De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. materies opus est, ut crescant postera saecla;
  2. quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
  3. nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.
  4. sic alid ex alio numquam desistet oriri
  5. vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
  6. respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
  7. temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
  8. hoc igitur speculum nobis natura futuri
  9. temporis exponit post mortem denique nostram.
  10. numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
  11. quicquam, non omni somno securius exstat?
  12. Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo
  13. prodita sunt esse, in vita sunt omnia nobis.
  14. nec miser inpendens magnum timet saxum
  15. Tantalus, ut famast, cassa formidine torpens;
  16. sed magis in vita divom metus urget inanis
  17. mortalis casumque timent quem cuique ferat fors.
  18. nec Tityon volucres ineunt Acherunte iacentem
  19. nec quod sub magno scrutentur pectore quicquam
  20. perpetuam aetatem possunt reperire profecto.
  21. quam libet immani proiectu corporis exstet,
  22. qui non sola novem dispessis iugera membris
  23. optineat, sed qui terrai totius orbem,
  24. non tamen aeternum poterit perferre dolorem
  25. nec praebere cibum proprio de corpore semper.
  26. sed Tityos nobis hic est, in amore iacentem
  27. quem volucres lacerant atque exest anxius angor
  28. aut alia quavis scindunt cuppedine curae.
  29. Sisyphus in vita quoque nobis ante oculos est,
  30. qui petere a populo fasces saevasque secures
  31. imbibit et semper victus tristisque recedit.
  32. nam petere imperium, quod inanest nec datur umquam,
  33. atque in eo semper durum sufferre laborem,
  34. hoc est adverso nixantem trudere monte
  35. saxum, quod tamen e summo iam vertice rusum
  36. volvitur et plani raptim petit aequora campi.
  37. deinde animi ingratam naturam pascere semper
  38. atque explere bonis rebus satiareque numquam,
  39. quod faciunt nobis annorum tempora, circum
  40. cum redeunt fetusque ferunt variosque lepores,
  41. nec tamen explemur vitai fructibus umquam,
  42. hoc, ut opinor, id est, aevo florente puellas
  43. quod memorant laticem pertusum congerere in vas,
  44. quod tamen expleri nulla ratione potestur.
  45. Cerberus et Furiae iam vero et lucis egestas,
  46. Tartarus horriferos eructans faucibus aestus!
  47. qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto;
  48. sed metus in vita poenarum pro male factis
  49. est insignibus insignis scelerisque luela,
  50. carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
  51. verbera carnifices robur pix lammina taedae;
  52. quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
  53. praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
  54. nec videt interea qui terminus esse malorum
  55. possit nec quae sit poenarum denique finis,
  56. atque eadem metuit magis haec ne in morte gravescant.
  57. hic Acherusia fit stultorum denique vita.
  58. Hoc etiam tibi tute interdum dicere possis.
  59. 'lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
  60. qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
  61. inde alii multi reges rerumque potentes
  62. occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
  63. ille quoque ipse, viam qui quondam per mare magnum
  64. stravit iterque dedit legionibus ire per altum
  65. ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
  66. et contempsit equis insultans murmura ponti,
  67. lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
  68. Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
  69. ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
  70. adde repertores doctrinarum atque leporum,
  71. adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
  72. sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
  73. denique Democritum post quam matura vetustas
  74. admonuit memores motus languescere mentis,
  75. sponte sua leto caput obvius optulit ipse.
  76. ipse Epicurus obit decurso lumine vitae,
  77. qui genus humanum ingenio superavit et omnis
  78. restinxit stellas exortus ut aetherius sol.
  79. tu vero dubitabis et indignabere obire?
  80. mortua cui vita est prope iam vivo atque videnti,
  81. qui somno partem maiorem conteris aevi,
  82. et viligans stertis nec somnia cernere cessas
  83. sollicitamque geris cassa formidine mentem
  84. nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
  85. ebrius urgeris multis miser undique curis
  86. atque animo incerto fluitans errore vagaris.'
