Tusculanae Disputationes
Cicero, Marcus Tullius
Cicero. M. Tulli Ciceronis. Scripta Quae Manserunt Omnia. Pohlenz, M, editor. Leipzig: Teubner, 1918.
movemur enim saepe aliquo acute concluso, labamus mutamusque sententiam clarioribus etiam in rebus; in his est enim aliqua obscuritas. id igitur si acciderit, simus[*](siminus GKR1 (corr. 1? ) V1 (corr. 2 ) ) armati.
Sane quidem, sed ne accidat,[*](accidit K1V1 ) providebo.
Num quid igitur est causae, quin[*](quin ex qui K2 ) amicos nostros Stoicos dimittamus? eos dico, qui aiunt manere animos, cum e corpore excesserint,[*](excesserint add. K2 ) sed non semper.
Istos vero qui, quod tota in hac causa difficillimum est, suscipiant, posse animum manere corpore vacantem, illud autem, quod non modo facile ad credendum est, sed eo concesso, quod volunt, consequens, id vero[*](id vero Kl. idcirco (id non concedant Mdv.)) non dant, ut, cum diu permanserit, ne intereat.
Bene reprehendis, et se isto modo res habet. credamus igitur[*](igitur etiam K) Panaetio a Platone suo dissentienti? quem enim omnibus locis divinum, quem sapientissimum, quem sanctissimum, quem Homerum philosophorum appellat, huius hanc unam sententiam de inmortalitate animorum non probat. volt enim, quod nemo negat, quicquid natum sit interire; nasci autem animos, quod declaret eorum similitudo qui procreentur, quae etiam in ingeniis, non solum in corporibus appareat. alteram autem adfert[*](affert hic X) rationem, nihil esse quod doleat, quin id aegrum esse quoque possit; quod autem in morbum cadat, id etiam interiturum; dolere[*](dolore V1 ) autem
haec refelli possunt: sunt enim ignorantis, cum de aeternitate animorum dicatur,[*](dicatur s dicantur X) de mente dici, quae omni turbido motu semper vacet, non de partibus is,[*](is K1 his GK2RV) in quibus aegritudines irae libidinesque versentur, quas[*](qua K (s add. c)) is,[*](his GK is R (sed add. 1 ) is V) contra quem haec dicuntur,[*](dicantur X corr. V1 aut 2 ) semotas a mente et disclusas putat. iam similitudo magis apparet in bestiis, quarum animi sunt rationis[*](rationes RV1 et e corr. G1 ) expertes; hominum autem similitudo in corporum figura magis exstat,[*](extat K) et ipsi animi magni refert quali in corpore locati sint.[*](sint V) multa enim e corpore existunt, quae acuant mentem, multa, quae obtundant. Aristoteles[*](Arist. Probl.30, 1) quidem ait omnis ingeniosos melancholicos esse, ut ego me tardiorem esse non moleste feram. enumerat multos, idque quasi[*](quasi add. K1 s. v. ) constet, rationem cur ita fiat adfert. quod si tanta vis est ad habitum mentis in is quae gignuntur in corpore, ea sunt autem, quaecumque sunt, quae similitudinem faciant,[*](faciunt We. sed cf. Mue. praef. (non recte Kroll, Mus. Rh. 1914 p. 107) ) nihil necessitatis adfert, cur nascantur[*](nascantur s nascatur) animi, similitudo. omitto dissimilitudines.[*](dissimilitudines V (dis add. 2 ult. s in r. c) similitudines X)
vellem adesse posset Panaetius—vixit cum Africano—, quaererem ex eo, cuius suorum similis fuisset Africani fratris nepos, facie vel patris, vita omnium perditorum ita similis, ut esset facile deterrimus; cuius etiam similis P. Crassi, et sapientis et eloquentis et primi hominis, nepos multorumque aliorum clarorum virorum, quos nihil attinet nominare, nepotes et[*](et ante nepotes add. V1 aut 2 ) filii.
Sed quid[*](sq. cf. p.230,27) agimus? oblitine sumus hoc nunc nobis esse propositum, cum satis de aeternitate
Ego vero memineram, sed te de aeternitate dicentem aberrare a proposito facile patiebar.
