magni refert, ut semina possint
  18. seminibus commisceri genitaliter apta
  19. crassaque conveniant liquidis et liquida crassis.
  20. atque in eo refert quo victu vita colatur;
  21. namque aliis rebus concrescunt semina membris
  22. atque aliis extenvantur tabentque vicissim.
  23. et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas.
  24. id quoque permagni refert; nam more ferarum
  25. quadrupedumque magis ritu plerumque putantur
  26. concipere uxores, quia sic loca sumere possunt
  27. pectoribus positis sublatis semina lumbis.
  28. nec molles opus sunt motus uxoribus hilum.
  29. nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,
  30. clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat
  31. atque exossato ciet omni pectore fluctus;
  32. eicit enim sulcum recta regione viaque
  33. vomeris atque locis avertit seminis ictum.
  34. idque sua causa consuerunt scorta moveri,
  35. ne complerentur crebro gravidaeque iacerent,
  36. et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;
  37. coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.
  38. Nec divinitus inter dum Venerisque sagittis
  39. deteriore fit ut forma muliercula ametur;
  40. nam facit ipsa suis inter dum femina factis
  41. morigerisque modis et munde corpore culto,
  42. ut facile insuescat secum te degere vitam.
  43. quod super est, consuetudo concinnat amorem;
  44. nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,
  45. vincitur in longo spatio tamen atque labascit.
  46. nonne vides etiam guttas in saxa cadentis
  47. umoris longo in spatio pertundere saxa?
  1. Quis potis est dignum pollenti pectore carmen
  2. condere pro rerum maiestate hisque repertis?
  3. quisve valet verbis tantum, qui fingere laudes
  4. pro meritis eius possit, qui talia nobis
  5. pectore parta suo quaesitaque praemia liquit?
  6. nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.
  7. nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,
  8. dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,
  9. qui princeps vitae rationem invenit eam quae
  10. nunc appellatur sapientia, quique per artem
  11. fluctibus et tantis vitam tantisque tenebris
  12. in tam tranquillo et tam clara luce locavit.
  13. confer enim divina aliorum antiqua reperta.
  14. namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris
  15. vitigeni laticem mortalibus instituisse;
  16. cum tamen his posset sine rebus vita manere,
  17. ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.
  18. at bene non poterat sine puro pectore vivi;
  19. quo magis hic merito nobis deus esse videtur,
  20. ex quo nunc etiam per magnas didita gentis
  21. dulcia permulcent animos solacia vitae.
  22. Herculis antistare autem si facta putabis,
  23. longius a vera multo ratione ferere.
  24. quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus
  25. ille leonis obesset et horrens Arcadius sus,
  26. tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?
  27. denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis
  28. hydra venenatis posset vallata colubris?
  29. quidve tripectora tergemini vis Geryonai
  30. et Diomedis equi spirantes naribus ignem
  31. Thracia Bistoniasque plagas atque Ismara propter
  32. aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,
  33. asper, acerba tuens, immani corpore serpens
  34. arboris amplexus stirpes? quid denique obesset
  35. propter Atlanteum litus pelagique severa,
  36. quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?
  37. cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,
  38. si non victa forent, quid tandem viva nocerent?
  39. nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum
  40. nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est
  41. per nemora ac montes magnos silvasque profundas;
  42. quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.
  43. at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis
  44. atque pericula tumst ingratis insinuandum!
  45. quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres
  46. sollicitum curae quantique perinde timores!
  47. quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas
  48. efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?
  49. haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque
  50. expulerit dictis, non armis, nonne decebit
  51. hunc hominem numero divom dignarier esse?
  52. cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis
  53. iam mortalibus e divis dare dicta suerit
  54. atque omnem rerum naturam pandere dictis.
  55. Cuius ego ingressus vestigia dum rationes
  56. persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata
  57. foedere sint, in eo quam sit durare necessum
  58. nec validas valeant aevi rescindere leges,
  59. quo genere in primis animi natura reperta est
  60. nativo primum consistere corpore creta,
  61. nec posse incolumem magnum durare per aevum,
  62. sed simulacra solere in somnis fallere mentem,
  63. cernere cum videamur eum quem vita reliquit,
  64. quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,
  65. ut mihi mortali consistere corpore mundum
  66. nativomque simul ratio reddunda sit esse;
  67. et quibus ille modis congressus materiai
  68. fundarit terram caelum mare sidera solem
  69. lunaique globum; tum quae tellure animantes
  70. extiterint, et quae nullo sint tempore natae;
  71. quove modo genus humanum variante loquella
  72. coeperit inter se vesci per nomina rerum;
  73. et quibus ille modis divom metus insinuarit
  74. pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur
  75. fana lacus lucos aras simulacraque divom.
