Philippicae

quoniam utriusque consili causam, patres conscripti, probatam vobis esse confido[*](confido etiam V), prius quam de re publica dicere[*](5–8 quaerar hs (= hic supple) de hesterna in senatum tam acerbe V1 med. omissis) incipio, pauca querar de hesterna M. Antoni[*](M. om. V2) iniuria: cui sum amicus, idque me non nullo eius officio debere esse prae me semper tuli. quid tandem erat causae cur die hesterno in senatum[*](die hesterno in sen. Halm (e vestigiis cod. V): in sen. hesterno die D) tam acerbe cogerer? solusne aberam, an non saepe minus frequentes fuistis, an ea res agebatur ut etiam aegrotos deferri[*](deferre V) oporteret? Hannibal, credo, erat ad portas aut de Pyrrhi pace agebatur, ad quam causam etiam Appium illum et caecum et senem delatum esse memoriae proditum est.

de supplicationibus referebatur, quo in genere senatores deesse non solent. coguntur enim non pignoribus, sed eorum de quorum[*](quorum de D) honore agitur gratia; quod idem fit, cum de triumpho refertur. ita sine cura consules sunt ut paene liberum sit senatori non adesse. qui cum mihi mos notus esset cumque e via languerem et mihimet displicerem, misi pro amicitia qui hoc ei diceret[*](hoc ediceret D). at ille vobis audientibus cum fabris se[*](audientibus... se om. V1) domum meam venturum esse dixit. nimis iracunde hoc quidem et valde intemperanter. cuius enim malefici tanta[*](tanta om. D) ista poena est ut dicere in hoc ordine auderet se publicis operis disturbaturum publice ex senatus sententia aedificatam domum? quis autem umquam tanto damno senatorem coegit? aut quid est ultra pignus aut multam? quod si scisset quam sententiam dicturus essem, remisisset aliquid profecto de severitate cogendi.

an me censetis, patres conscripti, quod vos inviti secuti estis, decreturum fuisse, ut parentalia cum supplicationibus miscerentur, ut inexpiabiles religiones in rem publicam inducerentur, ut decernerentur supplicationes mortuo[*](mortuorum D)? nihil dico cui[*](cui c: cui’ n: qui Vst). fuerit ille L. Brutus[*](L. Brutus Bruuius V (ui = Lu.)) qui et ipse dominatu regio rem publicam liberavit et ad similem virtutem et simile factum stirpem iam prope in[*](iam prope in V: in prope ns: prope in c: in t) quingentesimum annum propagavit: adduci tamen non possem ut quemquam mortuum coniungerem cum deorum[*](deorum om. V) immortalium religione; ut, cuius sepulcrum usquam[*](usquam h: nusquam cett.) exstet ubi parentetur, ei publice supplicetur. ego vero eam sententiam dixissem[*](dixissem P. C. D) ut me adversus populum Romanum, si qui[*](si qui Vns: si quis c: si quid t) accidisset gravior rei publicae casus, si bellum, si morbus, si fames, facile possem defendere; quae partim iam sunt, partim timeo ne impendeant. sed hoc ignoscant di immortales velim et populo Romano qui id non probat, et huic ordini qui decrevit invitus.

quid? de reliquis rei publicae malis licetne dicere? mihi vero[*](dicere mihi. Verum cns: mihi dicere verum t) licet et semper licebit dignitatem tueri, mortem contemnere. potestas modo veniendi in hunc locum sit: dicendi periculum non recuso. atque utinam, patres conscripti, Kalendis Sextilibus adesse potuissem! non quo profici potuerit aliquid, sed ne unus modo consularis, quod tum accidit[*](accidit V), dignus illo honore, dignus re publica inveniretur. qua quidem ex re magnum accipio dolorem, homines amplissimis populi Romani beneficiis usos L. Pisonem ducem optimae sententiae non secutos. idcircone nos populus Romanus consules fecit ut in altissimo[*](altissimo amplissimoque V2) gradu dignitatis locati rem publicam pro nihilo haberemus? non modo voce nemo L. Pisoni[*](Pisoni Vn2s: Pisonis cett.) consulari[*](consulari V cn2s2, ed. R: consularis n1s1t) sed ne voltu quidem adsensus est.

quae, malum, est ista voluntaria servitus? fuerit quaedam necessaria; neque ego hoc ab omnibus eis desidero qui sententiam consulari loco dicunt. Alia causa est eorum quorum silentio ignosco; alia eorum, quorum vocem requiro. quos quidem doleo in suspicionem populo Romano venire non metu[*](non metu D: non modo metus V), quod ipsum esset turpe, sed alium alia de causa deesse dignitati suae. qua re primum maximas gratias et ago et habeo[*](et habeo et ago D) Pisoni[*](L. Pisoni D), qui non quid efficere posset in re publica cogitavit, sed quid[*](quisquam post quid add Reid) facere ipse deberet. deinde a vobis, patres conscripti, peto ut, etiam si sequi minus audebitis orationem atque auctoritatem meam, benigne me tamen, ut fecistis adhuc[*](fecistis adhuc D: adhuc fecistis V (peiore numero)), audiatis.

