Carmina

Catullus

Catullus, Gaius Valerius. Carmina. Merrill, Elmer Truesdell, editor. Boston: Ginn, 1893.

  1. illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten.
  2. quae simul ac rostro ventosum proscidit aequor
  3. tortaque remigio spumis incanduit unda,
  4. emersere freti candenti e gurgite vultus
  5. aequoreae monstrum Nereides admirantes.
  6. illa, siqua alia, viderunt luce marinas
  7. mortales oculis nudato corpore nymphas
  8. nutricum tenus exstantes e gurgite cano.
  9. tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,
  10. tum Thetis humanos non despexit hymenaeos,
  11. tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit.
  12. o nimis optato saeclorum tempore nati
  13. heroes, salvete, deum genus, o bona matrum
  14. progenies, salvete iterum
  15. vos ego saepe meo, vos carmine compellabo,
  16. teque adeo eximie taedis felicibus aucte
  17. Thessaliae columen Peleu, cui Iuppiter ipse,
  18. ipse suos divum genitor concessit amores.
  19. tene Thetis tenuit pulcherrirma Nereine?
  20. tene suam Tethys concessit ducere neptem
  21. Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem?
  22. quae simul optatae finito tempore luces
  23. advenere, domum conventu tota frequentat
  24. Thessalia, oppletur laetanti regia coetu:
  25. dona ferunt prae se, declarant gaudia vultu.
  26. deseritur Cieros, linquunt Phthiotica Tempe
  27. Crannonisque domos ac moenia Larisaea,
  28. Pharsalum coeunt, Pharsalia tecta frequentant.
  29. rura colit nemo, mollescunt colla iuvencis,
  30. non humilis curvis purgatur vinea rastris,
  31. non glaebam prono convellit vomere taurus,
  32. non falx attenuat frondatorum arboris umbram,
  33. squalida desertis robigo infertur aratris.
  34. ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit
  35. regia, fulgenti splendent auro atque argento.
  36. candet ebur soliis, conlucent pocula mensae,
  37. tota domus gaudet regali splendida gaza.
  38. pulvinar vero divae geniale locatur
  39. sedibus in mediis, Indo quod dente politum
  40. tincta tegit roseo conchyli purpura fuco.
  41. haec vestis priscis hominum variata figuris
  42. heroum mira virtutes indicat arte.
  43. namque fluentisono prospectans litore Diae
  44. Thesea cedentem celeri cum classe tuetur
  45. indomitos in corde gerens Ariadna furores,
  46. necdum etiam sese quae visit visere credit,
  47. ut pote fallaci quae tunc primum excita somno
  48. desertam in sola miseram se cernat harena.
  49. immemor at iuvenis fugiens pellit vada remis,
  50. irrita ventosae linquens promissa procellae.
  51. quem procul ex alga maestis Minois ocellis
  52. saxea ut effigies bacchantis prospicit, eheu,
  53. prospicit et magnis curarum fluctuat undis,
  54. non flavo retinens subtilem vertice mitram,
  55. non contecta levi velatum pectus amictu,
  56. non tereti strophio lactentis vincta papillas,
  57. omnia quae toto delapsa e corpore passim
  58. ipsius ante pedes fluctus salis adludebant.
  59. sic neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus
  60. illa vicem curans toto ex te pectore, Theseu,
  61. toto animo, tota pendebat perdita mente.
  62. ah misera, adsiduis quam luctibus exsternavit
  63. spinosas Erycina serens in pectore curas
  64. illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus
  65. egressus curvis e litoribus Piraei
  66. attigit iniusti regis Gortynia tecta.
  67. nam perhibent olim crudeli peste coactam
  68. Androgeoneae poenas exsolvere caedis
  69. electos iuvenes simul et decus innuptarum
  70. Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.
  71. quis angusta malis cum moenia vexarentur,
  72. ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis
  73. proicere optavit potius quam talia Cretam
  74. funera Cecropiae nec funera portarentur.
  75. atque ita nave levi nitens ac lenibus auris
  76. magnanimum ad Minoa venit sedesque superbas.
  77. hunc simul ac cupido conspexit lumine virgo
  78. regia, quam suavis exspirans castus odores
  79. lectulus in molli complexu matris alebat,
  80. quales Eurotae progignunt flumina myrtos
  81. aurave distinctos educit verna colores,
  82. non prius ex illo flagrantia declinavit
  83. lumina quam cuncto concepit corpore flammam
  84. funditus atque imis exarsit tota medullis.
  85. heu misere exagitans immiti corde furores,
  86. sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,
  87. quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,
  88. qualibus incensam iactastis mente puellam
  89. fluctibus in flavo saepe hospite suspirantem!
  90. quantos illa tulit languenti corde timores,
  91. quanto saepe magis fulgore expalluit auri,
  92. cum saevum cupiens contra contendere monstrum
  93. aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis.