Video te alte spectare et velle in caelum migrare. spero fore[*](forte K) ut[*](ut add. Vc ) contingat id nobis. sed fac, ut isti volunt, animos non remanere post mortem: video[*](vide K1 ) nos, si ita sit, privari spe beatioris vitae; mali vero quid adfert ista sententia? fac enim sic animum interire ut corpus: num igitur aliquis dolor aut omnino post mortem sensus in corpore est? nemo id quidem dicit, etsi Democritum[*](Vors. 55 A 160 Diels) insimulat Epicurus, Democritii[*](Epic. fr. 17) [*](democritii Bentl. democritici) negant. ne in animo quidem igitur sensus remanet; ipse enim nusquam est. ubi igitur malum est, quoniam nihil tertium est? an quod[*](quod quoniam X quod V2 (postea iter. quoniam restitutum) del. Lb. ) ipse animi discessus a corpore non fit sine dolore? ut credam ita esse, quam est id exiguum! sed[*](sed We. et W at Bouhier ) falsum esse arbitror, et fit plerumque sine sensu, non numquam etiam cum voluptate, totumque hoc leve est, qualecumque est;
fit enim ad punctum temporis.
Illud angit vel potius excruciat, discessus ab omnibus is quae sunt bona in vita. vide ne
a malis[*](neamalis K (fuit m vel ni)) dici verius possit. quid ego nunc lugeam vitam hominum? vere et iure possum; sed quid necesse est, cum id agam ne post mortem miseros nos putemus fore, etiam vitam efficere deplorando miseriorem? fecimus hoc in eo libro, in quo nosmet ipsos, quantum potuimus, consolati sumus. a malis igitur mors abducit, non a bonis, verum si[*](sqq. Val. Max 8, 9 ext. 3) quaerimus. et quidem hoc[*](ecquidem GRV hqdĕ (= haec quidem) K1 (hoc quidem ss. 2)) a Cyrenaico Hegesia[*](hegesia R1 ) sic copiose disputatur, ut is a rege Ptolomaeo[*](ptolomeo K ptholomeo GV) prohibitus esse dicatur illa in scholis dicere,
Callimachi quidem epigramma in Ambraciotam Theombrotum[*](Cleombrotum Callim. ep. 23 cf. p. Scauro § 4. ) est, quem ait, cum ei nihil accidisset[*](accedisset GR1 (e1) K1 (corr. 2 ) V) adversi, e muro se[*](sc. Phaedone ) in mare abiecisse lecto Platonis libro. eius autem, quem dixi, Hegesiae[*](helesiae X (sed l ex g V1)) liber est[*](liber est add. K2 ) *)apokarterw=n,[*](aitokapteponfere X) po pro ito voluisse vid. V2 ait o G1)) quo[*](quod W (breviter pro 'qui inscribitur a)pok. quod'?) quo Sey. in quo Bentl. ) a vita quidem per inediam discedens revocatur ab amicis; quibus respondens vitae humanae enumerat incommoda. possem idem[*](idem Ern. id) facere, etsi minus quam ille,[*](quam ille s. v. add. G1 ) qui omnino vivere expedire nemini putat. mitto alios: etiamne nobis expedit? qui et domesticis et forensibus solaciis[*](solatiis GK) ornamentisque privati certe si ante occidissemus, mors nos a malis,[*](amabilis K1 ) non a bonis abstraxisset.
Sit igitur aliquis, qui nihil[*](qnihil K) mali habeat, nullum a fortuna volnus acceperit: Metellus ille honoratis[*](honoratus X corr. V2? ) quattuor filiis aut[*](aut K at GRV) quinquaginta Priamus, e[*](e V2 om. X) quibus septemdecim iusta uxore natis; in utroque eandem habuit fortuna potestatem, sed usa[*](seclusa K1 (sedusa2) R (ex sed usa) ) in altero est: Metellum enim multi filii filiae nepotes neptes in rogum inposuerunt,[*](imp. KR) Priamum tanta progenie orbatum, cum in aram confugisset, hostilis manus interemit. hic si vivis filiis incolumi regno occidisset
utrum tandem a bonis an a malis[*](an a malls ani- malis K anmals V1 ) discessisset? tum profecto videretur a bonis. at certe[*](atcerte K) ei melius evenisset nec tam flebiliter illa canerentur:
quasi vero ista vi[*](vi Petrus Crassus e p.340,24 vel hic W (in V el a m. rec. in ras.; sed non fuit vi)) quicquam tum potuerit[*](poterat ex potuerit V1 aut 2 ) ei melius accidere! quodsi ante occidisset,[*](accidisset (occ.V2?)) talem[*](talem Dav.tamen) eventum omnino amisisset;[*](amississet R) hoc autem tempore sensum amisit malorum.