De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,
  2. alma Venus, caeli subter labentia signa
  3. quae mare navigerum, quae terras frugiferentis
  4. concelebras, per te quoniam genus omne animantum
  5. concipitur visitque exortum lumina solis:
  6. te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli
  7. adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus
  8. summittit flores, tibi rident aequora ponti
  9. placatumque nitet diffuso lumine caelum.
  10. nam simul ac species patefactast verna diei
  11. et reserata viget genitabilis aura favoni,
  12. aeriae primum volucris te, diva, tuumque
  13. significant initum perculsae corda tua vi.
  14. inde ferae pecudes persultant pabula laeta
  15. et rapidos tranant amnis: ita capta lepore
  16. te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.
  17. denique per maria ac montis fluviosque rapacis
  18. frondiferasque domos avium camposque virentis
  19. omnibus incutiens blandum per pectora amorem
  20. efficis ut cupide generatim saecla propagent.
  21. quae quoniam rerum naturam sola gubernas
  22. nec sine te quicquam dias in luminis oras
  23. exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam,
  24. te sociam studeo scribendis versibus esse,
  25. quos ego de rerum natura pangere conor
  26. Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni
  27. omnibus ornatum voluisti excellere rebus.
  28. quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.
  29. effice ut interea fera moenera militiai
  30. per maria ac terras omnis sopita quiescant;
  31. nam tu sola potes tranquilla pace iuvare
  32. mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors
  33. armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se
  34. reiicit aeterno devictus vulnere amoris,
  35. atque ita suspiciens tereti cervice reposta
  36. pascit amore avidos inhians in te, dea, visus
  37. eque tuo pendet resupini spiritus ore.
  38. hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto
  39. circum fusa super, suavis ex ore loquellas
  40. funde petens placidam Romanis, incluta, pacem;
  41. nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo
  42. possumus aequo animo nec Memmi clara propago
  43. talibus in rebus communi desse saluti.
  44. omnis enim per se divum natura necessest
  45. immortali aevo summa cum pace fruatur
  46. semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
  47. nam privata dolore omni, privata periclis,
  48. ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
  49. nec bene promeritis capitur nec tangitur ira.
  50. Quod super est, vacuas auris animumque sagacem
  51. semotum a curis adhibe veram ad rationem,
  52. ne mea dona tibi studio disposta fideli,
  53. intellecta prius quam sint, contempta relinquas.
  54. nam tibi de summa caeli ratione deumque
  55. disserere incipiam et rerum primordia pandam,
  56. unde omnis natura creet res, auctet alatque,
  57. quove eadem rursum natura perempta resolvat,
  58. quae nos materiem et genitalia corpora rebus
  59. reddunda in ratione vocare et semina rerum
  60. appellare suemus et haec eadem usurpare
  61. corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.
  62. Humana ante oculos foede cum vita iaceret
  63. in terris oppressa gravi sub religione,
  64. quae caput a caeli regionibus ostendebat
  65. horribili super aspectu mortalibus instans,
  66. primum Graius homo mortalis tollere contra
  67. est oculos ausus primusque obsistere contra;
  68. quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti
  69. murmure compressit caelum, sed eo magis acrem
  70. inritat animi virtutem, effringere ut arta
  71. naturae primus portarum claustra cupiret.
  72. ergo vivida vis animi pervicit et extra
  73. processit longe flammantia moenia mundi
  74. atque omne immensum peragravit mente animoque,
  75. unde refert nobis victor quid possit oriri,
  76. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  77. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
  78. quare religio pedibus subiecta vicissim
  79. opteritur, nos exaequat victoria caelo.
  80. Illud in his rebus vereor, ne forte rearis
  81. impia te rationis inire elementa viamque
  82. indugredi sceleris. quod contra saepius illa
  83. religio peperit scelerosa atque impia facta.
  84. Aulide quo pacto Triviai virginis aram
  85. Iphianassai turparunt sanguine foede
  86. ductores Danaum delecti, prima virorum.
  87. cui simul infula virgineos circum data comptus
  88. ex utraque pari malarum parte profusast,
  89. et maestum simul ante aras adstare parentem
  90. sensit et hunc propter ferrum celare ministros
  91. aspectuque suo lacrimas effundere civis,
  92. muta metu terram genibus summissa petebat.
  93. nec miserae prodesse in tali tempore quibat,
  94. quod patrio princeps donarat nomine regem;
  95. nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras
  96. deductast, non ut sollemni more sacrorum
  97. perfecto posset claro comitari Hymenaeo,
  98. sed casta inceste nubendi tempore in ipso
  99. hostia concideret mactatu maesta parentis,
  100. exitus ut classi felix faustusque daretur.
  101. tantum religio potuit suadere malorum.
  102. Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum
  103. terriloquis victus dictis desciscere quaeres.
  104. quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt
  105. somnia, quae vitae rationes vertere possint
  106. fortunasque tuas omnis turbare timore!
  107. et merito; nam si certam finem esse viderent
  108. aerumnarum homines, aliqua ratione valerent
  109. religionibus atque minis obsistere vatum.
  110. nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas,
  111. aeternas quoniam poenas in morte timendum.
  112. ignoratur enim quae sit natura animai,
  113. nata sit an contra nascentibus insinuetur
  114. et simul intereat nobiscum morte dirempta
  115. an tenebras Orci visat vastasque lacunas
  116. an pecudes alias divinitus insinuet se,
  117. Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno
  118. detulit ex Helicone perenni fronde coronam,
  119. per gentis Italas hominum quae clara clueret;
  120. etsi praeterea tamen esse Acherusia templa
  121. Ennius aeternis exponit versibus edens,
  122. quo neque permaneant animae neque corpora nostra,
  123. sed quaedam simulacra modis pallentia miris;
  124. unde sibi exortam semper florentis Homeri
  125. commemorat speciem lacrimas effundere salsas
  126. coepisse et rerum naturam expandere dictis.
  127. qua propter bene cum superis de rebus habenda
  128. nobis est ratio, solis lunaeque meatus
  129. qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur
  130. in terris, tunc cum primis ratione sagaci
  131. unde anima atque animi constet natura videndum,
  132. et quae res nobis vigilantibus obvia mentes
  133. terrificet morbo adfectis somnoque sepultis,
  134. cernere uti videamur eos audireque coram,
  135. morte obita quorum tellus amplectitur ossa.
  136. Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta
  137. difficile inlustrare Latinis versibus esse,
  138. multa novis verbis praesertim cum sit agendum
  139. propter egestatem linguae et rerum novitatem;
  140. sed tua me virtus tamen et sperata voluptas
  141. suavis amicitiae quemvis efferre laborem
  142. suadet et inducit noctes vigilare serenas
  143. quaerentem dictis quibus et quo carmine demum
  144. clara tuae possim praepandere lumina menti,
  145. res quibus occultas penitus convisere possis.
  146. hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
  147. non radii solis neque lucida tela diei
  148. discutiant, sed naturae species ratioque.
  149. Principium cuius hinc nobis exordia sumet,
  150. nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam.
  151. quippe ita formido mortalis continet omnis,
  152. quod multa in terris fieri caeloque tuentur,
  153. quorum operum causas nulla ratione videre
  154. possunt ac fieri divino numine rentur.
  155. quas ob res ubi viderimus nil posse creari
  156. de nihilo, tum quod sequimur iam rectius inde
  157. perspiciemus, et unde queat res quaeque creari
  158. et quo quaeque modo fiant opera sine divom.
