De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. post ubi iam validis quassatum est viribus aevi
  2. corpus et obtusis ceciderunt viribus artus,
  3. claudicat ingenium, delirat lingua labat mens,
  4. omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
  5. ergo dissolui quoque convenit omnem animai
  6. naturam, ceu fumus, in altas auras;
  7. quando quidem gigni pariter pariterque videmus
  8. crescere et, ut docui, simul aevo fessa fatisci.
  9. Huc accedit uti videamus, corpus ut ipsum
  10. suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
  11. sic animum curas acris luctumque metumque;
  12. quare participem leti quoque convenit esse.
  13. quin etiam morbis in corporis avius errat
  14. saepe animus; dementit enim deliraque fatur,
  15. inter dumque gravi lethargo fertur in altum
  16. aeternumque soporem oculis nutuque cadenti;
  17. unde neque exaudit voces nec noscere voltus
  18. illorum potis est, ad vitam qui revocantes
  19. circum stant lacrimis rorantes ora genasque.
  20. quare animum quoque dissolui fateare necessest,
  21. quandoquidem penetrant in eum contagia morbi;
  22. nam dolor ac morbus leti fabricator uterquest,
  23. multorum exitio perdocti quod sumus ante.
  24. et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  25. et pariter mentem sanari corpus inani
  26. denique cor, hominem cum vini vis penetravit
  27. acris et in venas discessit diditus ardor,
  28. consequitur gravitas membrorum, praepediuntur
  29. crura vacillanti, tardescit lingua, madet mens,
  30. nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
  31. et iam cetera de genere hoc quae cumque secuntur,
  32. cur ea sunt, nisi quod vehemens violentia vini
  33. conturbare animam consuevit corpore in ipso?
  34. at quae cumque queunt conturbari inque pediri,
  35. significant, paulo si durior insinuarit
  36. causa, fore ut pereant aevo privata futuro.
  37. Quin etiam subito vi morbi saepe coactus
  38. ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
  39. concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
  40. desipit, extentat nervos, torquetur, anhelat
  41. inconstanter, et in iactando membra fatigat,
  42. ni mirum quia vis morbi distracta per artus
  43. turbat agens animam, spumans ut in aequore salso
  44. ventorum validis fervescunt viribus undae.
  45. exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
  46. adficiuntur et omnino quod semina vocis
  47. eliciuntur et ore foras glomerata feruntur
  48. qua quasi consuerunt et sunt munita viai.
  49. desipientia fit, quia vis animi atque animai
  50. conturbatur et, ut docui, divisa seorsum
  51. disiectatur eodem illo distracta veneno.
  52. inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
  53. in latebras acer corrupti corporis umor,
  54. tum quasi vaccillans primum consurgit et omnis
  55. paulatim redit in sensus animamque receptat.
  56. haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
  57. iactentur miserisque modis distracta laborent,
  58. cur eadem credis sine corpore in aperto
  59. cum validis ventis aetatem degere posse?
  60. Et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
  61. cernimus et flecti medicina posse videmus,
  62. id quoque praesagit mortalem vivere mentem.
  63. addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
  64. aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
  65. commutare animum qui cumque adoritur et infit
  66. aut aliam quamvis naturam flectere quaerit.
  67. at neque transferri sibi partis nec tribui vult
  68. inmortale quod est quicquam neque defluere hilum;
  69. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  70. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  71. ergo animus sive aegrescit, mortalia signa
  72. mittit, uti docui, seu flectitur a medicina.
  73. usque adeo falsae rationi vera videtur
  74. res occurrere et effugium praecludere eunti
  75. ancipitique refutatu convincere falsum.
  76. Denique saepe hominem paulatim cernimus ire
  77. et membratim vitalem deperdere sensum;
  78. in pedibus primum digitos livescere et unguis,
  79. inde pedes et crura mori, post inde per artus
  80. ire alios tractim gelidi vestigia leti.
  81. scinditur atque animae haec quoniam natura nec uno
  82. tempore sincera existit, mortalis habendast.
