Carmina

Catullus

Catullus, Gaius Valerius. Carmina. Merrill, Elmer Truesdell, editor. Boston: Ginn, 1893.

  1. saxea ut effigies bacchantis prospicit, eheu,
  2. prospicit et magnis curarum fluctuat undis,
  3. non flavo retinens subtilem vertice mitram,
  4. non contecta levi velatum pectus amictu,
  5. non tereti strophio lactentis vincta papillas,
  6. omnia quae toto delapsa e corpore passim
  7. ipsius ante pedes fluctus salis adludebant.
  8. sic neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus
  9. illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu,
  10. toto animo, tota pendebat perdita mente.
  11. ah misera, adsiduis quam luctibus exsternavit
  12. spinosas Erycina serens in pectore curas
  13. illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus
  14. egressus curvis e litoribus Piraei
  15. attigit iniusti regis Gortynia tecta.
  16. nam perhibent olim crudeli peste coactam
  17. Androgeoneae poenas exsolvere caedis
  18. electos iuvenes simul et decus innuptarum
  19. Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.
  20. quis angusta malis cum moenia vexarentur,
  21. ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis
  22. proicere optavit potius quam talia Cretam
  23. funera Cecropiae nec funera portarentur.
  24. atque ita nave levi nitens ac lenibus auris
  25. magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas.
  26. hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo
  27. regia, quam suavis exspirans castus odores
  28. lectulus in molli complexu matris alebat,
  29. quales Eurotae progignunt flumina myrtos
  30. aurave distinctos educit verna colores,
  31. non prius ex illo flagrantia declinavit
  32. lumina quam cuncto concepit corpore flammam
  33. funditus atque imis exarsit tota medullis.
  34. heu misere exagitans immiti corde furores,
  35. sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,
  36. quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,
  37. qualibus incensam iactastis mente puellam
  38. fluctibus in flavo saepe hospite suspirantem!
  39. quantos illa tulit languenti corde timores,
  40. quanto saepe magis fulgore expalluit auri,
  41. cum saevum cupiens contra contendere monstrum
  42. aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis.
  43. non ingrata tamen frustra munuscula divis
  44. promittens tacito succendit vota labello.
  45. nam velut in summo quatientem bracchia Tauro
  46. quercum aut conigeram sudanti cortice pinum
  47. indomitus turbo contorquens flamine robur
  48. eruit (illa procul radicitus exturbata
  49. prona cadit, † lateque cum eius obvia frangens),
  50. sic domito saevum prostravit corpore Theseus
  51. nequiquam vanis iactantem cornua ventis.
  52. inde pedem sospes multa cum laude reflexit
  53. errabunda regens tenui vestigia filo,
  54. ne labyrintheis e flexibus egredientem
  55. tecti frustraretur inobservabilis error.
  56. sed quid ego a primo digressus carmine plura
  57. commemorem, ut linquens genitoris filia vultum,
  58. ut consanguineae complexum, ut denique matris,
  59. quae misera in gnata deperdita laetabatur,
  60. omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem,
  61. aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae
  62. venerit, aut ut eam devinctam lumina somno
  63. liquerit immemori discedens pectore coniunx?
  64. saepe illam perhibent ardenti corde furentem
  65. clarisonas imo fudisse ex pectore voces,
  66. ac tum praeruptos tristem conscendere montes
  67. unde aciem in pelagi vastos protenderet aestus,
  68. tum tremuli salis adversas procurrere in undas
  69. mollia nudatae tollentem tegmina surae,
  70. atque haec extremis maestam dixisse querelis,
  71. frigidulos udo singultus ore cientem:
  72. “sicine me patriis avectam, perfide, ab aris,
  73. perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?
  74. sicine discedens neglecto numine divum
  75. immernor ah devota domum periuria portas?
  76. nullane res potuit crudelis flectere mentis
  77. consilium? tibi nulla fuit clementia praesto
  78. immite ut nostri vellet miserescere pectus?
  79. at non haec quondam blanda promissa dedisti
  80. voce mihi, non haec miserae sperare iubebas,
  81. sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos:
  82. quae cuncta aerii discerpunt irrita venti.
  83. nunc iam nulla viro iuranti femina credat,
  84. nulla viri speret sermones esse fideles:
  85. quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,
  86. nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:
  87. sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,
  88. dicta nihil meminere, nihil periuria curant.