  76. praeterea solis cursus lunaeque meatus
  77. expediam qua vi flectat natura gubernans;
  78. ne forte haec inter caelum terramque reamur
  79. libera sponte sua cursus lustrare perennis,
  80. morigera ad fruges augendas atque animantis,
  81. neve aliqua divom volvi ratione putemus.
  82. nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
  83. si tamen interea mirantur qua ratione
  84. quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
  85. quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,
  86. rursus in antiquas referuntur religiones
  87. et dominos acris adsciscunt, omnia posse
  88. quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
  89. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  90. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
  91. Quod super est, ne te in promissis plura moremur,
  92. principio maria ac terras caelumque tuere;
  93. quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,
  94. tris species tam dissimilis, tria talia texta,
  95. una dies dabit exitio, multosque per annos
  96. sustentata ruet moles et machina mundi.
  97. nec me animi fallit quam res nova miraque menti
  98. accidat exitium caeli terraeque futurum,
  99. et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;
  100. ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante
  101. nec tamen hanc possis oculorum subdere visu
  102. nec iacere indu manus, via qua munita fidei
  103. proxima fert humanum in pectus templaque mentis.
  104. sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem res
  105. forsitan et graviter terrarum motibus ortis
  106. omnia conquassari in parvo tempore cernes.
  107. quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,
  108. et ratio potius quam res persuadeat ipsa
  109. succidere horrisono posse omnia victa fragore.
  110. Qua prius adgrediar quam de re fundere fata
  111. sanctius et multo certa ratione magis quam
  112. Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,
  113. multa tibi expediam doctis solacia dictis;
  114. religione refrenatus ne forte rearis
  115. terras et solem et caelum, mare sidera lunam,
  116. corpore divino debere aeterna manere,
  117. proptereaque putes ritu par esse Gigantum
  118. pendere eos poenas inmani pro scelere omnis,
  119. qui ratione sua disturbent moenia mundi
  120. praeclarumque velint caeli restinguere solem
  121. inmortalia mortali sermone notantes;
  122. quae procul usque adeo divino a numine distent
  123. inque deum numero quae sint indigna videri,
  124. notitiam potius praebere ut posse putentur
  125. quid sit vitali motu sensuque remotum.
  126. quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse
  127. posse animi natura putetur consiliumque.
  128. sicut in aethere non arbor, non aequore salso
  129. nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis
  130. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,
  131. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,
  132. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  133. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  134. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  135. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  136. posset et innasci quavis in parte soleret,
  137. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  138. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  139. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  140. seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  141. totum posse extra corpus formamque animalem
  142. putribus in glebis terrarum aut solis in igni
  143. aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
  144. haud igitur constant divino praedita sensu,
  145. quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.
  146. Illud item non est ut possis credere, sedes
  147. esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
  148. tenvis enim natura deum longeque remota
  149. sensibus ab nostris animi vix mente videtur;
  150. quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,
  151. tactile nil nobis quod sit contingere debet;
  152. tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
  153. quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
  154. dissimiles debent, tenues de corpore eorum;
  155. quae tibi posterius largo sermone probabo.
  156. Dicere porro hominum causa voluisse parare
  157. praeclaram mundi naturam proptereaque
  158. adlaudabile opus divom laudare decere
  159. aeternumque putare atque inmortale futurum,
  160. nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta
  161. gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,
  162. sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam
  163. nec verbis vexare et ab imo evertere summa,
  164. cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
  165. desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis
  166. gratia nostra queat largirier emolumenti,
  167. ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
  168. quidve novi potuit tanto post ante quietos
  169. inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?
  170. nam gaudere novis rebus debere videtur
  171. cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
  172. tempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,
  173. quid potuit novitatis amorem accendere tali?
  174. quidve mali fuerat nobis non esse creatis?
  175. an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,
  176. donec diluxit rerum genitalis origo?
  177. natus enim debet qui cumque est velle manere
  178. in vita, donec retinebit blanda voluptas;
  179. qui numquam vero vitae gustavit amorem
  180. nec fuit in numero, quid obest non esse creatum?
  181. exemplum porro gignundis rebus et ipsa
  182. notities hominum divis unde insita primum est,
  183. quid vellent facere ut scirent animoque viderent,
  184. quove modost umquam vis cognita principiorum
  185. quidque inter sese permutato ordine possent.
  186. si non ipsa dedit speciem natura creandi?
  187. namque ita multa modis multis primordia rerum
  188. ex infinito iam tempore percita plagis
  189. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  190. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  191. quae cumque inter se possint congressa creare,
  192. ut non sit mirum, si in talis disposituras
  193. deciderunt quoque et in talis venere meatus,
  194. qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.