  83. quod si forte putas ipsam se posse per artus
  84. introsum trahere et partis conducere in unum
  85. atque ideo cunctis sensum diducere membris,
  86. at locus ille tamen, quo copia tanta animai
  87. cogitur, in sensu debet maiore videri;
  88. qui quoniam nusquamst, ni mirum, ut diximus ante,
  89. dilaniata foras dispargitur, interit ergo.
  90. quin etiam si iam libeat concedere falsum
  91. et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
  92. lumina qui lincunt moribundi particulatim,
  93. mortalem tamen esse animam fateare necesse
  94. nec refert utrum pereat dispersa per auras
  95. an contracta suis e partibus obbrutescat,
  96. quando hominem totum magis ac magis undique sensus
  97. deficit et vitae minus et minus undique restat.
  98. Et quoniam mens est hominis pars una locoque
  99. fixa manet certo, vel ut aures atque oculi sunt
  100. atque alii sensus qui vitam cumque gubernant,
  101. et vel uti manus atque oculus naresve seorsum
  102. secreta ab nobis nequeunt sentire neque esse,
  103. sed tamen in parvo lincuntur tempore tali,
  104. sic animus per se non quit sine corpore et ipso
  105. esse homine, illius quasi quod vas esse videtur,
  106. sive aliud quid vis potius coniunctius ei
  107. fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
  108. Denique corporis atque animi vivata potestas
  109. inter se coniuncta valent vitaque fruuntur;
  110. nec sine corpore enim vitalis edere motus
  111. sola potest animi per se natura nec autem
  112. cassum anima corpus durare et sensibus uti.
  113. scilicet avolsus radicibus ut nequit ullam
  114. dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
  115. sic anima atque animus per se nil posse videtur.
  116. ni mirum quia per venas et viscera mixtim,
  117. per nervos atque ossa tenentur corpore ab omni
  118. nec magnis intervallis primordia possunt
  119. libera dissultare, ideo conclusa moventur
  120. sensiferos motus, quos extra corpus in auras
  121. haut possunt post mortem eiecta moveri
  122. propterea quia non simili ratione tenentur;
  123. corpus enim atque animans erit , si cohibere
  124. sese anima atque in eos poterit concludere motus,
  125. quos ante in nervis et in ipso corpore agebat.
  126. quare etiam atque etiam resoluto corporis omni
  127. tegmine et eiectis extra vitalibus auris
  128. dissolui sensus animi fateare necessest
  129. atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
  130. Denique cum corpus nequeat perferre animai
  131. discidium, quin in taetro tabescat odore,
  132. quid dubitas quin ex imo penitusque coorta
  133. emanarit uti fumus diffusa animae vis,
  134. atque ideo tanta mutatum putre ruina
  135. conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
  136. fundamenta foras manant animaeque per artus
  137. perque viarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
  138. atque foramina? multimodis ut noscere possis
  139. dispertitam animae naturam exisse per artus
  140. et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
  141. quam prolapsa foras enaret in auras.
  142. Quin etiam finis dum vitae vertitur intra,
  143. saepe aliqua tamen e causa labefacta videtur
  144. ire anima ac toto solui de corpore tota
  145. et quasi supremo languescere tempore voltus
  146. molliaque exsangui cadere omnia corpore membra.
  147. quod genus est, animo male factum cum perhibetur
  148. aut animam liquisse; ubi iam trepidatur et omnes
  149. extremum cupiunt vitae reprehendere vinclum;
  150. conquassatur enim tum mens animaeque potestas
  151. omnis. et haec ipso cum corpore conlabefiunt,
  152. ut gravior paulo possit dissolvere causa.
  153. Quid dubitas tandem quin extra prodita corpus
  154. inbecilla foras in aperto, tegmine dempto,
  155. non modo non omnem possit durare per aevom,
  156. sed minimum quodvis nequeat consistere tempus?