  159. Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus
  160. omne genus nasci posset, nil semine egeret.
  161. e mare primum homines, e terra posset oriri
  162. squamigerum genus et volucres erumpere caelo;
  163. armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,
  164. incerto partu culta ac deserta tenerent.
  165. nec fructus idem arboribus constare solerent,
  166. sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.
  167. quippe ubi non essent genitalia corpora cuique,
  168. qui posset mater rebus consistere certa?
  169. at nunc seminibus quia certis quaeque creantur,
  170. inde enascitur atque oras in luminis exit,
  171. materies ubi inest cuiusque et corpora prima;
  172. atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,
  173. quod certis in rebus inest secreta facultas.
  174. Praeterea cur vere rosam, frumenta calore,
  175. vites autumno fundi suadente videmus,
  176. si non, certa suo quia tempore semina rerum
  177. cum confluxerunt, patefit quod cumque creatur,
  178. dum tempestates adsunt et vivida tellus
  179. tuto res teneras effert in luminis oras?
  180. quod si de nihilo fierent, subito exorerentur
  181. incerto spatio atque alienis partibus anni,
  182. quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali
  183. concilio possent arceri tempore iniquo.
  184. Nec porro augendis rebus spatio foret usus
  185. seminis ad coitum, si e nilo crescere possent;
  186. nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis
  187. e terraque exorta repente arbusta salirent.
  188. quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
  189. paulatim crescunt, ut par est semine certo,
  190. crescentesque genus servant; ut noscere possis
  191. quicque sua de materia grandescere alique.
  192. Huc accedit uti sine certis imbribus anni
  193. laetificos nequeat fetus submittere tellus
  194. nec porro secreta cibo natura animantum
  195. propagare genus possit vitamque tueri;
  196. ut potius multis communia corpora rebus
  197. multa putes esse, ut verbis elementa videmus,
  198. quam sine principiis ullam rem existere posse.
  199. Denique cur homines tantos natura parare
  200. non potuit, pedibus qui pontum per vada possent
  201. transire et magnos manibus divellere montis
  202. multaque vivendo vitalia vincere saecla,
  203. si non, materies quia rebus reddita certast
  204. gignundis, e qua constat quid possit oriri?
  205. nil igitur fieri de nilo posse fatendumst,
  206. semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae
  207. aeris in teneras possint proferrier auras.
  208. Postremo quoniam incultis praestare videmus
  209. culta loca et manibus melioris reddere fetus,
  210. esse videlicet in terris primordia rerum
  211. quae nos fecundas vertentes vomere glebas
  212. terraique solum subigentes cimus ad ortus;
  213. quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore
  214. sponte sua multo fieri meliora videres.
  215. Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum
  216. dissoluat natura neque ad nihilum interemat res.
  217. nam siquid mortale e cunctis partibus esset,
  218. ex oculis res quaeque repente erepta periret;
  219. nulla vi foret usus enim, quae partibus eius
  220. discidium parere et nexus exsolvere posset.
  221. quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,
  222. donec vis obiit, quae res diverberet ictu
  223. aut intus penetret per inania dissoluatque,
  224. nullius exitium patitur natura videri.
  225. Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas,
  226. si penitus peremit consumens materiem omnem,
  227. unde animale genus generatim in lumina vitae
  228. redducit Venus, aut redductum daedala tellus
  229. unde alit atque auget generatim pabula praebens?
  230. unde mare ingenuei fontes externaque longe
  231. flumina suppeditant? unde aether sidera pascit?
  232. omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,
  233. infinita aetas consumpse ante acta diesque.
  234. quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere
  235. e quibus haec rerum consistit summa refecta,
  236. inmortali sunt natura praedita certe.
  237. haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti.
  238. Denique res omnis eadem vis causaque volgo
  239. conficeret, nisi materies aeterna teneret,
  240. inter se nexus minus aut magis indupedita;
  241. tactus enim leti satis esset causa profecto,
  242. quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorum
  243. contextum vis deberet dissolvere quaeque.
  244. at nunc, inter se quia nexus principiorum
  245. dissimiles constant aeternaque materies est,
  246. incolumi remanent res corpore, dum satis acris
  247. vis obeat pro textura cuiusque reperta.
  248. haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes
  249. discidio redeunt in corpora materiai.
  250. postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether
  251. in gremium matris terrai praecipitavit;
  252. at nitidae surgunt fruges ramique virescunt
  253. arboribus, crescunt ipsae fetuque gravantur.
  254. hinc alitur porro nostrum genus atque ferarum,
  255. hinc laetas urbes pueris florere videmus
  256. frondiferasque novis avibus canere undique silvas,
  257. hinc fessae pecudes pinguis per pabula laeta
  258. corpora deponunt et candens lacteus umor
  259. uberibus manat distentis, hinc nova proles
  260. artubus infirmis teneras lasciva per herbas
  261. ludit lacte mero mentes perculsa novellas.
  262. haud igitur penitus pereunt quaecumque videntur,
  263. quando alit ex alio reficit natura nec ullam
  264. rem gigni patitur nisi morte adiuta aliena.
  265. Nunc age, res quoniam docui non posse creari
  266. de nihilo neque item genitas ad nil revocari,
  267. ne qua forte tamen coeptes diffidere dictis,
  268. quod nequeunt oculis rerum primordia cerni,
  269. accipe praeterea quae corpora tute necessest
  270. confiteare esse in rebus nec posse videri.
  271. Principio venti vis verberat incita corpus
  272. ingentisque ruit navis et nubila differt,
  273. inter dum rapido percurrens turbine campos
  274. arboribus magnis sternit montisque supremos
  275. silvifragis vexat flabris: ita perfurit acri
  276. cum fremitu saevitque minaci murmure pontus.
  277. sunt igitur venti ni mirum corpora caeca,
  278. quae mare, quae terras, quae denique nubila caeli
  279. verrunt ac subito vexantia turbine raptant,
  280. nec ratione fluunt alia stragemque propagant
  281. et cum mollis aquae fertur natura repente
  282. flumine abundanti, quam largis imbribus auget
  283. montibus ex altis magnus decursus aquai
  284. fragmina coniciens silvarum arbustaque tota,
  285. nec validi possunt pontes venientis aquai
  286. vim subitam tolerare: ita magno turbidus imbri
  287. molibus incurrit validis cum viribus amnis,
  288. dat sonitu magno stragem volvitque sub undis
  289. grandia saxa, ruit qua quidquid fluctibus obstat.
  290. sic igitur debent venti quoque flamina ferri,
  291. quae vel uti validum cum flumen procubuere
  292. quam libet in partem, trudunt res ante ruuntque
  293. impetibus crebris, inter dum vertice torto
  294. corripiunt rapidique rotanti turbine portant.
  295. quare etiam atque etiam sunt venti corpora caeca,
  296. quandoquidem factis et moribus aemula magnis
  297. amnibus inveniuntur, aperto corpore qui sunt.
  298. Tum porro varios rerum sentimus odores
  299. nec tamen ad naris venientis cernimus umquam
  300. nec calidos aestus tuimur nec frigora quimus
  301. usurpare oculis nec voces cernere suemus;
  302. quae tamen omnia corporea constare necessest
  303. natura, quoniam sensus inpellere possunt;
  304. tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res.
  305. Denique fluctifrago suspensae in litore vestis
  306. uvescunt, eaedem dispansae in sole serescunt.