primum igitur acta Caesaris servanda censeo, non quo probem—quis enim[*](enim cam V) id quidem potest?—sed quia rationem habendam maxime arbitror pacis atque oti. vellem adesset M. Antonius[*](adesset M. Halm: adessem V: adesset D), modo sine advocatis—sed, ut opinor, licet ei minus valere, quod mihi heri per illum non licuit[*](licuit V2: om. V1: licebat D doceret om. V1)—doceret me vel potius vos, patres conscripti, quem ad modum ipse Caesaris acta defenderet. an in commentariolis et chirographis et libellis se uno auctore prolatis, ne[*](ac ne D) prolatis quidem sed tantum modo dictis, acta Caesaris firma erunt: quae ille in aes incidit, in quo populi iussa perpetuasque leges esse voluit, pro nihilo habebuntur?

equidem existimo nihil tam esse in actis Caesaris quam leges Caesaris. an, si cui quid ille promisit, id erit fixum quod idem facere non[*](non facere Muretus) potuit? ut multis multa promissa non fecit: quae tamen multo plura illo mortuo reperta sunt quam a vivo beneficia per omnis annos tributa et data. sed ea non muto, non moveo: summo studio illius praeclara[*](summo etiam studio praeclara illius D) acta defendo. pecunia utinam ad Opis[*](ad Opis Vc: ad opes n1s: ad opus n2t) maneret! cruenta illa quidem, sed his temporibus, quoniam eis quorum est non redditur, necessaria. quamquam ea quoque sit effusa, si ita in actis fuit.

ecquid est quod tam proprie dici possit actum eius qui togatus in re publica cum potestate imperioque versatus sit quam lex? quaere acta Gracchi: leges Semproniae proferentur; quaere Sullae: Corneliae[*](Cornelii V2). quid? Pompei[*](Cn Pompei D) tertius consulatus in quibus actis constitit? nempe[*](nempe V2D et Victorinus de defin ed. Stangl p. 31: om. V1) in legibus. de Caesare[*](a Caesare D) ipso si quaereres quidnam egisset in urbe et in toga[*](toga cn2: togam Vn1: tota s: totam t), leges multas responderet se et praeclaras tulisse, chirographa vero aut mutaret aut non daret aut, si dedisset, non istas res in actis suis duceret. sed haec ipsa[*](ea ipsa D) concedo; quibusdam etiam in rebus[*](etiam in rebus Vc: in rebus etiam nst) coniveo; in maximis vero rebus, id est in legibus[*](in legibus c et Victorinus p. 32: om. in cett.), acta Caesaris dissolvi ferendum non puto.

quae lex melior, utilior, optima etiam re publica saepius flagitata quam ne praetoriae provinciae plus quam annum neve[*](neve Vc: neu nst) plus quam biennium consulares obtinerentur? hac lege sublata videnturne vobis posse[*](posse om. D) Caesaris acta servari? quid? lege[*](ea lege D) quae promulgata est de tertia decuria[*](decuria iudicum D) nonne omnes iudiciariae leges Caesaris dissolvuntur? et vos acta Caesaris defenditis qui leges eius evertitis[*](evertistis ct)? Nisi forte, si quid memoriae causa rettulit[*](retulit V1D) in libellum, id numerabitur in actis et, quamvis iniquum et inutile sit, defendetur: quod ad populum centuriatis comitiis tulit, id in actis Caesaris non habebitur.

at quae est[*](est om. V) ista tertia decuria? ‘centurionum’ inquit. quid? isti ordini iudicatus lege Iulia, etiam ante Pompeia[*](etiamne Pompeia D), Aurelia non patebat? ‘census praefiniebatur,’ inquit. non centurioni quidem solum sed equiti etiam Romano; itaque viri fortissimi atque honestissimi[*](honestissimi atque fortissimi D) qui ordines duxerunt res et iudicant et iudicaverunt. ‘non quaero’ inquit ‘istos: quicumque ordinem duxit, iudicet.’ at si ferretis quicumque equo meruisset, quod est lautius[*](laudatius D), nemini probaretis; in iudice enim spectari et fortuna debet et dignitas. ‘non quaero’ inquit ‘ista: addo etiam iudices manipularis ex legione alaudarum. aliter enim nostri negant posse se salvos esse.’ O contumeliosum honorem eis quos ad iudicandum nec opinantis vocatis! hic enim est legis index ut[*](ut ii t: uti V: ut hi cns) ei res[*](res om. D) in tertia decuria iudicent qui libere iudicare non audeant. in quo quantus error est, di immortales! eorum qui istam legem excogitaverunt! Vt enim quisque sordidissimus videbitur, ita libentissime severitate iudicandi sordis suas eluet laborabitque ut honestis decuriis potius dignus videatur quam in turpem iure coniectus.