Tusculanae Disputationes

Cicero, Marcus Tullius

Cicero. M. Tulli Ciceronis. Scripta Quae Manserunt Omnia. Pohlenz, M, editor. Leipzig: Teubner, 1918.

Cum[*](1 et 5 extr. imit. Paschasius Radb. Expos. in ps. 44 l. I praef. in.) defensionum laboribus senatoriisque muneribus aut omnino aut magna ex parte essem aliquando liberatus, rettuli[*](rettuli s retuli X Pasch. cf. p. 344, 24 ) me, Brute, te hortante maxime ad ea studia, quae retenta animo, remissa temporibus, longo intervallo intermissa revocavi, et cum omnium artium, quae ad rectam vivendi viam pertinerent, ratio et disciplina studio sapientiae, quae philosophia dicitur, contineretur, hoc mihi Latinis[*](cf. Lact. inst. 3,14, 13 ) litteris[*](litteris at libris V2 ) inlustrandum putavi, non quia philosophia Graecis et litteris et doctoribus percipi non posset, sed meum semper[*](hoc supra semper add. V2 ) iudicium fuit omnia nostros aut invenisse per se sapientius quam Graecos aut accepta ab illis fecisse meliora, quae quidem digna statuissent, in quibus elaborarent.

Nam mores et instituta vitae resque domesticas ac familiaris nos profecto et melius tuemur et lautius,[*](latius R1 ) rem vero publicam nostri maiores certe melioribus temperaverunt et institutis et legibus. quid loquar de re militari?

p.218

in qua cum virtute nostri multum valuerunt, tum plus etiam disciplina. iam illa, quae natura, non litteris adsecuti[*](assec. KRH) sunt, neque cum Graecia neque ulla cum gente[*](cum ulla gente K) sunt conferenda. quae enim tanta gravitas, quae tanta constantia, magnitudo animi,[*](animi magnitudo K) probitas, fides, quae tam excellens in omni genere virtus in ullis fuit, ut sit cum maioribus nostris comparanda?

Doctrina Graecia nos[*](nos Graecia K) et omni litterarum genere superabat; in quo erat facile vincere non repugnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum e doctis genus sit poëtarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante Romam conditam, Archilochus[*](archilocus G1H archilogus V(g scr. c)) regnante Romulo, serius poëticam nos accepimus. annis[*](enim post annis add. Vc s ) fere cccccx [*](CCCCX X (etiam K, CCCCXtis G1 V2) at quingentis in mg. Vc ) post Romam conditam Livius fabulam dedit C. Claudio, Caeci filio, M. Tuditano[*](gaio X marco G (R laesus)) cos.[*](cõs. X (in K add. c)) anno ante natum Ennium. qui[*](quisc. Livius cf. Vahlen Enn. p. V) fuit maior[*](maior al minor Vc ) natu quam Plautus et Naevius. sero igitur a nostris poëtae vel cogniti[*](Cato fr. 118 cf. Val. Max. 2,1,10 ) vel recepti. quamquam est in Originibus solitos esse in epulis canere convivas ad tibicinem de clarorum hominum virtutibus; honorem tamen huic generi non fuisse declarat oratio Catonis, in qua obiecit ut probrum M. Nobiliori,[*](marco X) quod is in provinciam poëtas duxisset; duxerat autem consul ille in Aetoliam, ut scimus, Ennium. quo minus igitur honoris erat poëtis, eo[*](eo al & Vc si sB1 e corr. sic X) minora studia fuerunt, nec tamen, si qui magnis ingeniis in eo genere extiterunt,

non satis Graecorum gloriae responderunt. an censemus,[*](cessemus KRH) si Fabio,[*](GFabio V1 ) nobilissimo homini, laudi datum esset, quod pingeret, non multos etiam apud nos futuros Polyclitos et Parrhasios fuisse? honos alit artes, omnesque incenduntur[*](acceduntur (vel ac- cenduntur) Aug. incenduntur ex acc. H1 ecl. 212 gloriae H ibid. cum Aug. plerisque codd. (gloriae L) Lup. )

p.219

ad studia gloria, iacentque ea semper, quae apud quosque improbantur.[*](honos ... 219,2 improbantur Aug. civ. 5,13 (H ecl. 212) et ex eo Serv. Lupus ep. 1 ) summam eruditionem Graeci sitam censebant in nervorum vocumque cantibus; igitur et Epaminondas, princeps meo iudicio Graeciae,[*](graecis X -ę pro -s V1 aut c ) fidibus praeclare cecinisse dicitur, Themistoclesque aliquot ante annos[*](annis edd. vett. ) cum in epulis recusaret[*](recusasset V2 s ) lyram,[*](liram X) est habitus indoctior.[*](est... indoctior Quint. inst. 1,10,19 ) ergo in Graecia musici floruerunt, discebantque id omnes, nec qui nesciebat[*](nesciebant V1 ) satis excultus doctrina putabatur.

in summo apud illos honore geometria fuit, itaque nihil mathematicis inlustrius; at[*](ad GR1V1 ) nos metiendi ratiocinandique utilitate huius artis terminavimus modum.

At contra oratorem celeriter complexi sumus, nec eum primo eruditum, aptum tamen ad dicendum, post autem eruditum.[*](Cum ... 219, 15 eruditum H (218, 29 honos ... 219,2 improbantur bis)) [*](etiam ante erud. add. Vc mg. ) nam Galbam Africanum Laelium doctos fuisse traditum est, studiosum autem eum, qui is[*](his X hos Vc s ) aetate anteibat, Catonem,[*](catonem X) post vero Lepidum Carbonem[*](carbonẽ Vc ) Gracchos, inde ita magnos[*](grac in r. Vc (in mg. at etiam idem ante versum gracchos-magnos)) nostram ad aetatem, ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur. Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen litterarum Latinarum; quae inlustranda et excitanda nobis est, ut, si occupati profuimus aliquid civibus nostris, prosimus etiam, si possumus,[*](possiumus G1 ) otiosi.[*](ut... otiosi Non. 355, 2 )