De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. compleri spatium; nam primum quemque necessest
  2. occupet ille locum, deinde omnia possideantur.
  3. quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
  4. tum putat id fieri quia se condenseat aer,
  5. errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante
  6. et repletur item vacuum quod constitit ante,
  7. nec tali ratione potest denserier aer
  8. nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
  9. ipse in se trahere et partis conducere in unum.
  10. Qua propter, quamvis causando multa moreris,
  11. esse in rebus inane tamen fateare necessest.
  12. multaque praeterea tibi possum commemorando
  13. argumenta fidem dictis conradere nostris.
  14. verum animo satis haec vestigia parva sagaci
  15. sunt, per quae possis cognoscere cetera tute.
  16. namque canes ut montivagae persaepe ferai
  17. naribus inveniunt intectas fronde quietes,
  18. cum semel institerunt vestigia certa viai,
  19. sic alid ex alio per te tute ipse videre
  20. talibus in rebus poteris caecasque latebras
  21. insinuare omnis et verum protrahere inde.
  22. quod si pigraris paulumve recesseris ab re,
  23. hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:
  24. usque adeo largos haustus e fontibus magnis
  25. lingua meo suavis diti de pectore fundet,
  26. ut verear ne tarda prius per membra senectus
  27. serpat et in nobis vitai claustra resolvat,
  28. quam tibi de quavis una re versibus omnis
  29. argumentorum sit copia missa per auris.
  30. Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,
  31. omnis ut est igitur per se natura duabus
  32. constitit in rebus; nam corpora sunt et inane,
  33. haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.
  34. corpus enim per se communis dedicat esse
  35. sensus; cui nisi prima fides fundata valebit,
  36. haut erit occultis de rebus quo referentes
  37. confirmare animi quicquam ratione queamus.
  38. tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,
  39. si nullum foret, haut usquam sita corpora possent
  40. esse neque omnino quoquam diversa meare;
  41. id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.
  42. praeterea nihil est quod possis dicere ab omni
  43. corpore seiunctum secretumque esse ab inani,
  44. quod quasi tertia sit numero natura reperta.
  45. nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsum
  46. augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit;
  47. cui si tactus erit quamvis levis exiguusque,
  48. corporis augebit numerum summamque sequetur;
  49. sin intactile erit, nulla de parte quod ullam
  50. rem prohibere queat per se transire meantem,
  51. scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.
  52. Praeterea per se quod cumque erit, aut faciet quid
  53. aut aliis fungi debebit agentibus ipsum
  54. aut erit ut possint in eo res esse gerique.
  55. at facere et fungi sine corpore nulla potest res
  56. nec praebere locum porro nisi inane vacansque.
  57. ergo praeter inane et corpora tertia per se
  58. nulla potest rerum in numero natura relinqui,
  59. nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros
  60. nec ratione animi quam quisquam possit apisci.
  61. Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus
  62. rebus ea invenies aut horum eventa videbis.
  63. coniunctum est id quod nusquam sine permitiali
  64. discidio potis est seiungi seque gregari,
  65. pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,
  66. tactus corporibus cunctis, intactus inani.
  67. servitium contra paupertas divitiaeque,
  68. libertas bellum concordia cetera quorum
  69. adventu manet incolumis natura abituque,
  70. haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.
  71. tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis
  72. consequitur sensus, transactum quid sit in aevo,
  73. tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;
  74. nec per se quemquam tempus sentire fatendumst
  75. semotum ab rerum motu placidaque quiete.
  76. denique Tyndaridem raptam belloque subactas
  77. Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst
  78. ne forte haec per se cogant nos esse fateri,
  79. quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,
  80. inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;
  81. namque aliud terris, aliud regionibus ipsis
  82. eventum dici poterit quod cumque erit actum.
  83. denique materies si rerum nulla fuisset
  84. nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,
  85. numquam Tyndaridis forma conflatus amore
  86. ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens
  87. clara accendisset saevi certamina belli
  88. nec clam durateus Troiianis Pergama partu
  89. inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;
  90. perspicere ut possis res gestas funditus omnis
  91. non ita uti corpus per se constare neque esse
  92. nec ratione cluere eadem qua constet inane,
  93. sed magis ut merito possis eventa vocare
  94. corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.
  95. Corpora sunt porro partim primordia rerum,
  96. partim concilio quae constant principiorum.
  97. sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis
  98. stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.
  99. etsi difficile esse videtur credere quicquam
  100. in rebus solido reperiri corpore posse.
  101. transit enim fulmen caeli per saepta domorum
  102. clamor ut ac voces, ferrum candescit in igni
  103. dissiliuntque fero ferventi saxa vapore;
  104. cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,
  105. tum glacies aeris flamma devicta liquescit;
  106. permanat calor argentum penetraleque frigus,
  107. quando utrumque manu retinentes pocula rite
  108. sensimus infuso lympharum rore superne.
  109. usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.
  110. sed quia vera tamen ratio naturaque rerum
  111. cogit, ades, paucis dum versibus expediamus
  112. esse ea quae solido atque aeterno corpore constent,
  113. semina quae rerum primordiaque esse docemus,
  114. unde omnis rerum nunc constet summa creata.