  307. at neque quo pacto persederit umor aquai
  308. visumst nec rursum quo pacto fugerit aestu.
  309. in parvas igitur partis dispergitur umor,
  310. quas oculi nulla possunt ratione videre.
  311. quin etiam multis solis redeuntibus annis
  312. anulus in digito subter tenuatur habendo,
  313. stilicidi casus lapidem cavat, uncus aratri
  314. ferreus occulte decrescit vomer in arvis,
  315. strataque iam volgi pedibus detrita viarum
  316. saxea conspicimus; tum portas propter aena
  317. signa manus dextras ostendunt adtenuari
  318. saepe salutantum tactu praeterque meantum.
  319. haec igitur minui, cum sint detrita, videmus.
  320. sed quae corpora decedant in tempore quoque,
  321. invida praeclusit speciem natura videndi.
  322. Postremo quae cumque dies naturaque rebus
  323. paulatim tribuit moderatim crescere cogens,
  324. nulla potest oculorum acies contenta tueri,
  325. nec porro quae cumque aevo macieque senescunt,
  326. nec, mare quae impendent, vesco sale saxa peresa
  327. quid quoque amittant in tempore cernere possis.
  328. corporibus caecis igitur natura gerit res.
  329. Nec tamen undique corporea stipata tenentur
  330. omnia natura; namque est in rebus inane.
  331. quod tibi cognosse in multis erit utile rebus
  332. nec sinet errantem dubitare et quaerere semper
  333. de summa rerum et nostris diffidere dictis.
  334. qua propter locus est intactus inane vacansque.
  335. quod si non esset, nulla ratione moveri
  336. res possent; namque officium quod corporis exstat,
  337. officere atque obstare, id in omni tempore adesset
  338. omnibus; haud igitur quicquam procedere posset,
  339. principium quoniam cedendi nulla daret res.
  340. at nunc per maria ac terras sublimaque caeli
  341. multa modis multis varia ratione moveri
  342. cernimus ante oculos, quae, si non esset inane,
  343. non tam sollicito motu privata carerent
  344. quam genita omnino nulla ratione fuissent,
  345. undique materies quoniam stipata quiesset.
  346. Praeterea quamvis solidae res esse putentur,
  347. hinc tamen esse licet raro cum corpore cernas.
  348. in saxis ac speluncis permanat aquarum
  349. liquidus umor et uberibus flent omnia guttis.
  350. dissipat in corpus sese cibus omne animantum;
  351. crescunt arbusta et fetus in tempore fundunt,
  352. quod cibus in totas usque ab radicibus imis
  353. per truncos ac per ramos diffunditur omnis.
  354. inter saepta meant voces et clausa domorum
  355. transvolitant, rigidum permanat frigus ad ossa.
  356. quod nisi inania sint, qua possent corpora quaeque
  357. transire, haud ulla fieri ratione videres.
  358. Denique cur alias aliis praestare videmus
  359. pondere res rebus nihilo maiore figura?
  360. nam si tantundemst in lanae glomere quantum
  361. corporis in plumbo est, tantundem pendere par est,
  362. corporis officiumst quoniam premere omnia deorsum,
  363. contra autem natura manet sine pondere inanis.
  364. ergo quod magnumst aeque leviusque videtur,
  365. ni mirum plus esse sibi declarat inanis;
  366. at contra gravius plus in se corporis esse
  367. dedicat et multo vacui minus intus habere.
  368. est igitur ni mirum id quod ratione sagaci
  369. quaerimus, admixtum rebus, quod inane vocamus.
  370. Illud in his rebus ne te deducere vero
  371. possit, quod quidam fingunt, praecurrere cogor.
  372. cedere squamigeris latices nitentibus aiunt
  373. et liquidas aperire vias, quia post loca pisces
  374. linquant, quo possint cedentes confluere undae;
  375. sic alias quoque res inter se posse moveri
  376. et mutare locum, quamvis sint omnia plena.
  377. scilicet id falsa totum ratione receptumst.
  378. nam quo squamigeri poterunt procedere tandem,
  379. ni spatium dederint latices? concedere porro
  380. quo poterunt undae, cum pisces ire nequibunt?
  381. aut igitur motu privandumst corpora quaeque
  382. aut esse admixtum dicundumst rebus inane,
  383. unde initum primum capiat res quaeque movendi.
  384. Postremo duo de concursu corpora lata
  385. si cita dissiliant, nempe aer omne necessest,
  386. inter corpora quod fiat, possidat inane.
  387. is porro quamvis circum celerantibus auris
  388. confluat, haud poterit tamen uno tempore totum
  389. compleri spatium; nam primum quemque necessest
  390. occupet ille locum, deinde omnia possideantur.
  391. quod si forte aliquis, cum corpora dissiluere,
  392. tum putat id fieri quia se condenseat aer,
  393. errat; nam vacuum tum fit quod non fuit ante
  394. et repletur item vacuum quod constitit ante,
  395. nec tali ratione potest denserier aer
  396. nec, si iam posset, sine inani posset, opinor,
  397. ipse in se trahere et partis conducere in unum.
  398. Qua propter, quamvis causando multa moreris,
  399. esse in rebus inane tamen fateare necessest.
  400. multaque praeterea tibi possum commemorando
  401. argumenta fidem dictis conradere nostris.
  402. verum animo satis haec vestigia parva sagaci
  403. sunt, per quae possis cognoscere cetera tute.
  404. namque canes ut montivagae persaepe ferai
  405. naribus inveniunt intectas fronde quietes,
  406. cum semel institerunt vestigia certa viai,
  407. sic alid ex alio per te tute ipse videre
  408. talibus in rebus poteris caecasque latebras
  409. insinuare omnis et verum protrahere inde.
  410. quod si pigraris paulumve recesseris ab re,
  411. hoc tibi de plano possum promittere, Memmi:
  412. usque adeo largos haustus e fontibus magnis
  413. lingua meo suavis diti de pectore fundet,
  414. ut verear ne tarda prius per membra senectus
  415. serpat et in nobis vitai claustra resolvat,
  416. quam tibi de quavis una re versibus omnis
  417. argumentorum sit copia missa per auris.
  418. Sed nunc ut repetam coeptum pertexere dictis,
  419. omnis ut est igitur per se natura duabus
  420. constitit in rebus; nam corpora sunt et inane,
  421. haec in quo sita sunt et qua diversa moventur.
  422. corpus enim per se communis dedicat esse
  423. sensus; cui nisi prima fides fundata valebit,
  424. haut erit occultis de rebus quo referentes
  425. confirmare animi quicquam ratione queamus.
  426. tum porro locus ac spatium, quod inane vocamus,
  427. si nullum foret, haut usquam sita corpora possent
  428. esse neque omnino quoquam diversa meare;
  429. id quod iam supera tibi paulo ostendimus ante.
  430. praeterea nihil est quod possis dicere ab omni
  431. corpore seiunctum secretumque esse ab inani,
  432. quod quasi tertia sit numero natura reperta.
  433. nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsum
  434. augmine vel grandi vel parvo denique, dum sit;
  435. cui si tactus erit quamvis levis exiguusque,
  436. corporis augebit numerum summamque sequetur;
  437. sin intactile erit, nulla de parte quod ullam
  438. rem prohibere queat per se transire meantem,
  439. scilicet hoc id erit, vacuum quod inane vocamus.
  440. Praeterea per se quod cumque erit, aut faciet quid
  441. aut aliis fungi debebit agentibus ipsum
  442. aut erit ut possint in eo res esse gerique.