  157. nec sibi enim quisquam moriens sentire videtur
  158. ire foras animam incolumem de corpore toto,
  159. nec prius ad iugulum et supera succedere fauces,
  160. verum deficere in certa regione locatam;
  161. ut sensus alios in parti quemque sua scit
  162. dissolui. quod si inmortalis nostra foret mens,
  163. non tam se moriens dissolvi conquereretur,
  164. sed magis ire foras vestemque relinquere, ut anguis.
  165. Denique cur animi numquam mens consiliumque
  166. gignitur in capite aut pedibus manibusve, sed unis
  167. sedibus et certis regionibus omnibus haeret,
  168. si non certa loca ad nascendum reddita cuique
  169. sunt, et ubi quicquid possit durare creatum
  170. atque ita multimodis partitis artubus esse,
  171. membrorum ut numquam existat praeposterus ordo?
  172. usque adeo sequitur res rem, neque flamma creari
  173. fluminibus solitast neque in igni gignier algor.
  174. Praeterea si inmortalis natura animaist
  175. et sentire potest secreta a corpore nostro,
  176. quinque, ut opinor, eam faciundum est sensibus auctam.
  177. nec ratione alia nosmet proponere nobis
  178. possumus infernas animas Acherunte vagare.
  179. pictores itaque et scriptorum saecla priora
  180. sic animas intro duxerunt sensibus auctas.
  181. at neque sorsum oculi neque nares nec manus ipsa
  182. esse potest animae neque sorsum lingua neque aures;
  183. haud igitur per se possunt sentire neque esse.
  184. Et quoniam toto sentimus corpore inesse
  185. vitalem sensum et totum esse animale videmus,
  186. si subito medium celeri praeciderit ictu
  187. vis aliqua, ut sorsum partem secernat utramque,
  188. dispertita procul dubio quoque vis animai
  189. et discissa simul cum corpore dissicietur.
  190. at quod scinditur et partis discedit in ullas,
  191. scilicet aeternam sibi naturam abnuit esse.
  192. falciferos memorant currus abscidere membra
  193. saepe ita de subito permixta caede calentis,
  194. ut tremere in terra videatur ab artubus id quod
  195. decidit abscisum, cum mens tamen atque hominis vis
  196. mobilitate mali non quit sentire dolorem;
  197. et simul in pugnae studio quod dedita mens est,
  198. corpore relicuo pugnam caedesque petessit,
  199. nec tenet amissam laevam cum tegmine saepe
  200. inter equos abstraxe rotas falcesque rapaces,
  201. nec cecidisse alius dextram, cum scandit et instat.
  202. inde alius conatur adempto surgere crure,
  203. cum digitos agitat propter moribundus humi pes.
  204. et caput abscisum calido viventeque trunco
  205. servat humi voltum vitalem oculosque patentis,
  206. donec reliquias animai reddidit omnes.
  207. quin etiam tibi si, lingua vibrante, minanti
  208. serpentis cauda, procero corpore, utrumque
  209. sit libitum in multas partis discidere ferro,
  210. omnia iam sorsum cernes ancisa recenti
  211. volnere tortari et terram conspargere tabo,
  212. ipsam seque retro partem petere ore priorem,
  213. volneris ardenti ut morsu premat icta dolore.
  214. omnibus esse igitur totas dicemus in illis
  215. particulis animas? at ea ratione sequetur
  216. unam animantem animas habuisse in corpore multas.
  217. ergo divisast ea quae fuit una simul cum
  218. corpore; quapropter mortale utrumque putandumst,
  219. in multas quoniam partis disciditur aeque.
  220. Praeterea si inmortalis natura animai
  221. constat et in corpus nascentibus insinuatur,
  222. cur super ante actam aetatem meminisse nequimus
  223. nec vestigia gestarum rerum ulla tenemus?
  224. nam si tanto operest animi mutata potestas,
  225. omnis ut actarum exciderit retinentia rerum,
  226. non, ut opinor, id ab leto iam longius errat;
  227. qua propter fateare necessest quae fuit ante
  228. interiisse, et quae nunc est nunc esse creatam.