  89. certe ego te in medio versantem turbine leti
  90. eripui et potius germanum amittere crevi
  91. quam tibi fallaci supremo in tempore deessem:
  92. pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque
  93. praeda neque iniecta tumulabor mortua terra.
  94. quaenam te genuit sola sub rupe leaena,
  95. quod mare conceptum spumantibus exspuit undis.
  96. quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae vasta Charybdis,
  97. talia qui reddis pro dulci praemia vita?
  98. si tibi non cordi fuerant conubia nostra,
  99. saeva quod horrebas prisci praecepta parentis,
  100. at tamen in vestras potuisti ducere sedes
  101. quae tibi iucundo famularer serva labore
  102. candida permulcens liquidis vestigia lymphis
  103. purpureave tuum constemens veste cubile.
  104. sed quid ego ignaris nequiquam conqueror auris
  105. exsternata malo, quae nullis sensibus auctae
  106. nec missas audire queunt nec reddere voces?
  107. ille autem prope iam mediis versatur in undis,
  108. nec quisquam adparet vacua mortalis in alga.
  109. sic nimis insultans extremo tempore saeva
  110. fors etiam nostris invidit questibus auris.
  111. Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo
  112. Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,
  113. indomito nec dira ferens stipendia tauro
  114. perfidus in Creta religasset navita funem,
  115. nec malus hic celans dulci crudelia forma
  116. consilia in nostris requiesset sedibus hospes!
  117. nam quo me referam? quali spe perdita nitor?
  118. Idaeosne petam montes? ah, gurgite lato
  119. discernens ponti truculentum ubi dividit aequor?
  120. an patris auxilium sperem, quemne ipsa reliqui
  121. respersum iuvenem fraterna caede secuta?
  122. coniugis an fido consoler memet amore,
  123. quine fugit lentos incurvans gurgite remos?
  124. praeterea nullo litus, sola insula, tecto,
  125. nec patet egressus pelagi cingentibus undis:
  126. nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,
  127. omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.
  128. non tamen ante mihi languescent lumina morte,
  129. nec prius a fesso secedent corpore sensus
  130. quam iustam a divis exposcam prodita multam
  131. caelestumque fidem postrema comprecer hora.
  132. quare, facta virum multantes vindice poena
  133. Eumenides, quibus anguino redimita capillo
  134. frons exspirantis praeportat pectoris iras,
  135. huc huc adventate, meas audite querelas,
  136. quas ego, vae miserae, extremis proferre medullis
  137. cogor inops, ardens, amenti caeca furore.
  138. quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo,
  139. vos nolite pati nostrum vanescere luctum,
  140. sed quali solam Theseus me mente reliquit,
  141. tali mente, deae, funestet seque suosque.”
  142. has postquam maesto profudit pectore voces
  143. supplicium saevis exposcens anxia factis,
  144. adnuit invicto caelestum numine rector,
  145. quo nutu tellus atque horrida contremuerunt
  146. aequora concussitque micantia sidera mundus.
  147. ipse autem caeca mentem caligine Theseus
  148. consitus oblito dimisit pectore cuncta
  149. quae mandata prius constanti mente tenebat,
  150. dulcia nec maesto sustollens signa parenti
  151. sospitem Erechtheum se ostendit visere portum
  152. namque ferunt olim, classi cum moenia divae
  153. linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,
  154. talia complexum iuveni mandata dedisse:
  155. “gnate mihi longe iucundior unice vita,
  156. gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus
  157. reddite in extrema nuper mihi fine senectae,
  158. quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus
  159. eripit invito mihi te, cui languida nondum
  160. lumina sunt gnati cara saturata figura,
  161. non ego te gaudens laetanti pectore mittam,
  162. nec te ferre sinam fortunae signa secundae,
  163. sed primum multas expromam mente querelas
  164. canitiem terra atque infuso pulvere foedans,
  165. inde infecta vago suspendam lintea malo,
  166. nostros ut luctus nostraeque incendia mentis
  167. carbasus obscurata decet ferrugine Hibera.