  94. non ingrata tamen frustra munuscula divis
  95. promittens tacito succendit vota labello.
  96. nam velut in summo quatientem bracchia Tauro
  97. quercum aut conigeram sudanti cortice pinum
  98. indomitus turbo contorquens flamine robur
  99. eruit (illa procul radicitus exturbata
  100. prona cadit, † lateque cum eius obvia frangens),
  101. sic domito saevum prostravit corpore Theseus
  102. nequiquam vanis iactantem cornua ventis.
  103. inde pedem sospes multa cum laude reflexit
  104. errabunda regens tenui vestigia filo,
  105. ne labyrintheis e flexibus egredientem
  106. tecti frustraretur inobservabilis error.
  107. sed quid ego a primo digressus carmine plura
  108. commemorem, ut linquens genitoris filia vultum,
  109. ut consanguineae complexum, ut denique matris,
  110. quae misera in gnata deperdita laetabatur,
  111. omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem,
  112. aut ut vecta rati spumosa ad litora Diae
  113. venerit, aut ut eam devinctam lumina somno
  114. liquerit immemori discedens pectore coniunx?
  115. saepe illam perhibent ardenti corde furentem
  116. clarisonas imo fudisse ex pectore voces,
  117. ac tum praeruptos tristem conscendere montes
  118. unde aciem in pelagi vastos protenderet aestus,
  119. tum tremuli salis adversas procurrere in undas
  120. mollia nudatae tollentem tegmina surae,
  121. atque haec extremis maestam dixisse querelis,
  122. frigidulos udo singultus ore cientem:
  123. “sicine me patriis avectam, perfide, ab aris,
  124. perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?
  125. sicine discedens neglecto numine divum
  126. immernor ah devota domum periuria portas?
  127. nullane res potuit crudelis flectere mentis
  128. consilium? tibi nulla fuit clementia praesto
  129. immite ut nostri vellet miserescere pectus?
  130. at non haec quondam blanda promissa dedisti
  131. voce mihi, non haec miserae sperare iubebas,
  132. sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos:
  133. quae cuncta aerii discerpunt irrita venti.
  134. nunc iam nulla viro iuranti femina credat,
  135. nulla viri speret sermones esse fideles:
  136. quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,
  137. nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:
  138. sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,
  139. dicta nihil meminere, nihil periuria curant.
  140. certe ego te in medio versantem turbine leti
  141. eripui et potius germanum amittere crevi
  142. quam tibi fallaci supremo in tempore deessem:
  143. pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque
  144. praeda neque iniecta tumulabor mortua terra.
  145. quaenam te genuit sola sub rupe leaena,
  146. quod mare conceptum spumantibus exspuit undis.
  147. quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae vasta Charybdis,
  148. talia qui reddis pro dulci praemia vita?
  149. si tibi non cordi fuerant conubia nostra,
  150. saeva quod horrebas prisci praecepta parentis,
  151. at tamen in vestras potuisti ducere sedes
  152. quae tibi iucundo famularer serva labore
  153. candida permulcens liquidis vestigia lymphis
  154. purpureave tuum constemens veste cubile.
  155. sed quid ego ignaris nequiquam conqueror auris
  156. exsternata malo, quae nullis sensibus auctae
  157. nec missas audire queunt nec reddere voces?
  158. ille autem prope iam mediis versatur in undis,
  159. nec quisquam adparet vacua mortalis in alga.
  160. sic nimis insultans extremo tempore saeva
  161. fors etiam nostris invidit questibus auris.
  162. Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo
  163. Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,
  164. indomito nec dira ferens stipendia tauro
  165. perfidus in Creta religasset navita funem,
  166. nec malus hic celans dulci crudelia forma
  167. consilia in nostris requiesset sedibus hospes!
  168. nam quo me referam? quali spe perdita nitor?
  169. Idaeosne petam montes? ah, gurgite lato
  170. discernens ponti truculentum ubi dividit aequor?
  171. an patris auxilium sperem, quemne ipsa reliqui
  172. respersum iuvenem fraterna caede secuta?
  173. coniugis an fido consoler memet amore,
  174. quine fugit lentos incurvans gurgite remos?
  175. praeterea nullo litus, sola insula, tecto,
  176. nec patet egressus pelagi cingentibus undis:
  177. nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,
  178. omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.
  179. non tamen ante mihi languescent lumina morte,
  180. nec prius a fesso secedent corpore sensus
  181. quam iustam a divis exposcam prodita multam
  182. caelestumque fidem postrema comprecer hora.
  183. quare, facta virum multantes vindice poena
  184. Eumenides, quibus anguino redimita capillo
  185. frons exspirantis praeportat pectoris iras,
  186. huc huc adventate, meas audite querelas,
  187. quas ego, vae miserae, extremis proferre medullis
  188. cogor inops, ardens, amenti caeca furore.
