Tusculanae Disputationes

Cicero, Marcus Tullius

Cicero. M. Tulli Ciceronis. Scripta Quae Manserunt Omnia. Pohlenz, M, editor. Leipzig: Teubner, 1918.

Video plane, sed plus desidero.

Experiar equidem; sed magna res est, animoque mihi opus est non repugnante.

Habebis id quidem. ut enim heri feci,[*](et heri feci Char. GL. I 200, 12 ) sic nunc rationem, quo ea me cumque ducet, sequar.

Primum igitur de inbecillitate[*](imb. R) multorum et de variis disciplinis philosophorum loquar. quorum princeps et auctoritate et antiquitate Socraticus Aristippus[*](aristiphus X corr. Vc ) non dubitavit summum malum dolorem dicere. deinde ad hanc enervatam muliebremque sententiam satis docilem se Epicurus praebuit.[*](p K ( ss. 2)) hunc post Rhodius Hieronymus[*](hieronimus X) dolore vacare[*](vacaredolore R1 ) [*](vacare V) summum bonum dixit: tantum in dolore duxit[*](dixit K ( man.c.?)) mali. ceteri praeter Zenonem, Aristonem, Pyrrhonem[*](pyrronem X (phyrr. K1)) idem fere quod modo[*](quod modo edd. quomodo) tu: malum illud quidem, sed alia peiora.

ergo id[*](id add. K1 ) quod natura ipsa et quaedam generosa virtus statim respuit, ne scilicet[*](scilicet Bentl. (sc. s?) se X exp. Vc ) dolorem[*](doloremne K1 ) summum malum diceres[*](diceres V2 (sec. Ströbel ex diceret) dicere X) oppositoque[*](oppositoquel opposito quin? (dixit illud quidem p. 286, 18, sed non ita dixit ut non statim depelleretur; cf. 294, 8) ) dedecore sententia depellerere,[*](depellerere edd. depellere) in eo magistra vitae philosophia tot saecula permanet.[*](permanent ex ˜et V1 ) quod huic officium, quae laus, quod decus erit tanti, quod adipisci cum dolore corporis velit, qui dolorem summum malum sibi esse persuaserit? quam porro quis ignominiam, quam turpitudinem non pertulerit, ut effugiat

p.288
dolorem, si id summum malum esse decreverit? quis autem non miser non modo tunc, cum premetur summis doloribus, si in his est summum malum, sed etiam cum sciet id sibi posse evenire? et[*](et s Vrec (recte in altera syllogismi propositione) etsi X) quis est, cui non possit? ita fit, ut[*](ut add. V1 ) omnino nemo esse possit beatus.

Metrodorus[*](Metr. fr. 5) quidem perfecte[*](perfecit habuisse vid. V1 ) eum beatum putat, cui corpus bene[*](bene add. V2 ) constitutum sit et exploratum ita semper fore. quis autem est iste, cui id exploratum possit esse? Epicurus[*](Ep. fr. 601) vero ea dicit, ut mihi quidem risus captare videatur. adfirmat[*](aff. KR2 ) enim quodam loco, si uratur sapiens, si crucietur—expectas fortasse, dum dicat:

patietur, perferet, non succumbet
; magna mehercule laus[*](laus add. K1 ) et eo ipso, per quem iuravi, Hercule, digna; sed Epicuro, homini aspero et duro, non est hoc satis: in Phalaridis tauro si erit, dicet:
quam suave est, quam hoc non curo!
[*](sqq. cf. Lact. inst.3,27,5 ) suave[*](suave N (= enim) K1 (corr. 2 ) ) etiam? an parum est, si non amarum? at[*](at K2 s ad X (atqui idem ex ad id quidem Vrec)) id quidem illi ipsi, qui dolorem malum esse negant, non solent dicere, cuiquam suave esse cruciari: asperum, difficile, odiosum, contra naturam dicunt, nec tamen malum. hic, qui solum hoc malum dicit[*](dicit add. Kc ) et malorum omnium extremum, sapientem censet id suave dicturum.