  87. Si possent homines, proinde ac sentire videntur
  88. pondus inesse animo, quod se gravitate fatiget,
  89. e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
  90. tanta mali tam quam moles in pectore constet,
  91. haut ita vitam agerent, ut nunc plerumque videmus
  92. quid sibi quisque velit nescire et quaerere semper,
  93. commutare locum, quasi onus deponere possit.
  94. exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
  95. esse domi quem pertaesumst, subitoque revertit,
  96. quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
  97. currit agens mannos ad villam praecipitanter
  98. auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans;
  99. oscitat extemplo, tetigit cum limina villae,
  100. aut abit in somnum gravis atque oblivia quaerit,
  101. aut etiam properans urbem petit atque revisit.
  102. hoc se quisque modo fugit, at quem scilicet, ut fit,
  103. effugere haut potis est: ingratius haeret et odit
  104. propterea, morbi quia causam non tenet aeger;
  105. quam bene si videat, iam rebus quisque relictis
  106. naturam primum studeat cognoscere rerum,
  107. temporis aeterni quoniam, non unius horae,
  108. ambigitur status, in quo sit mortalibus omnis
  109. aetas, post mortem quae restat cumque manendo.
  110. Denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
  111. quae mala nos subigit vitai tanta cupido?
  112. certe equidem finis vitae mortalibus adstat
  113. nec devitari letum pote, quin obeamus.
  114. praeterea versamur ibidem atque insumus usque
  115. nec nova vivendo procuditur ulla voluptas;
  116. sed dum abest quod avemus, id exsuperare videtur
  117. cetera; post aliud, cum contigit illud, avemus
  118. et sitis aequa tenet vitai semper hiantis.
  119. posteraque in dubiost fortunam quam vehat aetas,
  120. quidve ferat nobis casus quive exitus instet.
  121. nec prorsum vitam ducendo demimus hilum
  122. tempore de mortis nec delibare valemus,
  123. quo minus esse diu possimus forte perempti.
  124. proinde licet quod vis vivendo condere saecla,
  125. mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit,
  126. nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
  127. lumine qui finem vitai fecit, et ille,
  128. mensibus atque annis qui multis occidit ante.
  1. Avia Pieridum peragro loca nullius ante
  2. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  3. atque haurire, iuvatque novos decerpere flores
  4. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  5. unde prius nulli velarint tempora musae;
  6. primum quod magnis doceo de rebus et artis
  7. religionum animum nodis exsolvere pergo,
  8. deinde quod obscura de re tam lucida pango
  9. carmina musaeo contingens cuncta lepore.
  10. id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
  11. nam vel uti pueris absinthia taetra medentes
  12. cum dare conantur, prius oras pocula circum
  13. contingunt mellis dulci flavoque liquore,
  14. ut puerorum aetas inprovida ludificetur
  15. labrorum tenus, interea perpotet amarum
  16. absinthi laticem deceptaque non capiatur,
  17. sed potius tali facto recreata valescat,
  18. sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
  19. tristior esse quibus non est tractata, retroque
  20. volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
  21. carmine Pierio rationem exponere nostram
  22. et quasi musaeo dulci contingere melle;
  23. si tibi forte animum tali ratione tenere
  24. versibus in nostris possem, dum percipis omnem
  25. naturam rerum ac persentis utilitatem.
  26. Sed quoniam docui cunctarum exordia rerum
  27. qualia sint et quam variis distantia formis
  28. sponte sua volitent aeterno percita motu
  29. quoque modo possit res ex his quaeque creari,
  30. nunc agere incipiam tibi quod vehementer ad has res
  31. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  32. quae quasi membranae vel cortex nominitandast,
  33. atque animi quoniam docui natura quid esset
  34. et quibus e rebus cum corpore compta vigeret
  35. quove modo distracta rediret in ordia prima,
  36. nunc agere incipiam tibi, quod vehementer ad has res
  37. attinet esse ea quae rerum simulacra vocamus,
  38. quod speciem ac formam similem gerit eius imago,
  39. cuius cumque cluet de corpore fusa vagari;
  40. quae quasi membranae summo de corpore rerum
  41. dereptae volitant ultroque citroque per auras,
  42. atque eadem nobis vigilantibus obvia mentes
  43. terrificant atque in somnis, cum saepe figuras
  44. contuimur miras simulacraque luce carentum,
  45. quae nos horrifice languentis saepe sopore
  46. excierunt ne forte animas Acherunte reamur
  47. effugere aut umbras inter vivos volitare
  48. neve aliquid nostri post mortem posse relinqui,
  49. cum corpus simul atque animi natura perempta
  50. in sua discessum dederint primordia quaeque.