  195. Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,
  196. hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
  197. confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
  198. nequaquam nobis divinitus esse paratam
  199. naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
  200. principio quantum caeli tegit impetus ingens,
  201. inde avidam partem montes silvaeque ferarum
  202. possedere, tenent rupes vastaeque paludes
  203. et mare, quod late terrarum distinet oras.
  204. inde duas porro prope partis fervidus ardor
  205. adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
  206. quod super est arvi, tamen id natura sua vi
  207. sentibus obducat, ni vis humana resistat
  208. vitai causa valido consueta bidenti
  209. ingemere et terram pressis proscindere aratris.
  210. si non fecundas vertentes vomere glebas
  211. terraique solum subigentes cimus ad ortus.
  212. sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
  213. et tamen inter dum magno quaesita labore
  214. cum iam per terras frondent atque omnia florent,
  215. aut nimiis torret fervoribus aetherius sol
  216. aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
  217. flabraque ventorum violento turbine vexant.
  218. praeterea genus horriferum natura ferarum
  219. humanae genti infestum terraque marique
  220. cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
  221. adportant? quare mors inmatura vagatur?
  222. tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
  223. navita, nudus humi iacet infans indigus omni
  224. vitali auxilio, cum primum in luminis oras
  225. nixibus ex alvo matris natura profudit,
  226. vagituque locum lugubri complet, ut aequumst
  227. cui tantum in vita restet transire malorum.
  228. at variae crescunt pecudes armenta feraeque
  229. nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast
  230. almae nutricis blanda atque infracta loquella
  231. nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,
  232. denique non armis opus est, non moenibus altis,
  233. qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
  234. tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.
  235. Principio quoniam terrai corpus et umor
  236. aurarumque leves animae calidique vapores,
  237. e quibus haec rerum consistere summa videtur,
  238. omnia nativo ac mortali corpore constant,
  239. debet eodem omnis mundi natura putari.
  240. quippe etenim, quorum partis et membra videmus
  241. corpore nativo mortalibus esse figuris,
  242. haec eadem ferme mortalia cernimus esse
  243. et nativa simul. qua propter maxima mundi
  244. cum videam membra ac partis consumpta regigni,
  245. scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
  246. principiale aliquod tempus clademque futuram.
  247. Illud in his rebus ne corripuisse rearis
  248. me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
  249. esse neque umorem dubitavi aurasque perire
  250. atque eadem gigni rursusque augescere dixi.
  251. principio pars terrai non nulla, perusta
  252. solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,
  253. pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,
  254. quas validi toto dispergunt venti.
  255. pars etiam glebarum ad diluviem revocatur
  256. imbribus et ripas radentia flumina rodunt.
  257. praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,
  258. redditur; et quoniam dubio procul esse videtur
  259. omniparens eadem rerum commune sepulcrum.
  260. ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
  261. Quod super est, umore novo mare flumina fontes
  262. semper abundare et latices manare perennis
  263. nil opus est verbis: magnus decursus aquarum
  264. undique declarat. sed primum quicquid aquai
  265. tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,
  266. partim quod validi verrentes aequora venti
  267. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  268. partim quod supter per terras diditur omnis;
  269. percolatur enim virus retroque remanat
  270. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  271. convenit, inde super terras fluit agmine dulci
  272. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  273. nunc igitur dicam, qui corpore toto
  274. innumerabiliter privas mutatur in horas.
  275. semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne
  276. in magnum fertur mare; qui nisi contra
  277. corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
  278. omnia iam resoluta forent et in versa.
  279. haut igitur cessat gigni de rebus et in res
  280. reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
  281. Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
  282. inrigat adsidue caelum candore recenti
  283. suppeditatque novo confestim lumine lumen.
  284. nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
  285. quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
  286. quod simul ac primum nubes succedere soli
  287. coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
  288. extemplo inferior pars horum disperit omnis
  289. terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
  290. ut noscas splendore novo res semper egere
  291. et primum iactum fulgoris quemque perire
  292. nec ratione alia res posse in sole videri,
  293. perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
  294. quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
  295. lumina, pendentes lychni claraeque coruscis
  296. fulguribus pingues multa caligine taedae
  297. consimili properant ratione, ardore ministro,
  298. suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
  299. instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
  300. usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
  301. exitium celeri celeratur origine flammae.
  302. sic igitur solem lunam stellasque putandum
  303. ex alio atque alio lucem iactare subortu
  304. et primum quicquid flammarum perdere semper,
  305. inviolabilia haec ne credas forte vigere.
  306. Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
  307. non altas turris ruere et putrescere saxa,
  308. non delubra deum simulacraque fessa fatisci
  309. nec sanctum numen fati protollere finis
  310. posse neque adversus naturae foedera niti?