  229. Praeterea si iam perfecto corpore nobis
  230. inferri solitast animi vivata potestas
  231. tum cum gignimur et vitae cum limen inimus,
  232. haud ita conveniebat uti cum corpore et una
  233. cum membris videatur in ipso sanguine cresse,
  234. sed vel ut in cavea per se sibi vivere solam
  235. convenit, ut sensu corpus tamen affluat omne.
  236. quare etiam atque etiam neque originis esse putandumst
  237. expertis animas nec leti lege solutas;
  238. nam neque tanto opere adnecti potuisse putandumst
  239. corporibus nostris extrinsecus insinuatas,
  240. quod fieri totum contra manifesta docet res
  241. ita conexa est per venas viscera nervos
  242. ossaque, uti dentes quoque sensu participentur;
  243. morbus ut indicat et gelidai stringor aquai
  244. et lapis oppressus subitis e frugibus
  245. nec, tam contextae cum sint, exire videntur
  246. incolumes posse et salvas exsolvere sese
  247. omnibus e nervis atque ossibus articulisque,
  248. quod si forte putas extrinsecus insinuatam
  249. permanare animam nobis per membra solere,
  250. tanto quique magis cum corpore fusa peribit;
  251. quod permanat enim, dissolvitur, interit ergo;
  252. dispertitur enim per caulas corporis omnis.
  253. ut cibus, in membra atque artus cum diditur omnis,
  254. disperit atque aliam naturam sufficit ex se,
  255. sic anima atque animus quamvis est integra recens in
  256. corpus eunt, tamen in manando dissoluuntur,
  257. dum quasi per caulas omnis diduntur in artus
  258. particulae quibus haec animi natura creatur,
  259. quae nunc in nostro dominatur corpore nata
  260. ex illa quae tunc periit partita per artus.
  261. quapropter neque natali privata videtur
  262. esse die natura animae nec funeris expers.
  263. Semina praeterea linquontur necne animai
  264. corpore in exanimo? quod si lincuntur et insunt,
  265. haut erit ut merito inmortalis possit haberi,
  266. partibus amissis quoniam libata recessit.
  267. sin ita sinceris membris ablata profugit,
  268. ut nullas partis in corpore liquerit ex se,
  269. unde cadavera rancenti iam viscere vermes
  270. expirant atque unde animantum copia tanta
  271. exos et exanguis tumidos perfluctuat artus?
  272. quod si forte animas extrinsecus insinuari?
  273. vermibus et privas in corpora posse venire
  274. credis nec reputas cur milia multa animarum
  275. conveniant unde una recesserit, hoc tamen est ut
  276. quaerendum videatur et in discrimen agendum,
  277. utrum tandem animae venentur semina quaeque
  278. vermiculorum ipsaeque sibi fabricentur ubi sint,
  279. an quasi corporibus perfectis insinuentur.
  280. at neque cur faciant ipsae quareve laborent
  281. dicere suppeditat. neque enim, sine corpore cum sunt,
  282. sollicitae volitant morbis alguque fameque;
  283. corpus enim magis his vitiis adfine laborat,
  284. et mala multa animus contage fungitur eius.
  285. sed tamen his esto quamvis facere utile corpus,
  286. cum subeant; at qua possint via nulla videtur.
  287. haut igitur faciunt animae sibi corpora et artus.
  288. nec tamen est ut qui cum perfectis insinuentur
  289. corporibus; neque enim poterunt suptiliter esse
  290. conexae neque consensu contagia fient.
  291. Denique cur acris violentia triste leonum
  292. seminium sequitur, volpes dolus, et fuga cervos?
  293. a patribus datur et a patrius pavor incitat artus,
  294. et iam cetera de genere hoc cur omnia membris
  295. ex ineunte aevo generascunt ingenioque,
  296. si non, certa suo quia semine seminioque
  297. vis animi pariter crescit cum corpore quoque?
  298. quod si inmortalis foret et mutare soleret
  299. corpora, permixtis animantes moribus essent,
  300. effugeret canis Hyrcano de semine saepe
  301. cornigeri incursum cervi tremeretque per auras
  302. accipiter fugiens veniente columba,
  303. desiperent homines, saperent fera saecla ferarum.