  51. dico igitur rerum effigias tenuisque figuras
  52. mittier ab rebus summo de cortice eorum;
  53. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  54. Principio quoniam mittunt in rebus apertis
  55. corpora res multae, partim diffusa solute,
  56. robora ceu fumum mittunt ignesque vaporem,
  57. et partim contexta magis condensaque, ut olim
  58. cum teretis ponunt tunicas aestate cicadae,
  59. et vituli cum membranas de corpore summo
  60. nascentes mittunt, et item cum lubrica serpens
  61. exuit in spinis vestem; nam saepe videmus
  62. illorum spoliis vepres volitantibus auctas.
  63. quae quoniam fiunt, tenuis quoque debet imago
  64. ab rebus mitti summo de corpore rerum.
  65. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  66. quam quae tenvia sunt, hiscendist nulla potestas;
  67. praesertim cum sint in summis corpora rebus
  68. multa minuta, iaci quae possint ordine eodem
  69. quo fuerint et formai servare figuram,
  70. et multo citius, quanto minus indupediri
  71. pauca queunt et quae sunt prima fronte locata.
  72. nam certe iacere ac largiri multa videmus,
  73. non solum ex alto penitusque, ut diximus ante,
  74. verum de summis ipsum quoque saepe colorem.
  75. et volgo faciunt id lutea russaque vela
  76. et ferrugina, cum magnis intenta theatris
  77. per malos volgata trabesque trementia flutant;
  78. namque ibi consessum caveai supter et omnem
  79. scaenai speciem patrum matrumque deorsum
  80. inficiunt coguntque suo fluitare colore.
  81. et quanto circum mage sunt inclusa theatri
  82. moenia, tam magis haec intus perfusa lepore
  83. omnia conrident correpta luce diei.
  84. ergo lintea de summo cum corpore fucum
  85. mittunt, effigias quoque debent mittere tenvis
  86. res quaeque, ex summo quoniam iaculantur utraque.
  87. sunt igitur iam formarum vestigia certa,
  88. quae volgo volitant subtili praedita filo
  89. nec singillatim possunt secreta videri.
  90. Praeterea omnis odor fumus vapor atque aliae res
  91. consimiles ideo diffusae rebus abundant,
  92. ex alto quia dum veniunt extrinsecus ortae
  93. scinduntur per iter flexum, nec recta viarum
  94. ostia sunt, qua contendant exire coortae.
  95. at contra tenuis summi membrana coloris
  96. cum iacitur, nihil est quod eam discerpere possit,
  97. in promptu quoniam est in prima fronte locata.
  98. Postremo speculis in aqua splendoreque in omni
  99. quae cumque apparent nobis simulacra, necessest,
  100. quandoquidem simili specie sunt praedita rerum,
  101. exin imaginibus missis consistere eorum.
  102. nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
  103. quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.
  104. sunt igitur tenues formarum illis similesque
  105. effigiae, singillatim quas cernere nemo
  106. cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
  107. reiectae reddunt speculorum ex aequore visum,
  108. nec ratione alia servari posse videntur,
  109. tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.
  110. Nunc age, quam tenui natura constet imago
  111. percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
  112. sunt infra nostros sensus tantoque minora
  113. quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
  114. nunc tamen id quoque uti confirmem, exordia rerum
  115. cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.
  116. primum animalia sunt iam partim tantula, corum
  117. tertia pars nulla possit ratione videri.
  118. horum intestinum quodvis quale esse putandumst!