  115. Principio quoniam duplex natura duarum
  116. dissimilis rerum longe constare repertast,
  117. corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,
  118. esse utramque sibi per se puramque necessest.
  119. nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,
  120. corpus ea non est; qua porro cumque tenet se
  121. corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.
  122. sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
  123. Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
  124. materiem circum solidam constare necessest;
  125. nec res ulla potest vera ratione probari
  126. corpore inane suo celare atque intus habere,
  127. si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
  128. id porro nihil esse potest nisi materiai
  129. concilium, quod inane queat rerum cohibere.
  130. materies igitur, solido quae corpore constat,
  131. esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
  132. Tum porro si nil esset quod inane vocaret,
  133. omne foret solidum; nisi contra corpora certa
  134. essent quae loca complerent quae cumque tenerent
  135. omne quod est spatium, vacuum constaret inane.
  136. alternis igitur ni mirum corpus inani
  137. distinctum, quoniam nec plenum naviter extat
  138. nec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,
  139. quae spatium pleno possint distinguere inane.
  140. haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
  141. possunt nec porro penitus penetrata retexi
  142. nec ratione queunt alia temptata labare;
  143. id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
  144. nam neque conlidi sine inani posse videtur
  145. quicquam nec frangi nec findi in bina secando
  146. nec capere umorem neque item manabile frigus
  147. nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
  148. et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
  149. tam magis his rebus penitus temptata labascit.
  150. ergo si solida ac sine inani corpora prima
  151. sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
  152. Praeterea nisi materies aeterna fuisset,
  153. antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent
  154. de nihiloque renata forent quae cumque videmus.
  155. at quoniam supra docui nil posse creari
  156. de nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,
  157. esse inmortali primordia corpore debent,
  158. dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
  159. materies ut subpeditet rebus reparandis.
  160. sunt igitur solida primordia simplicitate
  161. nec ratione queunt alia servata per aevom
  162. ex infinito iam tempore res reparare.
  163. denique si nullam finem natura parasset
  164. frangendis rebus, iam corpora materiai
  165. usque redacta forent aevo frangente priore,
  166. ut nihil ex illis a certo tempore posset
  167. conceptum summum aetatis pervadere finem.
  168. nam quidvis citius dissolvi posse videmus
  169. quam rursus refici; qua propter longa diei
  170. infinita aetas ante acti temporis omnis
  171. quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
  172. numquam relicuo reparari tempore posset.
  173. at nunc ni mirum frangendi reddita finis
  174. certa manet, quoniam refici rem quamque videmus
  175. et finita simul generatim tempora rebus
  176. stare, quibus possint aevi contingere florem.
  177. Huc accedit uti, solidissima materiai
  178. corpora cum constant, possint tamen omnia reddi,
  179. mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,
  180. quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,
  181. admixtum quoniam semel est in rebus inane.
  182. at contra si mollia sint primordia rerum,
  183. unde queant validi silices ferrumque creari,
  184. non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
  185. principio fundamenti natura carebit.
  186. sunt igitur solida pollentia simplicitate,
  187. quorum condenso magis omnia conciliatu
  188. artari possunt validasque ostendere viris.
  189. porro si nullast frangendis reddita finis
  190. corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
  191. nunc etiam superare necessest corpora rebus,
  192. quae non dum clueant ullo temptata periclo.
  193. at quoniam fragili natura praedita constant,
  194. discrepat aeternum tempus potuisse manere
  195. innumerabilibus plagis vexata per aevom.
  196. Denique iam quoniam generatim reddita finis
  197. crescendi rebus constat vitamque tenendi,
  198. et quid quaeque queant per foedera naturai,
  199. quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
  200. nec commutatur quicquam, quin omnia constant
  201. usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
  202. ostendant maculas generalis corpore inesse,
  203. inmutabilis materiae quoque corpus habere
  204. debent ni mirum; nam si primordia rerum
  205. commutari aliqua possent ratione revicta,
  206. incertum quoque iam constet quid possit oriri,
  207. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  208. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
  209. nec totiens possent generatim saecla referre
  210. naturam mores victum motusque parentum.
  211. Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
  212. corporis illius, quod nostri cernere sensus
  213. iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
  214. et minima constat natura nec fuit umquam
  215. per se secretum neque post hac esse valebit,
  216. alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
  217. inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
  218. agmine condenso naturam corporis explent;
  219. quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
  220. haerere unde queant nulla ratione revelli.
  221. sunt igitur solida primordia simplicitate,
  222. quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
  223. non ex illorum conventu conciliata,
  224. sed magis aeterna pollentia simplicitate,
  225. unde neque avelli quicquam neque deminui iam
  226. concedit natura reservans semina rebus.
  227. Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
  228. corpora constabunt ex partibus infinitis,
  229. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  230. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  231. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  232. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  233. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  234. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  235. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  236. credere posse animum, victus fateare necessest
  237. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  238. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  239. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  240. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  241. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  242. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  243. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  244. non possunt ea quae debet genitalis habere
  245. materies, varios conexus pondera plagas
  246. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.