  443. at facere et fungi sine corpore nulla potest res
  444. nec praebere locum porro nisi inane vacansque.
  445. ergo praeter inane et corpora tertia per se
  446. nulla potest rerum in numero natura relinqui,
  447. nec quae sub sensus cadat ullo tempore nostros
  448. nec ratione animi quam quisquam possit apisci.
  449. Nam quae cumque cluent, aut his coniuncta duabus
  450. rebus ea invenies aut horum eventa videbis.
  451. coniunctum est id quod nusquam sine permitiali
  452. discidio potis est seiungi seque gregari,
  453. pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquai,
  454. tactus corporibus cunctis, intactus inani.
  455. servitium contra paupertas divitiaeque,
  456. libertas bellum concordia cetera quorum
  457. adventu manet incolumis natura abituque,
  458. haec soliti sumus, ut par est, eventa vocare.
  459. tempus item per se non est, sed rebus ab ipsis
  460. consequitur sensus, transactum quid sit in aevo,
  461. tum quae res instet, quid porro deinde sequatur;
  462. nec per se quemquam tempus sentire fatendumst
  463. semotum ab rerum motu placidaque quiete.
  464. denique Tyndaridem raptam belloque subactas
  465. Troiiugenas gentis cum dicunt esse, videndumst
  466. ne forte haec per se cogant nos esse fateri,
  467. quando ea saecla hominum, quorum haec eventa fuerunt,
  468. inrevocabilis abstulerit iam praeterita aetas;
  469. namque aliud terris, aliud regionibus ipsis
  470. eventum dici poterit quod cumque erit actum.
  471. denique materies si rerum nulla fuisset
  472. nec locus ac spatium, res in quo quaeque geruntur,
  473. numquam Tyndaridis forma conflatus amore
  474. ignis Alexandri Phrygio sub pectore gliscens
  475. clara accendisset saevi certamina belli
  476. nec clam durateus Troiianis Pergama partu
  477. inflammasset equos nocturno Graiiugenarum;
  478. perspicere ut possis res gestas funditus omnis
  479. non ita uti corpus per se constare neque esse
  480. nec ratione cluere eadem qua constet inane,
  481. sed magis ut merito possis eventa vocare
  482. corporis atque loci, res in quo quaeque gerantur.
  483. Corpora sunt porro partim primordia rerum,
  484. partim concilio quae constant principiorum.
  485. sed quae sunt rerum primordia, nulla potest vis
  486. stinguere; nam solido vincunt ea corpore demum.
  487. etsi difficile esse videtur credere quicquam
  488. in rebus solido reperiri corpore posse.
  489. transit enim fulmen caeli per saepta domorum
  490. clamor ut ac voces, ferrum candescit in igni
  491. dissiliuntque fero ferventi saxa vapore;
  492. cum labefactatus rigor auri solvitur aestu,
  493. tum glacies aeris flamma devicta liquescit;
  494. permanat calor argentum penetraleque frigus,
  495. quando utrumque manu retinentes pocula rite
  496. sensimus infuso lympharum rore superne.
  497. usque adeo in rebus solidi nihil esse videtur.
  498. sed quia vera tamen ratio naturaque rerum
  499. cogit, ades, paucis dum versibus expediamus
  500. esse ea quae solido atque aeterno corpore constent,
  501. semina quae rerum primordiaque esse docemus,
  502. unde omnis rerum nunc constet summa creata.
  503. Principio quoniam duplex natura duarum
  504. dissimilis rerum longe constare repertast,
  505. corporis atque loci, res in quo quaeque geruntur,
  506. esse utramque sibi per se puramque necessest.
  507. nam qua cumque vacat spatium, quod inane vocamus,
  508. corpus ea non est; qua porro cumque tenet se
  509. corpus, ea vacuum nequaquam constat inane.
  510. sunt igitur solida ac sine inani corpora prima.
  511. Praeterea quoniam genitis in rebus inanest,
  512. materiem circum solidam constare necessest;
  513. nec res ulla potest vera ratione probari
  514. corpore inane suo celare atque intus habere,
  515. si non, quod cohibet, solidum constare relinquas.
  516. id porro nihil esse potest nisi materiai
  517. concilium, quod inane queat rerum cohibere.
  518. materies igitur, solido quae corpore constat,
  519. esse aeterna potest, cum cetera dissoluantur.
  520. Tum porro si nil esset quod inane vocaret,
  521. omne foret solidum; nisi contra corpora certa
  522. essent quae loca complerent quae cumque tenerent
  523. omne quod est spatium, vacuum constaret inane.
  524. alternis igitur ni mirum corpus inani
  525. distinctum, quoniam nec plenum naviter extat
  526. nec porro vacuum; sunt ergo corpora certa,
  527. quae spatium pleno possint distinguere inane.
  528. haec neque dissolui plagis extrinsecus icta
  529. possunt nec porro penitus penetrata retexi
  530. nec ratione queunt alia temptata labare;
  531. id quod iam supra tibi paulo ostendimus ante.
  532. nam neque conlidi sine inani posse videtur
  533. quicquam nec frangi nec findi in bina secando
  534. nec capere umorem neque item manabile frigus
  535. nec penetralem ignem, quibus omnia conficiuntur.
  536. et quo quaeque magis cohibet res intus inane,
  537. tam magis his rebus penitus temptata labascit.
  538. ergo si solida ac sine inani corpora prima
  539. sunt ita uti docui, sint haec aeterna necessest.
  540. Praeterea nisi materies aeterna fuisset,
  541. antehac ad nihilum penitus res quaeque redissent
  542. de nihiloque renata forent quae cumque videmus.
  543. at quoniam supra docui nil posse creari
  544. de nihilo neque quod genitumst ad nil revocari,
  545. esse inmortali primordia corpore debent,
  546. dissolui quo quaeque supremo tempore possint,
  547. materies ut subpeditet rebus reparandis.
  548. sunt igitur solida primordia simplicitate
  549. nec ratione queunt alia servata per aevom
  550. ex infinito iam tempore res reparare.
  551. denique si nullam finem natura parasset
  552. frangendis rebus, iam corpora materiai
  553. usque redacta forent aevo frangente priore,
  554. ut nihil ex illis a certo tempore posset
  555. conceptum summum aetatis pervadere finem.
  556. nam quidvis citius dissolvi posse videmus
  557. quam rursus refici; qua propter longa diei
  558. infinita aetas ante acti temporis omnis
  559. quod fregisset adhuc disturbans dissoluensque,
  560. numquam relicuo reparari tempore posset.
  561. at nunc ni mirum frangendi reddita finis
  562. certa manet, quoniam refici rem quamque videmus
  563. et finita simul generatim tempora rebus
  564. stare, quibus possint aevi contingere florem.
  565. Huc accedit uti, solidissima materiai
  566. corpora cum constant, possint tamen omnia reddi,
  567. mollia quae fiunt, aer aqua terra vapores,
  568. quo pacto fiant et qua vi quaeque gerantur,
  569. admixtum quoniam semel est in rebus inane.
  570. at contra si mollia sint primordia rerum,
  571. unde queant validi silices ferrumque creari,
  572. non poterit ratio reddi; nam funditus omnis
  573. principio fundamenti natura carebit.
  574. sunt igitur solida pollentia simplicitate,
  575. quorum condenso magis omnia conciliatu
  576. artari possunt validasque ostendere viris.