  168. quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
  169. quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei
  170. adnuit, ut tauri respergas sanguine dextram,
  171. tum vero facito ut memori tibi condita corde
  172. haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas,
  173. ut simul ac nostros invisent lumina collis,
  174. funestam antennae deponant undique vestem
  175. candidaque intorti sustollant vela rudentes,
  176. quam primum cernens ut laeta gaudia mente
  177. agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.”
  178. haec mandata prius constanti mente tenentem
  179. Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes
  180. aerium nivei montis liquere cacumen.
  181. at pater, ut summa prospectum ex arce petebat
  182. anxia in adsiduos absumens lumina fletus,
  183. cum primum inflati conspexit lintea veli,
  184. praecipitem sese scopulorum e vertice iecit
  185. amissum credens immiti Thesea fato.
  186. sic funesta domus ingressus tecta paterna
  187. morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctu
  188. obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
  189. quae tum prospectans cedentem maesta carinam
  190. multiplices animo volvebat saucia curas.
  191. at parte ex alia florens volitabat Iacchus
  192. cum thiaso satyrorum et Nysigenis silenis
  193. te quaerens, Ariadna, tuoque incensus arnore.
  194. ---quae tum alacres passim lymphata mente furebant
  195. euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.
  196. harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,
  197. pars e divulso iactabant membra iuvenco,
  198. pars sese tortis serpentibus incingebant,
  199. pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,
  200. orgia quae frustra cupiunt audire profani,
  201. plangebant aliae proceris tympana palmis
  202. aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant,
  203. multis raucisonos efflabant cornua bombos
  204. barbaraque horribili stridebat tibia cantu.
  205. talibus amplifice vestis decorata figuris
  206. pulvinar complexa suo velabat amictu.
  207. quae postquam cupide spectando Thessala pubes
  208. expleta est, sanctis coepit decedere divis.
  209. hic, qualis flatu placidum mare matutino
  210. horrificans Zephyrus proclivas incitat undas
  211. aurora exoriente vagi sub limina solis,
  212. quae tarde primum clementi flamine pulsae
  213. procedunt, leviterque sonant plangore cachinni,
  214. post vento crescente magis magis increbescunt
  215. purpureaque procul nantes ab luce refulgent,
  216. sic tum vestibuli linquentes regia tecta
  217. ad se quisque vago passim pede discedebant.
  218. quorum post abitum princeps e vertice Peli
  219. advenit Chiron portans silvestria dona:
  220. nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis
  221. montibus ora creat, quos propter fluminis undas
  222. aura parit flores tepidi fecunda Favoni,
  223. hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,
  224. quo permulsa domus iucundo risit odore.
  225. confestim Penios adest, viridantia Tempe,
  226. Tempe quae silvae cingunt super impendentes,
  227. naiasin linquens Doris celebranda choreis,
  228. non vacuus: namque ille tulit radicitus altas
  229. fagos ac recto proceras stipite laurus,
  230. non sine nutanti platano lentaque sorore
  231. flammati Phaethontis et aeria cupressu.
  232. haec circum sedes late contexta locavit,
  233. vestibulum ut molli velatum fronde vireret.
  234. post hunc consequitur sollerti corde Prometheus
  235. extenuata gerens veteris vestigia poenae
  236. quam quondam silici restrictus membra catena
  237. persolvit pendens e verticibus praeruptis.
  238. inde pater divum sancta cum coniuge natisque
  239. advenit, caelo te solum, Phoebe, relinquens
  240. unigenamque simul cultricem montibus Idri:
  241. Pelea nam tecum pariter soror adspernata est
  242. nec Thetidis taedas voluit celebrare iugalis.
  243. qui postquam niveis flexerunt sedibus artus,
  244. large multiplici constructae sunt dape mensae,
  245. cum interea infirmo quatientes corpora motu
  246. veridicos Parcae coeperunt edere cantus.
  247. his corpus tremulum complectens undique vestis
  248. candida purpurea talos incinxerat ora,
  249. at roseae niveo residebant vertice vittae,
  250. aeternumque manus carpebant rite laborem.
  251. laeva colum molli lana retinebat amictum,
  252. dextera tum leviter deducens fila supinis
  253. formabat digitis, tum prono in pollice torquens
  254. libratum tereti versabat turbine fusum,
  255. atque ita decerpens aequabat semper opus dens,
  256. laneaque aridulis haerebant morsa labellis
  257. quae prius in levi fuerant exstantia filo.