  189. quae quoniam verae nascuntur pectore ab imo,
  190. vos nolite pati nostrum vanescere luctum,
  191. sed quali solam Theseus me mente reliquit,
  192. tali mente, deae, funestet seque suosque.”
  193. has postquam maesto profudit pectore voces
  194. supplicium saevis exposcens anxia factis,
  195. adnuit invicto caelestum numine rector,
  196. quo nutu tellus atque horrida contremuerunt
  197. aequora concussitque micantia sidera mundus.
  198. ipse autem caeca mentem caligine Theseus
  199. consitus oblito dimisit pectore cuncta
  200. quae mandata prius constanti mente tenebat,
  201. dulcia nec maesto sustollens signa parenti
  202. sospitem Erechtheum se ostendit visere portum
  203. namque ferunt olim, classi cum moenia divae
  204. linquentem gnatum ventis concrederet Aegeus,
  205. talia complexum iuveni mandata dedisse:
  206. “gnate mihi longe iucundior unice vita,
  207. gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus
  208. reddite in extrema nuper mihi fine senectae,
  209. quandoquidem fortuna mea ac tua fervida virtus
  210. eripit invito mihi te, cui languida nondum
  211. lumina sunt gnati cara saturata figura,
  212. non ego te gaudens laetanti pectore mittam,
  213. nec te ferre sinam fortunae signa secundae,
  214. sed primum multas expromam mente querelas
  215. canitiem terra atque infuso pulvere foedans,
  216. inde infecta vago suspendam lintea malo,
  217. nostros ut luctus nostraeque incendia mentis
  218. carbasus obscurata decet ferrugine Hibera.
  219. quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
  220. quae nostrum genus ac sedes defendere Erechthei
  221. adnuit, ut tauri respergas sanguine dextram,
  222. tum vero facito ut memori tibi condita corde
  223. haec vigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas,
  224. ut simul ac nostros invisent lumina collis,
  225. funestam antennae deponant undique vestem
  226. candidaque intorti sustollant vela rudentes,
  227. quam primum cernens ut laeta gaudia mente
  228. agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.”
  229. haec mandata prius constanti mente tenentem
  230. Thesea ceu pulsae ventorum flamine nubes
  231. aerium nivei montis liquere cacumen.
  232. at pater, ut summa prospectum ex arce petebat
  233. anxia in adsiduos absumens lumina fletus,
  234. cum primum inflati conspexit lintea veli,
  235. praecipitem sese scopulorum e vertice iecit
  236. amissum credens immiti Thesea fato.
  237. sic funesta domus ingressus tecta paterna
  238. morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctu
  239. obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
  240. quae tum prospectans cedentem maesta carinam
  241. multiplices animo volvebat saucia curas.
  242. at parte ex alia florens volitabat Iacchus
  243. cum thiaso satyrorum et Nysigenis silenis
  244. te quaerens, Ariadna, tuoque incensus arnore.
  245. ---quae tum alacres passim lymphata mente furebant
  246. euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.
  247. harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,
  248. pars e divulso iactabant membra iuvenco,
  249. pars sese tortis serpentibus incingebant,
  250. pars obscura cavis celebrabant orgia cistis,
  251. orgia quae frustra cupiunt audire profani,
  252. plangebant aliae proceris tympana palmis
  253. aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant,
  254. multis raucisonos efflabant cornua bombos
  255. barbaraque horribili stridebat tibia cantu.
  256. talibus amplifice vestis decorata figuris
  257. pulvinar complexa suo velabat amictu.
  258. quae postquam cupide spectando Thessala pubes
  259. expleta est, sanctis coepit decedere divis.
  260. hic, qualis flatu placidum mare matutino
  261. horrificans Zephyrus proclivas incitat undas
  262. aurora exoriente vagi sub limina solis,
  263. quae tarde primum clementi flamine pulsae
  264. procedunt, leviterque sonant plangore cachinni,
  265. post vento crescente magis magis increbescunt
  266. purpureaque procul nantes ab luce refulgent,
  267. sic tum vestibuli linquentes regia tecta
  268. ad se quisque vago passim pede discedebant.
  269. quorum post abitum princeps e vertice Peli
  270. advenit Chiron portans silvestria dona:
  271. nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis
  272. montibus ora creat, quos propter fluminis undas
  273. aura parit flores tepidi fecunda Favoni,
  274. hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,
  275. quo permulsa domus iucundo risit odore.
  276. confestim Penios adest, viridantia Tempe,
  277. Tempe quae silvae cingunt super impendentes,
  278. naiasin linquens Doris celebranda choreis,
  279. non vacuus: namque ille tulit radicitus altas
  280. fagos ac recto proceras stipite laurus,
  281. non sine nutanti platano lentaque sorore