  577. porro si nullast frangendis reddita finis
  578. corporibus, tamen ex aeterno tempore quaeque
  579. nunc etiam superare necessest corpora rebus,
  580. quae non dum clueant ullo temptata periclo.
  581. at quoniam fragili natura praedita constant,
  582. discrepat aeternum tempus potuisse manere
  583. innumerabilibus plagis vexata per aevom.
  584. Denique iam quoniam generatim reddita finis
  585. crescendi rebus constat vitamque tenendi,
  586. et quid quaeque queant per foedera naturai,
  587. quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
  588. nec commutatur quicquam, quin omnia constant
  589. usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
  590. ostendant maculas generalis corpore inesse,
  591. inmutabilis materiae quoque corpus habere
  592. debent ni mirum; nam si primordia rerum
  593. commutari aliqua possent ratione revicta,
  594. incertum quoque iam constet quid possit oriri,
  595. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  596. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
  597. nec totiens possent generatim saecla referre
  598. naturam mores victum motusque parentum.
  599. Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
  600. corporis illius, quod nostri cernere sensus
  601. iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
  602. et minima constat natura nec fuit umquam
  603. per se secretum neque post hac esse valebit,
  604. alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
  605. inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
  606. agmine condenso naturam corporis explent;
  607. quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
  608. haerere unde queant nulla ratione revelli.
  609. sunt igitur solida primordia simplicitate,
  610. quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
  611. non ex illorum conventu conciliata,
  612. sed magis aeterna pollentia simplicitate,
  613. unde neque avelli quicquam neque deminui iam
  614. concedit natura reservans semina rebus.
  615. Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
  616. corpora constabunt ex partibus infinitis,
  617. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  618. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  619. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  620. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  621. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  622. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  623. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  624. credere posse animum, victus fateare necessest
  625. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  626. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  627. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  628. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  629. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  630. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  631. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  632. non possunt ea quae debet genitalis habere
  633. materies, varios conexus pondera plagas
  634. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
  635. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  636. ignem atque ex igni summam consistere solo,
  637. magno opere a vera lapsi ratione videntur.
  638. Heraclitus init quorum dux proelia primus,
  639. clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
  640. quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
  641. omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
  642. inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
  643. veraque constituunt quae belle tangere possunt
  644. auris et lepido quae sunt fucata sonore.
  645. Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
  646. ex uno si sunt igni puroque creatae?
  647. nil prodesset enim calidum denserier ignem
  648. nec rare fieri, si partes ignis eandem
  649. naturam quam totus habet super ignis haberent.
  650. acrior ardor enim conductis partibus esset,
  651. languidior porro disiectis disque supatis.
  652. amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
  653. talibus in causis, ne dum variantia rerum
  654. tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
  655. Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
  656. denseri poterunt ignes rarique relinqui;
  657. sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
  658. et fugitant in rebus inane relinquere purum,
  659. ardua dum metuunt, amittunt vera viai
  660. nec rursum cernunt exempto rebus inane
  661. omnia denseri fierique ex omnibus unum
  662. corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
  663. aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
  664. ut videas non e stipatis partibus esse.
  665. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  666. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  667. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  668. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  669. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  670. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  671. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  672. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  673. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  674. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  675. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  676. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  677. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  678. naturam res et convertunt corpora sese,
  679. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  680. nil referret enim quaedam decedere, abire
  681. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  682. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  683. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  684. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  685. concursus motus ordo positura figurae
  686. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  687. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  688. praeterea rei quae corpora mittere possit
  689. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  690. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  691. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  692. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  693. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  694. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  695. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  696. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  697. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  698. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  699. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  700. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  701. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  702. et velit ardoris naturam linquere solam,
  703. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  704. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  705. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  706. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  707. et qui principium gignundis aera rebus
  708. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  709. fingere res ipsum per se terramve creare
  710. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  711. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  712. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  713. aera iungentes igni terramque liquori,
  714. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  715. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  716. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  717. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  718. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  719. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  720. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  721. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  722. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  723. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  724. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  725. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  726. quae cum magna modis multis miranda videtur
  727. gentibus humanis regio visendaque fertur
  728. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  729. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  730. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  731. carmina quin etiam divini pectoris eius
  732. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  733. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  734. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  735. partibus egregie multis multoque minores,
  736. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  737. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  738. sanctius et multo certa ratione magis quam
  739. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  740. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  741. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  742. Primum quod motus exempto rebus inani
  743. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  744. aera solem ignem terras animalia frugis
  745. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  746. deinde quod omnino finem non esse secandis
  747. corporibus facient neque pausam stare fragori
  748. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  749. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  750. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  751. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  752. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  753. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  754. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  755. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  756. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  757. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  758. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  759. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  760. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  761. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  762. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  763. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  764. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  765. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  766. quam contra res illorum retroque putari?
  767. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  768. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  769. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  770. sin ita forte putas ignis terraeque coire
  771. corpus et aerias auras roremque liquoris,
  772. nil in concilio naturam ut mutet eorum,
  773. nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
  774. non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
  775. quippe suam quicque in coetu variantis acervi
  776. naturam ostendet mixtusque videbitur aer
  777. cum terra simul et quodam cum rore manere.
  778. at primordia gignundis in rebus oportet
  779. naturam clandestinam caecamque adhibere,
  780. emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet
  781. quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
  782. Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
  783. et primum faciunt ignem se vertere in auras
  784. aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
  785. ex imbri retroque a terra cuncta reverti,
  786. umorem primum, post aera, deinde calorem,
  787. nec cessare haec inter se mutare, meare
  788. a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
  789. quod facere haud ullo debent primordia pacto.
  790. immutabile enim quiddam superare necessest,
  791. ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
  792. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  793. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  794. quapropter quoniam quae paulo diximus ante
  795. in commutatum veniunt, constare necessest
  796. ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
  797. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
  798. quin potius tali natura praedita quaedam
  799. corpora constituas, ignem si forte crearint,
  800. posse eadem demptis paucis paucisque tributis,
  801. ordine mutato et motu, facere aeris auras,
  802. sic alias aliis rebus mutarier omnis?
  803. 'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
  804. aeris e terra res omnis crescere alique;
  805. et nisi tempestas indulget tempore fausto
  806. imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
  807. solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
  808. crescere non possint fruges arbusta animantis.'
  809. scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
  810. adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis
  811. omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
  812. adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
  813. certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
  814. ni mirum quia multa modis communia multis
  815. multarum rerum in rebus primordia mixta
  816. sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
  817. atque eadem magni refert primordia saepe
  818. cum quibus et quali positura contineantur
  819. et quos inter se dent motus accipiantque;
  820. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  821. constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
  822. verum aliis alioque modo commixta moventur.
  823. quin etiam passim nostris in versibus ipsis
  824. multa elementa vides multis communia verbis,
  825. cum tamen inter se versus ac verba necessest
  826. confiteare et re et sonitu distare sonanti.
  827. tantum elementa queunt permutato ordine solo;
  828. at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
  829. possunt unde queant variae res quaeque creari.
  830. Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian
  831. quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
  832. concedit nobis patrii sermonis egestas,
  833. sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.
  834. principio, rerum quam dicit homoeomerian,
  835. ossa videlicet e pauxillis atque minutis
  836. ossibus hic et de pauxillis atque minutis
  837. visceribus viscus gigni sanguenque creari
  838. sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
  839. ex aurique putat micis consistere posse
  840. aurum et de terris terram concrescere parvis,
  841. ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,
  842. cetera consimili fingit ratione putatque.
