de Finibus Bonorum et Malorum

Iustitia restat, ut de omni virtute sit dictum. sed similia fere dici possunt. ut enim sapientiam, temperantiam, fortitudinem copulatas esse docui cum voluptate, ut ab ea nullo modo nec divelli nec distrahi possint, sic de iustitia iudicandum est, quae non modo numquam nocet cuiquam, sed contra semper afficit[*](afficit (cf. Tusc. 3,11 qui contra affecti sint) Se. aliquid (in N ante aliquid ab alt. m. superscr. est alit)) cum vi sua[*](vi sua V, N (vi ab alt. m. in ras. scr.); in sua BER sua vi A) atque natura, quod tranquillat[*](tranquillat Se. tranquillet) animos, tum spe nihil earum rerum defuturum, quas natura non[*](non om. RNV) depravata desiderat.[*](desiderat R1V desideret) Et [*](add. Lamb.) quem ad modum temeritas et libido et ignavia semper animum excruciant et semper sollicitant turbulentaeque sunt, sic inprobitas si [*](add. Mdv.) cuius in mente consedit, hoc ipso, quod adest, turbulenta est[*](est: si Grut. et si ABE turbulenta non potest fieri Et si RN turbulenta non potest fieri Si V); si vero molita quippiam est, quamvis occulte fecerit, numquam tamen id confidet fore semper occultum. plerumque improborum facta primo suspicio insequitur, dein[*](deinde NV) sermo atque fama, tum accusator, tum iudex;[*](index A) multi etiam, ut te consule, ipsi se indicaverunt.[*](indicaverunt A2RN indicaverat A1 iudicaverunt BEV)

quodsi qui

Invitat igitur vera ratio bene sanos ad iustitiam, aequitatem, fidem, neque homini infanti aut inpotenti iniuste facta conducunt, qui nec facile efficere possit, quod conetur, nec optinere, si effecerit, et opes vel fortunae[*](fortuna E) vel ingenii[*](ingenii edd. ingenia) liberalitati magis conveniunt, qua qui utuntur,[*](utantur ARNV) benivolentiam sibi conciliant et, quod aptissimum est ad quiete vivendum, caritatem, praesertim cum omnino nulla sit causa peccandi.

quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria,[*](iniuria ulla BE) quae autem inanes sunt, iis parendum non est. nihil enim desiderabile concupiscunt, plusque in ipsa iniuria detrimenti est quam in iis rebus emolumenti, quae pariuntur iniuria. Itaque ne iustitiam quidem recte quis dixerit per se ipsam optabilem, sed quia iucunditatis vel plurimum afferat. nam diligi et carum esse iucundum est propterea, quia tutiorem vitam et voluptatem pleniorem[*](pleniorem voluptatem BE) efficit. itaque non ob ea solum incommoda, quae eveniunt[*](eveniunt et veniunt ARN) inprobis, fugiendam inprobitatem

Quodsi ne ipsarum quidem virtutum laus, in qua maxime ceterorum philosophorum exultat oratio, reperire exitum potest, nisi derigatur ad voluptatem, voluptas autem est sola, quae nos vocet ad se et alliciat suapte natura, non potest esse dubium, quin id sit summum atque extremum bonorum omnium, beateque vivere nihil aliud sit nisi cum voluptate vivere.

Huic certae stabilique sententiae quae sint coniuncta explicabo brevi. nullus in ipsis error est finibus bonorum et malorum, id est in voluptate aut in dolore, sed in his rebus peccant, cum e quibus haec efficiantur ignorant. animi autem voluptates et dolores nasci fatemur e corporis voluptatibus et doloribus—itaque concedo, quod modo dicebas, cadere causa,[*](cadere causa Vict. cedere causae (cause)) si qui e nostris aliter existimant, quos quidem video esse multos, sed imperitos—, quamquam autem et laetitiam nobis voluptas animi et molestiam dolor afferat,[*](afferat A2 afferet A1BER afferret NV) eorum tamen utrumque et ortum esse e corpore et ad corpus referri, nec ob eam causam non multo maiores esse et voluptates et dolores animi quam corporis. nam corpore nihil nisi praesens et quod adest sentire possumus, animo autem et praeterita et futura. ut enim aeque doleamus animo,[*](animocf. v. 20 sqq.) cum corpore dolemus, fieri tamen permagna accessio potest, si aliquod[*](aliquid ABE) aeternum et infinitum impendere malum nobis opinemur.[*](opinamur R) quod idem licet transferre in voluptatem, ut ea[*](ea eo B) maior sit, si nihil tale metuamus.

Iam illud quidem perspicuum est, maximam animi[*](animi maximam A) aut voluptatem aut molestiam plus aut ad beatam aut ad miseram vitam afferre momenti quam eorum utrumvis, si aeque diu sit in corpore. Non placet