  119. quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
  120. quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,
  121. unde anima atque animi constet natura necessumst,
  122. nonne vides quam sint subtilia quamque minuta?
  123. praeterea quaecumque suo de corpore odorem
  124. expirant acrem, panaces absinthia taetra
  125. habrotonique graves et tristia centaurea,
  126. quorum unum quidvis leviter si forte duobus
  127. ---
  128. quin potius noscas rerum simulacra vagari
  129. multa modis multis, nulla vi cassaque sensu?
  130. Sed ne forte putes ea demum sola vagari,
  131. quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt,
  132. sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
  133. constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer,
  134. quae multis formata modis sublime feruntur,
  135. ut nubes facile inter dum concrescere in alto
  136. cernimus et mundi speciem violare serenam
  137. mulcentes motu; nam saepe Gigantum
  138. ora volare videntur et umbram ducere late,
  139. inter dum magni montes avolsaque saxa
  140. montibus ante ire et solem succedere praeter,
  141. inde alios trahere atque inducere belua nimbos.
  142. nec speciem mutare suam liquentia cessant
  143. et cuiusque modi formarum vertere in oras.
  144. Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
  145. perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant
  146. ---
  147. semper enim summum quicquid de rebus abundat,
  148. quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res,
  149. transit, ut in primis vestem; sed ubi aspera saxa
  150. aut in materiam ligni pervenit, ibi iam
  151. scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
  152. at cum splendida quae constant opposta fuerunt
  153. densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum;
  154. nam neque, uti vestem, possunt transire, neque autem
  155. scindi; quam meminit levor praestare salutem.
  156. qua propter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
  157. et quamvis subito quovis in tempore quamque
  158. rem contra speculum ponas, apparet imago;
  159. perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
  160. texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
  161. ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,
  162. ut merito celer his rebus dicatur origo.
  163. et quasi multa brevi spatio summittere debet
  164. lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
  165. sic ab rebus item simili ratione necessest
  166. temporis in puncto rerum simulacra ferantur
  167. multa modis multis in cunctas undique partis;
  168. quandoquidem speculum quo cumque obvertimus oris,
  169. res ibi respondent simili forma atque colore.
  170. Praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
  171. tempestas, perquam subito fit turbida foede,
  172. undique uti tenebras omnis Acherunta rearis
  173. liquisse et magnas caeli complesse cavernas.
  174. usque adeo taetra nimborum nocte coorta
  175. inpendent atrae Formidinis ora superne;
  176. quorum quantula pars sit imago dicere nemost
  177. qui possit neque eam rationem reddere dictis.
  178. Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur,
  179. et quae mobilitas ollis tranantibus auras
  180. reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,
  181. in quem quaeque locum diverso numine tendunt,
  182. suavidicis potius quam multis versibus edam;
  183. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  184. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  185. Principio persaepe levis res atque minutis
  186. corporibus factas celeris licet esse videre.
  187. in quo iam genere est solis lux et vapor eius,
  188. propterea quia sunt e primis facta minutis,
  189. quae quasi cuduntur perque intervallum
  190. non dubitant transire sequenti concita plaga;
  191. suppeditatur enim confestim lumine lumen
  192. et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.
  193. qua propter simulacra pari ratione necessest
  194. inmemorabile per spatium transcurrere posse
  195. temporis in puncto, primum quod parvola causa
  196. est procul a tergo quae provehat atque propellat,
  197. quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur,
  198. deinde quod usque adeo textura praedita rara
  199. mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res
  200. et quasi permanare per intervallum.
  201. Praeterea si quae penitus corpuscula rerum
  202. ex altoque foras mittuntur, solis uti lux
  203. ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
  204. per totum caeli spatium diffundere sese
  205. perque volare mare ac terras caelumque rigare.
  206. quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
  207. cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?
  208. quone vides citius debere et longius ire
  209. multiplexque loci spatium transcurrere eodem
  210. tempore quo solis pervolgant lumina caelum?