  843. nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
  844. concedit neque corporibus finem esse secandis.
  845. quare in utraque mihi pariter ratione videtur
  846. errare atque illi, supra quos diximus ante.
  847. Adde quod inbecilla nimis primordia fingit;
  848. si primordia sunt, simili quae praedita constant
  849. natura atque ipsae res sunt aequeque laborant
  850. et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat.
  851. nam quid in oppressu valido durabit eorum,
  852. ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis?
  853. ignis an umor an aura? quid horum? sanguen an ossa?
  854. nil ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
  855. tam mortalis erit quam quae manifesta videmus
  856. ex oculis nostris aliqua vi victa perire.
  857. at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
  858. crescere de nihilo testor res ante probatas.
  859. Praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
  860. scire licet nobis venas et sanguen et ossa
  861. * * *
  862. sive cibos omnis commixto corpore dicent
  863. esse et habere in se nervorum corpora parva
  864. ossaque et omnino venas partisque cruoris,
  865. fiet uti cibus omnis et aridus et liquor ipse
  866. ex alienigenis rebus constare putetur,
  867. ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.
  868. Praeterea quae cumque e terra corpora crescunt,
  869. si sunt in terris, terram constare necessest
  870. ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
  871. transfer item, totidem verbis utare licebit:
  872. in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
  873. ex alienigenis consistant ligna necessest,
  874. praeterea tellus quae corpora cumque alit auget
  875. ex alienigenis, quae lignis exoriuntur.
  876. Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis,
  877. id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis
  878. res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
  879. apparere unum, cuius sint plurima mixta
  880. et magis in promptu primaque in fronte locata.
  881. quod tamen a vera longe ratione repulsumst;
  882. conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci
  883. robore cum in saxi franguntur, mittere signum
  884. sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
  885. cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem
  886. consimili ratione herbis quoque saepe decebat,
  887. et latices dulcis guttas similique sapore
  888. mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,
  889. scilicet et glebis terrarum saepe friatis
  890. herbarum genera et fruges frondesque videri
  891. dispertita inter terram latitare minute,
  892. postremo in lignis cinerem fumumque videri,
  893. cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
  894. quorum nil fieri quoniam manifesta docet res,
  895. scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
  896. verum semina multimodis inmixta latere
  897. multarum rerum in rebus communia debent.
  898. 'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis
  899. arboribus vicina cacumina summa terantur
  900. inter se validis facere id cogentibus austris,
  901. donec flammai fulserunt flore coorto.'
  902. scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,
  903. verum semina sunt ardoris multa, terendo
  904. quae cum confluxere, creant incendia silvis.
  905. quod si facta foret silvis abscondita flamma,
  906. non possent ullum tempus celarier ignes,
  907. conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.
  908. iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,
  909. permagni referre eadem primordia saepe
  910. cum quibus et quali positura contineantur
  911. et quos inter se dent motus accipiantque,
  912. atque eadem paulo inter se mutata creare
  913. ignes et lignum? quo pacto verba quoque ipsa
  914. inter se paulo mutatis sunt elementis,
  915. cum ligna atque ignes distincta voce notemus.
  916. Denique iam quae cumque in rebus cernis apertis
  917. si fieri non posse putas, quin materiai
  918. corpora consimili natura praedita fingas,
  919. hac ratione tibi pereunt primordia rerum:
  920. fiet uti risu tremulo concussa cachinnent
  921. et lacrimis salsis umectent ora genasque.
  922. Nunc age, quod super est, cognosce et clarius audi.
  923. nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri
  924. percussit thyrso laudis spes magna meum cor
  925. et simul incussit suavem mi in pectus amorem
  926. Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti
  927. avia Pieridum peragro loca nullius ante
  928. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  929. atque haurire iuvatque novos decerpere flores
  930. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  931. unde prius nulli velarint tempora Musae;
  932. primum quod magnis doceo de rebus et artis
  933. religionum animum nodis exsolvere pergo,
  934. deinde quod obscura de re tam lucida pango
  935. carmina musaeo contingens cuncta lepore.
  936. id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
  937. sed vel uti pueris absinthia taetra medentes
  938. cum dare conantur, prius oras pocula circum
  939. contingunt mellis dulci flavoque liquore,
  940. ut puerorum aetas inprovida ludificetur
  941. labrorum tenus, interea perpotet amarum
  942. absinthi laticem deceptaque non capiatur,
  943. sed potius tali facto recreata valescat,
  944. sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
  945. tristior esse quibus non est tractata, retroque
  946. volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
  947. carmine Pierio rationem exponere nostram
  948. et quasi musaeo dulci contingere melle,
  949. si tibi forte animum tali ratione tenere
  950. versibus in nostris possem, dum perspicis omnem
  951. naturam rerum, qua constet compta figura.
  952. Sed quoniam docui solidissima materiai
  953. corpora perpetuo volitare invicta per aevom,
  954. nunc age, summai quaedam sit finis eorum
  955. necne sit, evolvamus; item quod inane repertumst
  956. seu locus ac spatium, res in quo quaeque gerantur,
  957. pervideamus utrum finitum funditus omne
  958. constet an immensum pateat vasteque profundum.
  959. Omne quod est igitur nulla regione viarum
  960. finitumst; namque extremum debebat habere.
  961. extremum porro nullius posse videtur
  962. esse, nisi ultra sit quod finiat, ut videatur
  963. quo non longius haec sensus natura sequatur.
  964. nunc extra summam quoniam nihil esse fatendum,
  965. non habet extremum, caret ergo fine modoque.
  966. nec refert quibus adsistas regionibus eius;
  967. usque adeo, quem quisque locum possedit, in omnis
  968. tantundem partis infinitum omne relinquit.
  969. Praeterea si iam finitum constituatur
  970. omne quod est spatium, si quis procurrat ad oras
  971. ultimus extremas iaciatque volatile telum,
  972. id validis utrum contortum viribus ire
  973. quo fuerit missum mavis longeque volare,
  974. an prohibere aliquid censes obstareque posse?
  975. alterutrum fatearis enim sumasque necessest.
  976. quorum utrumque tibi effugium praecludit et omne
  977. cogit ut exempta concedas fine patere.
  978. nam sive est aliquid quod probeat efficiatque
  979. quo minus quo missum est veniat finique locet se,
  980. sive foras fertur, non est a fine profectum.
  981. hoc pacto sequar atque, oras ubi cumque locaris
  982. extremas, quaeram: quid telo denique fiet?
  983. fiet uti nusquam possit consistere finis
  984. effugiumque fugae prolatet copia semper.
  985. Praeterea spatium summai totius omne
  986. undique si inclusum certis consisteret oris
  987. finitumque foret, iam copia materiai
  988. undique ponderibus solidis confluxet ad imum
  989. nec res ulla geri sub caeli tegmine posset
  990. nec foret omnino caelum neque lumina solis,
  991. quippe ubi materies omnis cumulata iaceret
  992. ex infinito iam tempore subsidendo.
  993. at nunc ni mirum requies data principiorum
  994. corporibus nullast, quia nil est funditus imum,
  995. quo quasi confluere et sedes ubi ponere possint.
  996. semper in adsiduo motu res quaeque geruntur
  997. partibus in cunctis, infernaque suppeditantur
  998. ex infinito cita corpora materiai.
  999. Postremo ante oculos res rem finire videtur;
  1000. aer dissaepit collis atque aera montes,
  1001. terra mare et contra mare terras terminat omnis;
  1002. omne quidem vero nihil est quod finiat extra.