ego[*](ego (eras. fort. = autem; non in mg. add. 2 ) a te postulo K ate G) a te non postulo, ut dolorem eisdem[*](isdem V) [*](eisdem ex hisdem ut v. K1 ) verbis adficias quibus voluptatem Epicurus,[*](voluptatem ut Epicurus Po. Epicurus voluptatem W volup- tatem del. Bentl. ) homo, ut scis,[*](sis G) voluptarius. ille dixerit sane idem in Phalaridis tauro, quod, si esset in lectulo; ego tantam vim non tribuo sapientiae contra dolorem. si fortis est[*](fortis est Ha. forte) in perferendo, officio satis est; ut laetetur etiam, non postulo. tristis enim res est sine

p.289
dubio, aspera, amara, inimica naturae, ad patiendum tolerandumque difficilis.

Aspice Philoctetam,[*](philotetam V) cui concedendum est gementi;

ipsum enim Herculem viderat in Oeta magnitudine dolorum eiulantem.[*](heiulantem (h Rc? h in r. G)) nihil igitur hunc virum sagittae, quas ab Hercule acceperat, tum consolabantur,[*](consol antu Bentl. ) cum

  1. E vi/perino mo/rsu venae vi/scerum[*](Accius philoct. 543. 562)
  2. Vene/no inbutae[*](imb. KR) tae/tros cruciatu/s cient.
itaque exclamat auxilium expetens,[*](expetens R) [*](expetens g (c eras.0 KV) mori cupiens;
  1. Heu, qui/[*](qui (s eras.) G) salsis flucti/bus mandet[*](Accius philoct. 543. 562)
  2. Me ex su/blimo[*](sublimo R1(-i2) V) [*](sublimo (i eras.) G) [*](sublime K) [*](sublimi p s ) verti/ce saxi!
  3. Iam iam a/bsumor; confi/cit animam
  4. Vis vo/lneris, ulceris ae/stus.
difficile dictu videtur eum non in malo esse, et magno quidem, qui[*](ia in r. G1 ) ita clamare cogatur.

    Sed videamus Herculem ipsum, qui tum dolore frangebatur, cum inmortalitatem[*](imm. R) ipsa morte quaerebat: quas hic voces apud Sophoclem in Trachiniis[*](trachinis X) edit! cui cum Deianira sanguine Centauri tinctam tunicam induisset inhaesissetque[*](inhesise V) ea visceribus, ait[*](ait s at X) ille:

  1. “O mu/lta dictu gra/via, perpessu a/spera,
  2. Quae co/rpore exancla/ta[*](exanclato k2 ) atque animo pe/rtuli!
  3. Nec mi/hi Iunonis te/rror inplaca/bilis
  4. Nec ta/ntum invexit tri/stis Eurystheu/s[*](euristeus X (ex erusteus G1)) mali,
  5. Quantum u/na vaecors[*](vęcors X (sed R primo scripserat: unave corsoenei)) Oe/nei partu e/dita.
  6. Haec me i/nretivit ve/ste furiali i/nscium,
  7. Quae la/tere inhaerens mo/rsu lacerat vi/scera
  8. Urge/nsque[*](urguensque KR) graviter pu/lmonum[*](pulmonum-em K2) haurit[*](aurit GK2? (h) R1 (h add. c) V) spi/ritus:
    p.290
  9. Iam de/colorem sa/nguinem omnem[*](sanguinem omnem sorbul Diom. GL. i 366,28 ) exo/rbuit.[*](iam ... exorbuit Char. GL. I 198,2 ) [*](exsorbuit Rc )
  10. Sic[*](sic G) co/rpus clade[*](clade V) horri/bili absumptum e/xtabuit,
  11. Ipse i/nligatus pe/ste interimor te/xtili.[*](interi morte textili R2 )
  12. Hos no/n hostilis de/xtra, non Terra e/dita
  13. Mole/s Gigantum,[*](gigantium X) no/n biformato i/mpetu
  14. Centau/rus ictus co/rpori inflixi/t[*](infixit X) [*](inflixit V2 ) meo,
  15. Non Gra/ia vis, non ba/rbara ulla inma/nitas,[*](inm. KP imm. G ( man.) RV)
  16. Non sae/va terris ge/ns relegata u/ltimis,
  17. Quas pe/ragrans undique o/mnem ecferitatem[*](icferitatem GR1 ) [*](hicfer. KRcP effer. (sed ef. in r. Vc) V) e/xpuli,[*](expulit GKRP (sed t) expuli V)
  18. Sed fe/minae[*](feminae vir We. (Bentl.)) vir fe/minea[*](feminea vir X (vi Grec l vi P2)) interimo/r[*](interemor Grec (m ex n) R1 (i ss. Rc) V) manu.
  19. O na/te, vere hoc no/men usurpa/ patri,
  20. Ne me o/ccidentem ma/tris superet ca/ritas.
  21. Huc a/rripe ad me ma/nibus abstracta/m piis;
  22. Iam ce/rnam, mene an i/llam potiore/m putes.