  211. Hoc etiam in primis specimen verum esse videtur,
  212. quam celeri motu rerum simulacra ferantur,
  213. quod simul ac primum sub diu splendor aquai
  214. ponitur, extemplo caelo stellante serena
  215. sidera respondent in aqua radiantia mundi.
  216. iamne vides igitur quam puncto tempore imago
  217. aetheris ex oris in terrarum accidat oras?
  218. quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
  219. corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
  220. perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
  221. frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis
  222. aequoris, exesor moerorum litora circum,
  223. nec variae cessant voces volitare per auras.
  224. denique in os salsi venit umor saepe saporis,
  225. cum mare versamur propter, dilutaque contra
  226. cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
  227. usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
  228. fertur et in cunctas dimittitur undique partis
  229. nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
  230. perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
  231. cernere odorari licet et sentire sonare.
  232. Praeterea quoniam manibus tractata figura
  233. in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
  234. cernitur in luce et claro candore, necessest
  235. consimili causa tactum visumque moveri.
  236. nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
  237. commovet in tenebris, in luci quae poterit res
  238. accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
  239. esse in imaginibus qua propter causa videtur
  240. cernundi neque posse sine his res ulla videri.
  241. Nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur
  242. undique et in cunctas iaciuntur didita partis;
  243. verum nos oculis quia solis cernere quimus,
  244. propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes
  245. res ibi eam contra feriant forma atque colore.
  246. et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
  247. efficit ut videamus et internoscere curat;
  248. nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
  249. qui inter se cumque est oculosque locatus,
  250. isque ita per nostras acies perlabitur omnis
  251. et quasi perterget pupillas atque ita transit.
  252. propterea fit uti videamus quam procul absit
  253. res quaeque. et quanto plus ante agitatur
  254. et nostros oculos perterget longior aura,
  255. tam procul esse magis res quaeque remota videtur.
  256. scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
  257. quale sit ut videamus, et una quam procul absit.
  258. Illud in his rebus minime mirabile habendumst,
  259. cur, ea quae feriant oculos simulacra videri
  260. singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
  261. ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum
  262. acre fluit frigus, non privam quamque solemus
  263. particulam venti sentire et frigoris eius,
  264. sed magis unorsum, fierique perinde videmus
  265. corpore tum plagas in nostro tam quam aliquae res
  266. verberet atque sui det sensum corporis extra.
  267. praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum
  268. tangimus extremum saxi summumque colorem
  269. nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam
  270. duritiem penitus saxi sentimus in alto.
  271. Nunc age, cur ultra speculum videatur imago
  272. percipe: nam certe penitus remmota videtur.
  273. quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,
  274. ianua cum per se transpectum praebet apertum,
  275. multa facitque foris ex aedibus ut videantur;
  276. is quoque enim duplici geminoque fit visus.
  277. primus enim citra postes tum cernitur ,
  278. inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,
  279. post extraria lux oculos perterget et
  280. alter, et illa foris quae vere transpiciuntur.
  281. sic ubi se primum speculi proiecit imago,
  282. dum venit ad nostras acies, protrudit agitque
  283. qui inter se cumquest oculosque locatus,
  284. et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus
  285. quam speculum; sed ubi in speculum quoque sensimus ipsum,
  286. continuo a nobis in eum quae fertur imago
  287. pervenit, et nostros oculos reiecta revisit
  288. atque alium prae se propellens volvit,
  289. et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque
  290. distare ab speculo tantum semota videtur.
  291. quare etiam atque etiam minime mirarier est par
  292. ---
  293. illis quae reddunt speculorum ex aequore visum,
  294. binis quoniam res confit utraque.
  295. Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
  296. in speculis fit ut in laeva videatur eo quod
  297. planitiem ad speculi veniens cum offendit imago,
  298. non convertitur incolumis, sed recta retrorsum
  299. sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
  300. cretea persona, adlidat pilaeve trabive,
  301. atque ea continuo rectam si fronte figuram
  302. servet et elisam retro sese exprimat ipsa.
  303. fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem
  304. nunc sit laevus et e laevo sit mutua dexter.