  304. illud enim falsa fertur ratione, quod aiunt
  305. inmortalem animam mutato corpore flecti;
  306. quod mutatur enim, dissolvitur, interit ergo;
  307. traiciuntur enim partes atque ordine migrant;
  308. quare dissolui quoque debent posse per artus,
  309. denique ut intereant una cum corpore cunctae.
  310. sin animas hominum dicent in corpora semper
  311. ire humana, tamen quaeram cur e sapienti
  312. stulta queat fieri, nec prudens sit puer ullus,
  313. si non, certa suo quia semine seminioque
  314. nec tam doctus equae pullus quam fortis equi vis.
  315. scilicet in tenero tenerascere corpore mentem
  316. confugient. quod si iam fit, fateare necessest
  317. mortalem esse animam, quoniam mutata per artus
  318. tanto opere amittit vitam sensumque priorem.
  319. quove modo poterit pariter cum corpore quoque
  320. confirmata cupitum aetatis tangere florem
  321. vis animi, nisi erit consors in origine prima?
  322. quidve foras sibi vult membris exire senectis?
  323. an metuit conclusa manere in corpore putri
  324. et domus aetatis spatio ne fessa vetusto
  325. obruat? at non sunt immortali ulla pericla.
  326. Denique conubia ad Veneris partusque ferarum
  327. esse animas praesto deridiculum esse videtur,
  328. expectare immortalis mortalia membra
  329. innumero numero certareque praeproperanter
  330. inter se quae prima potissimaque insinuetur;
  331. si non forte ita sunt animarum foedera pacta,
  332. ut quae prima volans advenerit insinuetur
  333. prima neque inter se contendant viribus hilum.
  334. Denique in aethere non arbor, non aequore in alto
  335. nubes esse queunt nec pisces vivere in arvis
  336. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse.
  337. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.
  338. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  339. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  340. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  341. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  342. posset et innasci quavis in parte soleret,
  343. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  344. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  345. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  346. sorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  347. totum posse extra corpus durare genique.
  348. quare, corpus ubi interiit, periisse necessest
  349. confiteare animam distractam in corpore toto.
  350. quippe etenim mortale aeterno iungere et una
  351. consentire putare et fungi mutua posse
  352. desiperest; quid enim diversius esse putandumst
  353. aut magis inter se disiunctum discrepitansque,
  354. quam mortale quod est inmortali atque perenni
  355. iunctum in concilio saevas tolerare procellas?
  356. praeterea quaecumque manent aeterna necessest
  357. aut quia sunt solido cum corpore respuere ictus
  358. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  359. dissociare intus partis, ut materiai
  360. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  361. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  362. plagarum quia sunt expertia sicut inanest,
  363. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  364. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  365. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  366. sicut summarum summast aeterna, neque extra
  367. quis locus est quo diffugiant neque corpora sunt quae
  368. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  369. Quod si forte ideo magis inmortalis habendast,
  370. quod vitalibus ab rebus munita tenetur,
  371. aut quia non veniunt omnino aliena salutis,
  372. aut quia quae veniunt aliqua ratione recedunt
  373. pulsa prius quam quid noceant sentire queamus,
  374. ---
  375. praeter enim quam quod morbis cum corporis aegret,
  376. advenit id quod eam de rebus saepe futuris
  377. macerat inque metu male habet curisque fatigat,
  378. praeteritisque male admissis peccata remordent.
  379. adde furorem animi proprium atque oblivia rerum,
  380. adde quod in nigras lethargi mergitur undas.
  381. Nil igitur mors est ad nos neque pertinet hilum,
  382. quandoquidem natura animi mortalis habetur.
  383. et vel ut ante acto nihil tempore sensimus aegri,
  384. ad confligendum venientibus undique Poenis,
  385. omnia cum belli trepido concussa tumultu
  386. horrida contremuere sub altis aetheris auris,
  387. in dubioque fuere utrorum ad regna cadendum
  388. omnibus humanis esset terraque marique,
  389. sic, ubi non erimus, cum corporis atque animai
  390. discidium fuerit, quibus e sumus uniter apti,
  391. scilicet haud nobis quicquam, qui non erimus tum,
  392. accidere omnino poterit sensumque movere,
  393. non si terra mari miscebitur et mare caelo.
