Philippicae

atque haec ei loquuntur qui quondam propter levitatem populares habebantur[*](habebantur V: appellabantur D). ex quo intellegi potest animo illos abhorruisse semper ab optimo civitatis statu, non voluntate fuisse popularis. qui enim evenit[*](convenit D) ut, qui in rebus improbis populares fuerint, idem in re una maxime populari, quod eadem salutaris rei publicae sit, improbos se quam popularis esse malint? me quidem semper, uti scitis, adversarium[*](adversatum D) multitudinis temeritati haec fecit[*](fecit adversatum V) praeclarissima causa popularem.

et quidem dicuntur vel potius se[*](se V: idem D) ipsi dicunt consularis: quo[*](non quo D) nomine dignus est nemo, nisi qui tanti honoris onus[*](onus Cobet: nomen codd.) potest sustinere. faveas tu hosti? ille litteras ad te mittat de sua spe rerum secundarum; eas tu laetus proferas, recites, describendas etiam des improbis civibus, eorum[*](eorum V: forum D) augeas animos, bonorum spem virtutemque debilites, et te consularem aut senatorem, denique[*](aut denique V2D) civem putes? accipiet in optimam partem C. Pansa, fortissimus consul atque optimus. etenim dicam animo amicissimo: hunc ipsum, mihi hominem familiarissimum, nisi talis consul esset ut omnis vigilias, curas, cogitationes in rei publicae salute defigeret[*](configeret D), consulem non putarem.

quamquam nos ab ineunte illius[*](illius h. m. pagate memoria mea (l. 12) med. omissis V (h. m. = hic minus, omissionis signum): quae desunt infra habet V (§ 11) inter quod et erat bellum: eadem hic marg. ascripsit V3 (saec. xii)) aetate usus, consuetudo, studiorum etiam honestissimorum societas similitudoque devinxit[*](coniunxit D: coniungit V3), eiusdemque cura incredibilis[*](curam incredibilem V3D) in asperrimis belli civilis periculis perspecta docuit non modo[*](perspexi non modo V3D) salutis sed etiam dignitatis meae fuisse fautorem[*](fuisse fautorem om. V3D), tamen eundem, ut dixi, nisi talis consul esset, negare esse consulem auderem: idem non modo consulem esse dico sed[*](sed V (in § 11): sed etiam D et V3) memoria mea praestantissimum atque optimum consulem, non quin[*](non quia non D) pari virtute et voluntate[*](et virt. ante et volunt. habent D) alii fuerint, sed tantam causam non habuerunt in qua et voluntatem suam et virtutem declararent.

huius magnitudini animi, gravitati, sapientiae tempestas est oblata formidolosissimi temporis. tum autem inlustratur consulatus, cum gubernat[*](gubernavit V) rem publicam, si non optabili, at necessario tempore. magis autem necessarium, patres conscripti, nullum tempus umquam fuit. itaque ego ille qui semper pacis auctor fui, cuique pax, praesertim civilis, quamquam omnibus bonis, tamen[*](mihi tamen D) in primis fuit optabilis—omne enim curriculum industriae nostrae in foro, in curia, in amicorum periculis propulsandis elaboratum est; hinc honores amplissimos, hinc mediocris opes, hinc dignitatem si quam habemus consecuti sumus—

ego igitur[*](igitur V: itaque D) pacis, ut ita dicam, alumnus qui quantuscumque sum—nihil enim mihi adrogo —sine pace civili certe non fuissem—periculose dico: quem ad modum accepturi, patres conscripti, sitis, horreo, sed pro mea perpetua cupiditate vestrae dignitatis retinendae et augendae quaeso oroque vos, patres conscripti, ut primo, etsi erit[*](si erit D) vel acerbum auditu vel incredibile a M. Cicerone esse dictum, accipiatis sine offensione quod dixero, neve id prius quam quale sit explicaro[*](explicaro Vb2: explicavero cett.) repudietis—ego ille, dicam saepius, pacis semper laudator, semper auctor, pacem cum M. Antonio[*](M. om. V) esse nolo. Magna spe ingredior in reliquam orationem, patres conscripti, quoniam periculosissimum locum silentio sum praetervectus.

cur igitur pacem nolo? quia turpis est, quia periculosa, quia esse non potest. quae tria dum explico, peto a vobis, patres conscripti, ut eadem benignitate qua soletis mea verba audiatis.

quid est inconstantia, levitate, mobilitate[*](mobilitate levitate D) cum singulis hominibus, tum vero[*](vero inconstanti V) universo senatui turpius? quid porro inconstantius quam quem modo hostem non verbo sed re multis decretis iudicaritis[*](iudicaritis V2: -aretis V1: -abitis t: -avistis bns),