  305. Fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago,
  306. quinque etiam aut sex ut fieri simulacra .
  307. nam quae cumque retro parte interiore latebunt,
  308. inde tamen, quamvis torte penitusque remota,
  309. omnia per flexos aditus educta licebit
  310. pluribus haec speculis videantur in aedibus esse.
  311. usque adeo speculo in speculum translucet imago,
  312. et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,
  313. inde retro rursum redit et convertit eodem.
  314. Quin etiam quae cumque latuscula sunt speculorum
  315. adsimili lateris flexura praedita nostri,
  316. dextera ea propter nobis simulacra remittunt,
  317. aut quia de speculo in speculum transfertur imago,
  318. inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod
  319. circum agitur, cum venit, imago propterea quod
  320. flexa figura docet speculi convertier ad nos.
  321. Indugredi porro pariter simulacra pedemque
  322. ponere nobiscum credas gestumque imitari
  323. propterea quia, de speculi qua parte recedas,
  324. continuo nequeunt illinc simulacra reverti;
  325. omnia quandoquidem cogit natura referri
  326. ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.
  327. Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.
  328. sol etiam caecat, contra si tendere pergas,
  329. propterea quia vis magnast ipsius et alte
  330. per purum simulacra feruntur
  331. et feriunt oculos turbantia composituras.
  332. Praeterea splendor qui cumque est acer adurit
  333. saepe oculos ideo quod semina possidet ignis
  334. multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.
  335. lurida praeterea fiunt quae cumque tuentur
  336. arquati, quia luroris de corpore eorum
  337. semina multa fluunt simulacris obvia rerum,
  338. multaque sunt oculis in eorum denique mixta,
  339. quae contage sua palloribus omnia pingunt.
  340. E tenebris autem quae sunt in luce tuemur
  341. propterea quia, cum propior caliginis
  342. ater init oculos prior et possedit apertos,
  343. insequitur candens confestim lucidus ,
  344. qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras
  345. illius; nam multis partibus hic est
  346. mobilior multisque minutior et mage pollens.
  347. qui simul atque vias oculorum luce replevit
  348. atque pate fecit, quas ante obsederat
  349. ATER, continuo rerum simulacra secuntur,
  350. quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.
  351. quod contra facere in tenebris e luce nequimus
  352. propterea quia posterior caliginis
  353. crassior insequitur, qui cuncta foramina complet
  354. obsiditque vias oculorum, ne simulacra
  355. possint ullarum rerum coniecta moveri.
  356. Quadratasque procul turris cum cernimus urbis,
  357. propterea fit uti videantur saepe rutundae,
  358. angulus optusus quia longe cernitur omnis
  359. sive etiam potius non cernitur ac perit eius
  360. plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,
  361. per multum quia dum simulacra feruntur,
  362. cogit hebescere eum crebris offensibus .
  363. hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis.
  364. fit quasi ut ad turnum saxorum structa tuantur;
  365. non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,
  366. sed quasi adumbratim paulum simulata videntur.
  367. Umbra videtur item nobis in sole moveri
  368. et vestigia nostra sequi gestumque imitari,
  369. si credis privatum lumine posse
  370. indugredi, motus hominum gestumque sequentem;
  371. nam nihil esse potest aliud nisi lumine cassus
  372. id quod nos umbram perhibere .
  373. ni mirum, quia terra locis ex ordine certis
  374. lumine privatur solis qua cumque meantes
  375. officimus, repletur item quod liquimus eius,
  376. propterea fit uti videatur, quae fuit umbra
  377. corporis, e regione eadem nos usque secuta.
  378. semper enim nova se radiorum lumina fundunt
  379. primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur.
  380. propterea facile et spoliatur lumine terra
  381. et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.
  382. Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum.
  383. nam quo cumque loco sit lux atque umbra tueri
  384. illorum est; eadem vero sint lumina necne,
  385. umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc,
  386. an potius fiat paulo quod diximus ante,
  387. hoc animi demum ratio discernere debet,
  388. nec possunt oculi naturam noscere rerum.