  394. et si iam nostro sentit de corpore postquam
  395. distractast animi natura animaeque potestas,
  396. nil tamen est ad nos, qui comptu coniugioque
  397. corporis atque animae consistimus uniter apti.
  398. nec, si materiem nostram collegerit aetas
  399. post obitum rursumque redegerit ut sita nunc est,
  400. atque iterum nobis fuerint data lumina vitae,
  401. pertineat quicquam tamen ad nos id quoque factum,
  402. interrupta semel cum sit repetentia nostri.
  403. et nunc nil ad nos de nobis attinet, ante
  404. qui fuimus, neque iam de illis nos adficit angor.
  405. nam cum respicias inmensi temporis omne
  406. praeteritum spatium, tum motus materiai
  407. multimodi quam sint, facile hoc adcredere possis,
  408. semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta
  409. haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse.
  410. nec memori tamen id quimus reprehendere mente;
  411. inter enim iectast vitai pausa vageque
  412. deerrarunt passim motus ab sensibus omnes.
  413. debet enim, misere si forte aegreque futurumst;
  414. ipse quoque esse in eo tum tempore, cui male possit
  415. accidere. id quoniam mors eximit, esseque prohibet
  416. illum cui possint incommoda conciliari,
  417. scire licet nobis nihil esse in morte timendum
  418. nec miserum fieri qui non est posse, neque hilum
  419. differre an nullo fuerit iam tempore natus,
  420. mortalem vitam mors cum inmortalis ademit.
  421. Proinde ubi se videas hominem indignarier ipsum,
  422. post mortem fore ut aut putescat corpore posto
  423. aut flammis interfiat malisve ferarum,
  424. scire licet non sincerum sonere atque subesse
  425. caecum aliquem cordi stimulum, quamvis neget ipse
  426. credere se quemquam sibi sensum in morte futurum;
  427. non, ut opinor, enim dat quod promittit et unde
  428. nec radicitus e vita se tollit et eicit,
  429. sed facit esse sui quiddam super inscius ipse.
  430. vivus enim sibi cum proponit quisque futurum,
  431. corpus uti volucres lacerent in morte feraeque,
  432. ipse sui miseret; neque enim se dividit illim
  433. nec removet satis a proiecto corpore et illum
  434. se fingit sensuque suo contaminat astans.
  435. hinc indignatur se mortalem esse creatum
  436. nec videt in vera nullum fore morte alium se,
  437. qui possit vivus sibi se lugere peremptum
  438. stansque iacentem se lacerari urive dolere.
  439. nam si in morte malumst malis morsuque ferarum
  440. tractari, non invenio qui non sit acerbum
  441. ignibus inpositum calidis torrescere flammis
  442. aut in melle situm suffocari atque rigere
  443. frigore, cum summo gelidi cubat aequore saxi,
  444. urgerive superne obrutum pondere terrae.
  445. 'Iam iam non domus accipiet te laeta neque uxor
  446. optima, nec dulces occurrent oscula nati
  447. praeripere et tacita pectus dulcedine tangent.
  448. non poteris factis florentibus esse tuisque
  449. praesidium. misero misere' aiunt 'omnia ademit
  450. una dies infesta tibi tot praemia vitae.'
  451. illud in his rebus non addunt 'nec tibi earum
  452. iam desiderium rerum super insidet una.'
  453. quod bene si videant animo dictisque sequantur,
  454. dissoluant animi magno se angore metuque.
  455. 'tu quidem ut es leto sopitus, sic eris aevi
  456. quod super est cunctis privatus doloribus aegris;
  457. at nos horrifico cinefactum te prope busto
  458. insatiabiliter deflevimus, aeternumque
  459. nulla dies nobis maerorem e pectore demet.'
  460. illud ab hoc igitur quaerendum est, quid sit amari
  461. tanto opere, ad somnum si res redit atque quietem,
  462. cur quisquam aeterno possit tabescere luctu.