  258. ante pedes autem candentis mollia lanae
  259. vellera virgati custodibant calathisci.
  260. haec tum clarisona vellentes vellera voce
  261. talia divino fuderunt carmine fata,
  262. carmine perfidiae quod post nulla arguet aetas:
  263. “o decus eximium magnis virtutibus augens,
  264. Emathiae tutamen opis, clarissime nato,
  265. accipe quod laeta tibi pandunt luce sorores,
  266. veridicum oraclum. sed vos, quae fata secuntur,
  267. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  268. adveniet tibi iam portans optata maritis
  269. Hesperus, adveniet fausto cum sidere coniunx,
  270. quae tibi flexanimo mentem perfundat amore
  271. languidulosque paret tecum coniungere somnos
  272. levia substernens robusto bracchia collo.
  273. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  274. nulla domus tales unquam contexit amores,
  275. nullus amor tali coniunxit foedere amantes
  276. qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.
  277. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  278. nascetur vobis expers terroris Achilles,
  279. hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,
  280. qui persaepe vago victor certamine cursus
  281. flammea praevertet celeris vestigia cervae.
  282. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  283. non illi quisquam bello se conferet heros,
  284. cum Phrygii Teucro manabunt sanguine campi
  285. Troicaque obsidens longinquo moenia bello
  286. periuri Pelopis vastabit tertius heres.
  287. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  288. illius egregias virtutes claraque facta
  289. saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,
  290. cum incultum cano solvent a vertice crinem
  291. putridaque infirmis variabunt pectora palmis.
  292. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  293. namque velut densas praecerpens messor aristas
  294. sole sub ardenti flaventia demetit arva,
  295. Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.
  296. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  297. testis erit magnis virtutibus unda Scamandri,
  298. quae passim rapido diffunditur Hellesponto,
  299. cuius iter caesis angustans corporum acervis
  300. alta tepefaciet permixta flumina caede.
  301. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  302. denique testis erit morti quoque reddita praeda
  303. cum teres excelso coacervatum aggere bustum
  304. excipiet niveos percussae virginis artus.
  305. Currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  306. nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis
  307. urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,
  308. alta Polyxenia madefient caede sepulcra,
  309. quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,
  310. proiciet truncum submisso poplite corpus.
  311. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  312. quare agite optatos animi coniungite amores.
  313. accipiat coniunx felici foedere divam,
  314. dedatur cupido iam dudum nupta marito.
  315. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
  316. non illam nutrix orienti luce revisens
  317. hesterno collum poterit circumdare filo
  318. (currite ducentes subtegmina, currite, fusi),
  319. anxia nec mater discordis maesta puellae
  320. secubitu caros mittet sperare nepotes.
  321. currite ducentes subtegmina, currite, fusi.”
  322. talia praefantes quondam felicia Pelei
  323. carmina divino cecinerunt pectore Parcae.
  324. praesentes namque ante domos invisere castas
  325. heroum et sese mortali ostendere coetu
  326. caelicolae nondum spreta pietate solebant.
  327. saepe pater divum templo in fulgente, revisens
  328. annua cum festis venissent sacra diebus,
  329. conspexit terra centum procumbere tauros.
  330. saepe vagus Liber Parnasi vertice summo
  331. Thyiadas effusis euantis crinibus egit,
  332. cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes
  333. acciperent laeti divum fumantibus aris.
  334. saepe in letifero belli certamine Mavors
  335. aut rapidi Tritonis era aut Rhamnusia virgo
  336. armatas hominum est praesens hortata catervas.
  337. sed postquam tellus scelere est imbuta nefando,
  338. iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,
  339. perfudere manus fraterno sanguine fratres,
  340. destitit exstinctos natus lugere parentes,
  341. optavit genitor primaevi funera nati
  342. Liber ut innuptae poteretur flore novercae,
  343. ignaro mater substernens se impia nato
  344. impia non verita est divos scelerare parentes,
  345. omnia fanda nefanda malo permixta furore
  346. iustificam nobis mentem avertere deorum.
  347. quare nec talis dignantur visere coetus
  348. nec se contingi patiuntur lumine claro.