  389. proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli.
  390. Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur;
  391. quae manet in statione, ea praeter creditur ire.
  392. et fugere ad puppim colles campique videntur,
  393. quos agimus praeter navem velisque volamus.
  394. Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis
  395. cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu,
  396. quandoquidem longos obitus exorta revisunt,
  397. cum permensa suo sunt caelum corpore claro.
  398. solque pari ratione manere et luna videtur
  399. in statione, ea quae ferri res indicat ipsa.
  400. Exstantisque procul medio de gurgite montis
  401. classibus inter quos liber patet exitus ingens,
  402. insula coniunctis tamen ex his una videtur.
  403. atria versari et circum cursare columnae
  404. usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi
  405. desierunt verti, vix ut iam credere possint
  406. non supra sese ruere omnia tecta minari.
  407. Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte
  408. cum coeptat natura supraque extollere montes,
  409. quos tibi tum supra sol montis esse videtur
  410. comminus ipse suo contingens fervidus igni,
  411. vix absunt nobis missus bis mille sagittae,
  412. vix etiam cursus quingentos saepe veruti;
  413. inter eos solemque iacent immania ponti
  414. aequora substrata aetheriis ingentibus oris,
  415. interiectaque sunt terrarum milia multa,
  416. quae variae retinent gentes et saecla ferarum.
  417. At coniectus aquae digitum non altior unum,
  418. qui lapides inter sistit per strata viarum,
  419. despectum praebet sub terras inpete tanto,
  420. a terris quantum caeli patet altus hiatus,
  421. nubila despicere et caelum ut videare videre,
  422. corpora mirande sub terras abdita caelo.
  423. Denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit
  424. flumine et in rapidas amnis despeximus undas,
  425. stantis equi corpus transversum ferre videtur
  426. vis et in adversum flumen contrudere raptim,
  427. et quo cumque oculos traiecimus omnia ferri
  428. et fluere adsimili nobis ratione videntur.
  429. Porticus aequali quamvis est denique ductu
  430. stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,
  431. longa tamen parte ab summa cum tota videtur,
  432. paulatim trahit angusti fastigia coni,
  433. tecta solo iungens atque omnia dextera laevis
  434. donec in obscurum coni conduxit acumen.
  435. In pelago nautis ex undis ortus in undis
  436. sol fit uti videatur obire et condere lumen;
  437. quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur;
  438. ne leviter credas labefactari undique sensus.
  439. at maris ignaris in portu clauda videntur
  440. navigia aplustris fractis obnitier undis.
  441. nam quae cumque supra rorem salis edita pars est
  442. remorum, recta est, et recta superne guberna;
  443. quae demersa liquore obeunt, refracta videntur
  444. omnia converti sursumque supina reverti
  445. et reflexa prope in summo fluitare liquore.
  446. Raraque per caelum cum venti nubila portant
  447. tempore nocturno, tum splendida signa videntur
  448. labier adversum nimbos atque ire superne
  449. longe aliam in partem ac vera ratione feruntur
  450. At si forte oculo manus uni subdita supter
  451. pressit eum, quodam sensu fit uti videantur
  452. omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo,
  453. bina lucernarum florentia lumina flammis
  454. binaque per totas aedis geminare supellex
  455. et duplicis hominum facies et corpora bina.
  456. Denique cum suavi devinxit membra sopore
  457. somnus et in summa corpus iacet omne quiete,
  458. tum vigilare tamen nobis et membra movere
  459. nostra videmur, et in noctis caligine caeca
  460. cernere censemus solem lumenque diurnum,
  461. conclusoque loco caelum mare flumina montis
  462. mutare et campos pedibus transire videmur,
  463. et sonitus audire, severa silentia noctis
  464. undique cum constent, et reddere dicta tacentes.
  465. Cetera de genere hoc mirande multa videmus,
  466. quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,
  467. ne quiquam, quoniam pars horum maxima fallit
  468. propter opinatus animi, quos addimus ipsi,
  469. pro visis ut sint quae non sunt sensibus visa;