  1003. est igitur natura loci spatiumque profundi,
  1004. quod neque clara suo percurrere fulmina cursu
  1005. perpetuo possint aevi labentia tractu
  1006. nec prorsum facere ut restet minus ire meando;
  1007. usque adeo passim patet ingens copia rebus
  1008. finibus exemptis in cunctas undique partis.
  1009. Ipsa modum porro sibi rerum summa parare
  1010. ne possit, natura tenet, quae corpus inane
  1011. et quod inane autem est finiri corpore cogit,
  1012. ut sic alternis infinita omnia reddat,
  1013. aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum eorum,
  1014. simplice natura pateat tamen inmoderatum,
  1015. nec mare nec tellus neque caeli lucida templa
  1016. nec mortale genus nec divum corpora sancta
  1017. exiguum possent horai sistere tempus;
  1018. nam dispulsa suo de coetu materiai
  1019. copia ferretur magnum per inane soluta,
  1020. sive adeo potius numquam concreta creasset
  1021. ullam rem, quoniam cogi disiecta nequisset.
  1022. nam certe neque consilio primordia rerum
  1023. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  1024. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto
  1025. sed quia multa modis multis mutata per omne
  1026. ex infinito vexantur percita plagis,
  1027. omne genus motus et coetus experiundo
  1028. tandem deveniunt in talis disposituras,
  1029. qualibus haec rerum consistit summa creata,
  1030. et multos etiam magnos servata per annos
  1031. ut semel in motus coniectast convenientis,
  1032. efficit ut largis avidum mare fluminis undis
  1033. integrent amnes et solis terra vapore
  1034. fota novet fetus summissaque gens animantum
  1035. floreat et vivant labentis aetheris ignes.
  1036. quod nullo facerent pacto, nisi materiai
  1037. ex infinito suboriri copia posset,
  1038. unde amissa solent reparare in tempore quaeque.
  1039. nam vel uti privata cibo natura animantum
  1040. diffluit amittens corpus, sic omnia debent
  1041. dissolui simul ac defecit suppeditare
  1042. materies aliqua ratione aversa viai.
  1043. nec plagae possunt extrinsecus undique summam
  1044. conservare omnem, quae cumque est conciliata.
  1045. cudere enim crebro possunt partemque morari,
  1046. dum veniant aliae ac suppleri summa queatur;
  1047. inter dum resilire tamen coguntur et una
  1048. principiis rerum spatium tempusque fugai
  1049. largiri, ut possint a coetu libera ferri.
  1050. quare etiam atque etiam suboriri multa necessest,
  1051. et tamen ut plagae quoque possint suppetere ipsae,
  1052. infinita opus est vis undique materiai.
  1053. Illud in his rebus longe fuge credere, Memmi,
  1054. in medium summae quod dicunt omnia niti
  1055. atque ideo mundi naturam stare sine ullis
  1056. ictibus externis neque quoquam posse resolvi
  1057. summa atque ima, quod in medium sint omnia nixa,
  1058. ipsum si quicquam posse in se sistere credis,
  1059. et quae pondera sunt sub terris omnia sursum
  1060. nitier in terraque retro requiescere posta,
  1061. ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus;
  1062. et simili ratione animalia suppa vagari
  1063. contendunt neque posse e terris in loca caeli
  1064. reccidere inferiora magis quam corpora nostra
  1065. sponte sua possint in caeli templa volare;
  1066. illi cum videant solem, nos sidera noctis
  1067. cernere et alternis nobiscum tempora caeli
  1068. dividere et noctes parilis agitare diebus.
  1069. sed vanus stolidis haec * * *
  1070. amplexi quod habent perv * * *
  1071. nam medium nihil esse potest * * *
  1072. infinita; neque omnino, si iam medium sit,
  1073. possit ibi quicquam consistere * * *
  1074. quam quavis alia longe ratione * * *
  1075. omnis enim locus ac spatium, quod inane vocamus,
  1076. per medium, per non medium, concedere debet
  1077. aeque ponderibus, motus qua cumque feruntur.
  1078. nec quisquam locus est, quo corpora cum venerunt,
  1079. ponderis amissa vi possint stare in inani;
  1080. nec quod inane autem est ulli subsistere debet,
  1081. quin, sua quod natura petit, concedere pergat.
  1082. haud igitur possunt tali ratione teneri
  1083. res in concilium medii cuppedine victae.
  1084. Praeterea quoniam non omnia corpora fingunt
  1085. in medium niti, sed terrarum atque liquoris
  1086. umorem ponti magnasque e montibus undas,
  1087. et quasi terreno quae corpore contineantur,
  1088. at contra tenuis exponunt aeris auras
  1089. et calidos simul a medio differrier ignis,
  1090. atque ideo totum circum tremere aethera signis
  1091. et solis flammam per caeli caerula pasci,
  1092. quod calor a medio fugiens se ibi conligat omnis,
  1093. nec prorsum arboribus summos frondescere ramos
  1094. posse, nisi a terris paulatim cuique cibatum
  1095. ---
  1096. ---
  1097. ---
  1098. ---
  1099. ---
  1100. ---
  1101. ---
  1102. ---
  1103. ne volucri ritu flammarum moenia mundi
  1104. diffugiant subito magnum per inane soluta
  1105. et ne cetera consimili ratione sequantur
  1106. neve ruant caeli tonitralia templa superne
  1107. terraque se pedibus raptim subducat et omnis
  1108. inter permixtas rerum caelique ruinas
  1109. corpora solventes abeat per inane profundum,
  1110. temporis ut puncto nihil extet reliquiarum
  1111. desertum praeter spatium et primordia caeca.
  1112. nam qua cumque prius de parti corpora desse
  1113. constitues, haec rebus erit pars ianua leti,
  1114. hac se turba foras dabit omnis materiai.
  1115. Haec sic pernosces parva perductus opella;
  1116. namque alid ex alio clarescet nec tibi caeca
  1117. nox iter eripiet, quin ultima naturai
  1118. pervideas: ita res accendent lumina rebus.
  1. Suave, mari magno turbantibus aequora ventis
  2. e terra magnum alterius spectare laborem;
  3. non quia vexari quemquamst iucunda voluptas,
  4. sed quibus ipse malis careas quia cernere suavest.
  5. suave etiam belli certamina magna tueri
  6. per campos instructa tua sine parte pericli;
  7. sed nihil dulcius est, bene quam munita tenere
  8. edita doctrina sapientum templa serena,
  9. despicere unde queas alios passimque videre
  10. errare atque viam palantis quaerere vitae,
  11. certare ingenio, contendere nobilitate,
  12. noctes atque dies niti praestante labore
  13. ad summas emergere opes rerumque potiri.
  14. o miseras hominum mentes, o pectora caeca!
  15. qualibus in tenebris vitae quantisque periclis
  16. degitur hoc aevi quod cumquest! nonne videre
  17. nihil aliud sibi naturam latrare, nisi ut qui
  18. corpore seiunctus dolor absit, mente fruatur
  19. iucundo sensu cura semota metuque?