  463. Hoc etiam faciunt ubi discubuere tenentque
  464. pocula saepe homines et inumbrant ora coronis,
  465. ex animo ut dicant: 'brevis hic est fructus homullis;
  466. iam fuerit neque post umquam revocare licebit.'
  467. tam quam in morte mali cum primis hoc sit eorum,
  468. quod sitis exurat miseros atque arida torrat,
  469. aut aliae cuius desiderium insideat rei.
  470. nec sibi enim quisquam tum se vitamque requiret,
  471. cum pariter mens et corpus sopita quiescunt;
  472. nam licet aeternum per nos sic esse soporem,
  473. nec desiderium nostri nos adficit ullum,
  474. et tamen haud quaquam nostros tunc illa per artus
  475. longe ab sensiferis primordia motibus errant,
  476. cum correptus homo ex somno se colligit ipse.
  477. multo igitur mortem minus ad nos esse putandumst,
  478. si minus esse potest quam quod nihil esse videmus;
  479. maior enim turbae disiectus materiai
  480. consequitur leto nec quisquam expergitus extat,
  481. frigida quem semel est vitai pausa secuta.
  482. Denique si vocem rerum natura repente.
  483. mittat et hoc alicui nostrum sic increpet ipsa:
  484. 'quid tibi tanto operest, mortalis, quod nimis aegris
  485. luctibus indulges? quid mortem congemis ac fles?
  486. nam si grata fuit tibi vita ante acta priorque
  487. et non omnia pertusum congesta quasi in vas
  488. commoda perfluxere atque ingrata interiere;
  489. cur non ut plenus vitae conviva recedis
  490. aequo animoque capis securam, stulte, quietem?
  491. sin ea quae fructus cumque es periere profusa
  492. vitaque in offensost, cur amplius addere quaeris,
  493. rursum quod pereat male et ingratum occidat omne,
  494. non potius vitae finem facis atque laboris?
  495. nam tibi praeterea quod machiner inveniamque,
  496. quod placeat, nihil est; eadem sunt omnia semper.
  497. si tibi non annis corpus iam marcet et artus
  498. confecti languent, eadem tamen omnia restant,
  499. omnia si perges vivendo vincere saecla,
  500. atque etiam potius, si numquam sis moriturus',
  501. quid respondemus, nisi iustam intendere litem
  502. naturam et veram verbis exponere causam?
  503. grandior hic vero si iam seniorque queratur
  504. atque obitum lamentetur miser amplius aequo,
  505. non merito inclamet magis et voce increpet acri:
  506. 'aufer abhinc lacrimas, baratre, et compesce querellas.
  507. omnia perfunctus vitai praemia marces;
  508. sed quia semper aves quod abest, praesentia temnis,
  509. inperfecta tibi elapsast ingrataque vita,
  510. et nec opinanti mors ad caput adstitit ante
  511. quam satur ac plenus possis discedere rerum.
  512. nunc aliena tua tamen aetate omnia mitte
  513. aequo animoque, age dum, magnis concede necessis?'
  514. iure, ut opinor, agat, iure increpet inciletque;
  515. cedit enim rerum novitate extrusa vetustas
  516. semper, et ex aliis aliud reparare necessest.
  517. Nec quisquam in barathrum nec Tartara deditur atra;
  518. materies opus est, ut crescant postera saecla;
  519. quae tamen omnia te vita perfuncta sequentur;
  520. nec minus ergo ante haec quam tu cecidere cadentque.
  521. sic alid ex alio numquam desistet oriri
  522. vitaque mancipio nulli datur, omnibus usu.
  523. respice item quam nil ad nos ante acta vetustas
  524. temporis aeterni fuerit, quam nascimur ante.
  525. hoc igitur speculum nobis natura futuri
  526. temporis exponit post mortem denique nostram.
  527. numquid ibi horribile apparet, num triste videtur
  528. quicquam, non omni somno securius exstat?
  529. Atque ea ni mirum quae cumque Acherunte profundo