  1. Perge, au/de, nate! inla/crima[*](illacrima Rc ) patris pe/stibus,
  2. Misere/re: gentes[*](gentis K1 ) no/stras flebunt mi/serias.
  3. Heu, vi/rginalem me o/re ploratum e/dere,
  4. Quem vi/dit nemo ulli i/ngemescente/m[*](ingemiscentem KRc ) malo![*](malum V1 )
  5. Ecfe/minata[*](ecfeminata Kl. sic fern. X (sic effem. s)) vi/rtus adflicta o/ccidit.
  6. Acce/de, nate, adsi/ste, miserandum a/spice
  7. Evi/sceratum co/rpus lacerati/[*](lacerati V (ex -um) laceratum) patris!
  8. Vide/te, cuncti, tu/que, caelestu/m[*](caelestem in -um corr. R1 ) sator,
  9. Iace, o/bsecro, in me vi/m coruscam[*](choruscam G) fu/lminis!
  10. Nunc, nu/nc dolorum[*](dolorem Vc ) anxi/feri[*](auxiferi ut v. Rrec ) torquent ve/rtices,
  11. Nunc se/rpit ardor. o a/nte victrice/s manus,

  1. O pe/ctora, o terga, o/ lacertoru/m tori,
  2. Vestro/ne pressu quo/ndam Nemeaeu/s[*](nemaeus GRVK2 (nom.1)) leo
    p.291
  3. Frende/ns efflavit gra/viter extremum ha/litum?[*](halitum K1 (h exp. R2))
  4. Haec de/xtra Lernam tae/tra[*](taetram KRV) [*](taetra G) mactata[*](mactata V) e/xcetra
  5. Paca/vit?[*](pacavit Turn. placavit K et e corr. G1R1V2 ) [*](placuit R1V1 ) [*](plauit G1 ) haec bico/rporem adflixi/t manum?
  6. Eryma/nthiam haec vasti/ficam abiecit be/luam?
  7. Haec e/[*](e add. K1 ) Tartarea[*](tartarea K1 ) te/nebrica abstractu/m plaga
  8. Trici/pitem eduxit Hy/dra generatu/m canem?[*](canum K1 )
  9. Haec i/nteremit to/rtu multiplica/bili
  10. Draco/nem auriferam optu/tu[*](optutũ RV (-um) K1 ut v. (-u) obtutum G) adservantem a/rborem?
  11. Multa a/lia victrix no/stra lustravi/t manus,
  12. Nec qui/squam e nostris spo/lia cepit[*](coepit X) lau/dibus.”

    13. Possumusne nos contemnere dolorem, cum ipsum Herculem tam intoleranter[*](intolleranter GV1 ) dolere[*](dolere R) [*](~ere ex ore V1 ) videamus?[*](possumus neno cont.... 12 videamus Char. GL. I, 222, 9 )