  1. Etsi me adsiduo defectum cura dolore
  2. sevocat a doctis, Ortale, virginibus,
  3. nec potis est dulcis Musarum expromere fetus
  4. mens animi: tantis fluctuat ipsa malis,—
  5. namque mei nuper Lethaeo gurgite fratris
  6. pallidulum manans adluit unda pedem,
  7. Troia Rhoeteo quem subter litore tellus
  8. Ereptum nostris obterit ex oculis.
  9. ---
  10. nunquam ego te vita frater amabilior
  11. adspiciam posthac: at certe semper amabo,
  12. semper maesta tua carmina morte canam,
  13. qualia sub densis ramorum concinit umbris
  14. Daulias absumpti fata gemens Ityli,—
  15. sed tamen in tantis maeroribus, Ortale, mitto
  16. haec expressa tibi carmina Battiadae,
  17. ne tua dicta vagis nequiquam credita ventis
  18. effluxisse meo forte putes animo,
  19. ut missum sponsi furtivo munere malum
  20. procurrit casto virginis e gremio,
  21. quod miserae oblitae molli sub veste locatum,
  22. dum adventu matris prosilit, excutitur;
  23. atque illud prono praeceps agitur decursu,
  24. huic manat tristi conscius ore rubor.
  1. Omnia qui magni dispexit lumina mundi,
  2. qui stellarum ortus comperit atque obitus,
  3. flammeus ut rapidi solis nitor obscuretur,
  4. ut cedant certis sidera temporibus,
  5. ut Triviam furtim sub Latmia saxa relegans
  6. dulcis amor gyro devocet aerio,
  7. idem me ille Conon caelesti in lumine vidit
  8. e Bereniceo vertice caesariem
  9. fulgentem clare, quam cunctis illa deorum
  10. levia protendens bracchia pollicita est,
  11. qua rex tempestate novo auctus hymenaeo
  12. vastatum finis iuerat Assyrios,
  13. dulcia nocturnae portans vestigia rixae
  14. quam de virgineis gesserat exuviis.
  15. estne novis nuptis odio Venus, atque parentum
  16. frustrantur falsis gaudia lacrimulis
  17. ubertim thalami quas intra limina fundunt?
  18. non, ita me divi vera gemunt, iuerint.
  19. id mea me multis docuit regina querelis
  20. invisente novo proelia torva viro.
  21. at tu non orbum luxti deserta cubile,
  22. sed fratris cari flebile discidium?
  23. quam penitus maestas exedit cura medullas!
  24. ut tibi tunc toto pectore sollicitae
  25. sensibus ereptis mens excidit! at te ego certe
  26. cognoram a parva virgine magnanimam.
  27. anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es
  28. coniugium, quod non fortior ausit alis?
  29. sed tum maesta virum mittens quae verba locuta es!
  30. Iuppiter, ut tristi lumina saepe manu !
  31. quis te mutavit tantus deus? an quod amantes
  32. non longe a caro corpore abesse volunt?
  33. atque ibi me cunctis pro dulci coniuge divis
  34. non sine taurino sanguine pollicita es,
  35. si reditum tetulisset. is haud in tempore longo
  36. captam Asiam Aegypti finibus addiderat.
  37. quis ego pro factis caelesti reddita coetu
  38. pristina vota novo munere dissolvo.
  39. invita, o regina, tuo de vertice cessi,
  40. invita: adiuro teque tuumque caput:
  41. digna ferat quod si quis inaniter adiurarit:
  42. sed qui se ferro postulet esse parem?
  43. ille quoque eversus mons est quem maximum in oris
  44. progenies Thiae clara supervehitur,
  45. cum Medi peperere novum mare, cumque inventus
  46. per medium classi barbara navit Athon.
  47. quid facient crines, cum ferro talia cedant?
  48. Iuppiter, ut Chalybon omne genus pereat,
  49. et qui principio sub terra quaerere venas
  50. institit ac ferri fingere duritiem!
  51. abiunctae paulo ante comae mea fata sorores
  52. lugebant, cum se Memnonis Aethiopis
  53. unigena impellens nutantibus aera pennis
  54. obtulit Arsinoes † elocridicos ales equus,
  55. isque per aetherias me tollens avolat umbras
  56. et Veneris casto conlocat in gremio.
  57. ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat,
  58. Graia Canopiis incola litoribus,
  59. †hi dii ven ibi vario ne solum in lumine caeli
  60. ex Ariadneis aurea temporibus