  311. denique non monimenta virum dilapsa videmus,
  312. quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,
  313. non ruere avolsos silices a montibus altis
  314. nec validas aevi vires perferre patique
  315. finiti? neque enim caderent avolsa repente,
  316. ex infinito quae tempore pertolerassent
  317. omnia tormenta aetatis, privata fragore.
  318. Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
  319. continet amplexu terram: si procreat ex se
  320. omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
  321. totum nativum mortali corpore constat.
  322. nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
  323. deminui debet, recreari, cum recipit res.
  324. Praeterea si nulla fuit genitalis origo
  325. terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
  326. cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
  327. non alias alii quoque res cecinere ?
  328. quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
  329. aeternis famae monimentis insita florent?
  330. verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque
  331. naturast mundi neque pridem exordia cepit.
  332. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
  333. nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
  334. multa, modo organici melicos peperere sonores,
  335. denique natura haec rerum ratioque repertast
  336. nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
  337. nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.
  338. Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
  339. sed periise hominum torrenti saecla vapore,
  340. aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,
  341. aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
  342. per terras amnes atque oppida coperuisse.
  343. tanto quique magis victus fateare necessest
  344. exitium quoque terrarum caelique futurum;
  345. nam cum res tantis morbis tantisque periclis
  346. temptarentur, ibi si tristior incubuisset
  347. causa, darent late cladem magnasque ruinas.
  348. nec ratione alia mortales esse videmur,
  349. inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
  350. atque illi quos a vita natura removit.
  351. Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
  352. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  353. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  354. dissociare intus partis, ut materiai
  355. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  356. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  357. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  358. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  359. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  360. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  361. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  362. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  363. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  364. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  365. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  366. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  367. ex infinito quae possint forte coorta
  368. corruere hanc rerum violento turbine summam
  369. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  370. nec porro natura loci spatiumque profundi
  371. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  372. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  373. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  374. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  375. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  376. quare etiam nativa necessumst confiteare
  377. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  378. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  379. inmensi validas aevi contemnere vires.
  380. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  381. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  382. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  383. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  384. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  385. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  386. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  387. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  388. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  389. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  390. et siccare prius confidunt omnia posse
  391. quam liquor incepti possit contingere finem.
  392. tantum spirantes aequo certamine bellum
  393. magnis inter se de rebus cernere certant,
  394. cum semel interea fuerit superantior ignis
  395. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  396. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  397. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  398. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  399. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  400. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  401. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  402. obvius aeternam succepit lampada mundi
  403. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  404. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  405. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  406. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  407. ignis enim superare potest ubi materiai
  408. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  409. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  410. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  411. umor item quondam coepit superare coortus,
  412. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  413. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  414. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  415. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  416. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  417. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  418. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  419. nam certe neque consilio primordia rerum
  420. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  421. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  422. sed quia multa modis multis primordia rerum
  423. ex infinito iam tempore percita plagis
  424. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  425. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  426. quae cumque inter se possent congressa creare,
  427. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  428. omnigenus coetus et motus experiundo
  429. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  430. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  431. terrai maris et caeli generisque animantum.
  432. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  433. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  434. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  435. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  436. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  437. diffugere inde loci partes coepere paresque
  438. cum paribus iungi res et discludere mundum
  439. membraque dividere et magnas disponere partes
  440. omnigenis e principiis, discordia quorum
  441. intervalla vias conexus pondera plagas
  442. concursus motus turbabat proelia miscens
  443. propter dissimilis formas variasque figuras,
  444. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  445. nec motus inter sese dare convenientis,
  446. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  447. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  448. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  449. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  450. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  451. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  452. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  453. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  454. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  455. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  456. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  457. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  458. partibus erumpens primus se sustulit aether
  459. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  460. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  461. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  462. matutina rubent radiati lumina solis
  463. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  464. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  465. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  466. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  467. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  468. corpore concreto circum datus undique saepsit
  469. et late diffusus in omnis undique partis
  470. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  471. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  472. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  473. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  474. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  475. nec levia ut possent per summas labier oras,
  476. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  477. versent et partes ut mundi totius extent;
  478. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  479. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  480. his igitur rebus retractis terra repente,
  481. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  482. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  483. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  484. et radii solis cogebant undique terram
  485. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  486. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  487. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  488. augebat mare manando camposque natantis,
  489. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  490. corpora multa vaporis et altaque caeli
  491. densabant procul a terris fulgentia templa.
  492. sidebant campi, crescebant montibus altis
  493. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  494. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  495. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  496. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  497. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  498. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  499. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  500. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  501. atque levissimus super influit auras
  502. nec liquidum corpus turbantibus auris
  503. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  504. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  505. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  506. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  507. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  508. unum labendi conservans usque tenorem.
  509. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  510. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  511. ex utraque polum parti premere nobis