  20. ergo corpoream ad naturam pauca videmus
  21. esse opus omnino: quae demant cumque dolorem,
  22. delicias quoque uti multas substernere possint
  23. gratius inter dum, neque natura ipsa requirit,
  24. si non aurea sunt iuvenum simulacra per aedes
  25. lampadas igniferas manibus retinentia dextris,
  26. lumina nocturnis epulis ut suppeditentur,
  27. nec domus argento fulget auroque renidet
  28. nec citharae reboant laqueata aurataque templa,
  29. cum tamen inter se prostrati in gramine molli
  30. propter aquae rivum sub ramis arboris altae
  31. non magnis opibus iucunde corpora curant,
  32. praesertim cum tempestas adridet et anni
  33. tempora conspergunt viridantis floribus herbas.
  34. nec calidae citius decedunt corpore febres,
  35. textilibus si in picturis ostroque rubenti
  36. iacteris, quam si in plebeia veste cubandum est.
  37. quapropter quoniam nihil nostro in corpore gazae
  38. proficiunt neque nobilitas nec gloria regni,
  39. quod super est, animo quoque nil prodesse putandum;
  40. si non forte tuas legiones per loca campi
  41. fervere cum videas belli simulacra cientis,
  42. subsidiis magnis et opum vi constabilitas,
  43. ornatas armis stlattas pariterque animatas,
  44. his tibi tum rebus timefactae religiones
  45. effugiunt animo pavidae mortisque timores
  46. tum vacuum pectus lincunt curaque solutum.
  47. quod si ridicula haec ludibriaque esse videmus,
  48. re veraque metus hominum curaeque sequaces
  49. nec metuunt sonitus armorum nec fera tela
  50. audacterque inter reges rerumque potentis
  51. versantur neque fulgorem reverentur ab auro
  52. nec clarum vestis splendorem purpureai,
  53. quid dubitas quin omnis sit haec rationis potestas,
  54. omnis cum in tenebris praesertim vita laboret?
  55. nam vel uti pueri trepidant atque omnia caecis
  56. in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
  57. inter dum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
  58. quae pueri in tenebris pavitant finguntque futura.
  59. hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
  60. non radii solis neque lucida tela diei
  61. discutiant, sed naturae species ratioque.
  62. Nunc age, quo motu genitalia materiai
  63. corpora res varias gignant genitasque resolvant
  64. et qua vi facere id cogantur quaeque sit ollis
  65. reddita mobilitas magnum per inane meandi,
  66. expediam: tu te dictis praebere memento.
  67. nam certe non inter se stipata cohaeret
  68. materies, quoniam minui rem quamque videmus
  69. et quasi longinquo fluere omnia cernimus aevo
  70. ex oculisque vetustatem subducere nostris,
  71. cum tamen incolumis videatur summa manere
  72. propterea quia, quae decedunt corpora cuique,
  73. unde abeunt minuunt, quo venere augmine donant.
  74. illa senescere, at haec contra florescere cogunt,
  75. nec remorantur ibi. sic rerum summa novatur
  76. semper, et inter se mortales mutua vivunt.
  77. augescunt aliae gentes, aliae minuuntur,
  78. inque brevi spatio mutantur saecla animantum
  79. et quasi cursores vitai lampada tradunt.
  80. Si cessare putas rerum primordia posse
  81. cessandoque novos rerum progignere motus,
  82. avius a vera longe ratione vagaris.
  83. nam quoniam per inane vagantur, cuncta necessest
  84. aut gravitate sua ferri primordia rerum
  85. aut ictu forte alterius. nam cum cita saepe
  86. obvia conflixere, fit ut diversa repente
  87. dissiliant; neque enim mirum, durissima quae sint
  88. ponderibus solidis neque quicquam a tergibus obstet.
  89. et quo iactari magis omnia materiai
  90. corpora pervideas, reminiscere totius imum
  91. nil esse in summa, neque habere ubi corpora prima
  92. consistant, quoniam spatium sine fine modoquest
  93. inmensumque patere in cunctas undique partis
  94. pluribus ostendi et certa ratione probatumst.
  95. quod quoniam constat, ni mirum nulla quies est
  96. reddita corporibus primis per inane profundum,
  97. sed magis adsiduo varioque exercita motu
  98. partim intervallis magnis confulta resultant,
  99. pars etiam brevibus spatiis vexantur ab ictu.
  100. et quae cumque magis condenso conciliatu
  101. exiguis intervallis convecta resultant,
  102. indupedita suis perplexis ipsa figuris,
  103. haec validas saxi radices et fera ferri
  104. corpora constituunt et cetera de genere horum.
  105. paucula quae porro magnum per inane vagantur,
  106. cetera dissiliunt longe longeque recursant
  107. in magnis intervallis; haec aera rarum
  108. sufficiunt nobis et splendida lumina solis.
  109. multaque praeterea magnum per inane vagantur,
  110. conciliis rerum quae sunt reiecta nec usquam
  111. consociare etiam motus potuere recepta.
  112. Cuius, uti memoro, rei simulacrum et imago
  113. ante oculos semper nobis versatur et instat.
  114. contemplator enim, cum solis lumina cumque
  115. inserti fundunt radii per opaca domorum:
  116. multa minuta modis multis per inane videbis
  117. corpora misceri radiorum lumine in ipso
  118. et vel ut aeterno certamine proelia pugnas
  119. edere turmatim certantia nec dare pausam,
  120. conciliis et discidiis exercita crebris;
  121. conicere ut possis ex hoc, primordia rerum
  122. quale sit in magno iactari semper inani.
  123. dum taxat, rerum magnarum parva potest res
  124. exemplare dare et vestigia notitiai.
  125. Hoc etiam magis haec animum te advertere par est
  126. corpora quae in solis radiis turbare videntur,
  127. quod tales turbae motus quoque materiai
  128. significant clandestinos caecosque subesse.
  129. multa videbis enim plagis ibi percita caecis
  130. commutare viam retroque repulsa reverti
  131. nunc huc nunc illuc in cunctas undique partis.
  132. scilicet hic a principiis est omnibus error.
  133. prima moventur enim per se primordia rerum,
  134. inde ea quae parvo sunt corpora conciliatu
  135. et quasi proxima sunt ad viris principiorum,
  136. ictibus illorum caecis inpulsa cientur,
  137. ipsaque proporro paulo maiora lacessunt.
  138. sic a principiis ascendit motus et exit
  139. paulatim nostros ad sensus, ut moveantur
  140. illa quoque, in solis quae lumine cernere quimus
  141. nec quibus id faciant plagis apparet aperte.
  142. Nunc quae mobilitas sit reddita materiai
  143. corporibus, paucis licet hinc cognoscere, Memmi.
  144. primum aurora novo cum spargit lumine terras
  145. et variae volucres nemora avia pervolitantes
  146. aera per tenerum liquidis loca vocibus opplent,
  147. quam subito soleat sol ortus tempore tali
  148. convestire sua perfundens omnia luce,
  149. omnibus in promptu manifestumque esse videmus.
  150. at vapor is, quem sol mittit, lumenque serenum
  151. non per inane meat vacuum; quo tardius ire
  152. cogitur, aerias quasi dum diverberat undas;
  153. nec singillatim corpuscula quaeque vaporis
  154. sed complexa meant inter se conque globata;
  155. qua propter simul inter se retrahuntur et extra
  156. officiuntur, uti cogantur tardius ire.
  157. at quae sunt solida primordia simplicitate,
  158. cum per inane meant vacuum nec res remoratur
  159. ulla foris atque ipsa suis e partibus unum,
  160. unum, in quem coepere, locum conixa feruntur,
  161. debent ni mirum praecellere mobilitate
  162. et multo citius ferri quam lumina solis
  163. multiplexque loci spatium transcurrere eodem
  164. tempore quo solis pervolgant fulgura caelum.