Praeparatio Evangelica

Eusebius of Caesarea

Eusebius. Eusebii Caesariensis Opera, Volume 1-2. Dindorf, Ludwig, editor. Leipzig: Teubner, 1867.

Καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Πυθαγορικοῦ φιλοσόφου, τοῦ Νουμηνίου λέγω , ἀπὸ τοῦ πρώτου Περὶ τἀγαθοῦ τάδε παραθήσομαι

“ Εἰς δὲ τοῦτο δεήσει εἰπόντα καὶ σημηνάμενον ταῖς μαρτυρίαις ταῖς Πλάτωνος ἀναχωρήσασθαι καὶ ξυνδήσασθαι τοῖς λόγοις τοῦ Πυθαγόρου , ἐρικαλἐσασθαι δὲ τὰ ἔθνη τὰ εὐδοκιμοῦντα, προσφερόμενον αὐτῶν τὰς τελετὰς καὶ τὰ δόγματα, τάς τε ἱδρύσεις συντελουμένας Πλάτωνι ὁμολογουμένως, ὁπόσας Βσαχμᾶνες καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Μάγοι καὶ Αἰγύπτιοι διέ- θεντο

Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶνδε.

Καὶ ἐν τῇ τρίτῃ δὲ βίβλῳ Μώσεως ὁ αὐτὸς τάδε λέγων μνημονεύει

“Τὰ δ’ ἐξῆς Ἰαννῆς καὶ Ἰαμβρῆς Αἰγύπτιοι ἱερογραμματεῖς, ἄνδρες οὐδενὸς ἥττους μαγεῦσαι κριθέντες εἶναι, ἐπὶ Ἰουδαίων ἐξελαυνομένων ἐξ Αἰγύπτου.

Μουσαίῳ γοῦν τῷ Ἰουδαίων ἐξηγησαμένῳ, ἀνδρὶ γενομένῳ θεῷ εὔξασθαι δυνατωτάτῳ, οἱ παραστῆναι ἀξιωθέντες ὑπὸ τοῦ πλήθους τοῦ τῶν Αἰγυ ττίων οὗτοι ἦσαν, τῶν τε συμφορῶν ἃς ὁ Μουσαῖος ἐπῆγε τῇ Αἰγύπτῳ, τὰς νεανικωτάτας αὐτῶν ἐπιλύεσθαι ὤφθησαν δυνατοί.’

Διὰ δὴ τούτων ὁ Νουμήνιος καὶ τοῖς ὑπὸ Μώσεως ἐπιIελ͂ῖ-σθ̀εῖσι παραδόξοις θαύμασι καὶ αὐτῷ δὲ ὡς θεοφιλεῖ γενομένῳ μαρτυρεῖ.

“ Τοῦ δὲ Ἰουδαίων ἔθνους καὶ Χοιρίλος ἀρχαῖος [*](30 Τοῦ δὲἸουδαίων — ] loseph. c. Apion, I, 22. p. 454.)

v.1.p.478
γενόμενος ποιητὴς μέμνηται, καὶ ὡς συνεστράτευσαν τῷ βασιλεῖ Ξέρξῃ ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα. λέγει δὲ οὕτως
  • τῶν δ᾿ ὄπιθεν διέβαινε γένος θαυμαστὸν ἰδέσθαι,
  • γλῶσσαν μὲν Φοίνισσαν ἀπὸ στομάτων ἀφιέντες,
  • ῳκουν δ᾿ ἐν Σολύμοις ὄρεσι, πλατέῃ παρὰ λίμνῃ,
  • αὐχμαλέοι κεφαλὰς, τροχοκουράδες· αὐτὰρ ὕπερθεν
  • ἵππων δαρτὰ πρόσωπ᾿ ἐφόρουν ἐσκληκότα καπνῷ.

    • δῆλον δ᾿ ἐστὶν ὅτι περὶ Ἰουδαίων αὐτῷ ταῦτ᾿ εἴρητο ἐκ τοῦ καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ἐν τοῖς παρ᾿ Ἕλλησι Σολύμοις ὀνομαζομένοις ὄρεσι κεῖσθαι, πλησίον δὲ εἶναι τὴν Ἀσφαλτῖτιν λίμνην, πλατυτάτην οὖσαν κατὰ τὸν ποιητὴν καὶ μείζονα πασῶν τῶν ἐν τῇ Συρίᾳ λιμνῶν.”

    Ταῦτα μὲν οὖν καὶ οὗτος.

    Ὁ δὲ Πορφύριος ἐν τῷ πρώτῳ τῆς Ἐκ λογίων φιλοσοφίας αὐτὸν εἰσάγει τὸν ἑαυτοῦ θεὸν τῷ Ἑβραίων γένει μετὰ τῶν ἄλλων τῶν ἐπὶ συνέσει βοωμένων ἐθνῶν σοφίαν ἐπιμαρτυροῦντα.

    λέγει δὲ ὁ παρ᾿ αὐτῷ Ἀπόλλων δι᾿ οὗ ἐκτίθεται χρησμοῦ τάδε. ἐκκειμένων δὲ ἔτι περὶ τῶν θυσιῶν ἐπάγει, οἷς προσέχειν δεῖ, ἅτε μεστοῖς οὖσι πάσης θεοσοφίας

  • αἰπεινὴ μὲν ὁδὸς μακάρων, τρηχεῖά τε πολλὸν,
  • χαλκοδέτοις τὰ πρῶτα διοιγομένη πυλεῶσιν·
  • ἀτραπιτοὶ δὲ ἔασιν ἀθέσφατοι ἐγγεγαυῖαι,
  • ἃς πρῶτοι μερόπων ἐπ᾿ ἀπείρονα πρῆξιν ἔφηναν
  • οἱ τὸ καλὸν πίνοντες ὕδωρ Νειλώτιδος αἴης·
  • πολλὰς καὶ Φοίνικες ὁδοὺς μακάρων ἐδάησαν,
  • Ἀσσύριοι Λυδοί τε καὶ Ἑβραίων γένος ἀνδρῶν,
    • καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα. οἷς ὁ συγγραφεὺς ἐπιλέγει

    “Χαλκόδετος γὰρ ἡ πρὸς θεοὺς ὁδὸς, αἰπεινή τε καὶ τραχεῖα, ἧς πολλὰς ἀτραποὺς βάρβαροι μὲν ἐξεῦρον, Ἕλληνες δὲ ἐπλανήθησαν, οἱ δὲ κρατοῦντες ἤδη καὶ διέφθειραν. τὴν δὲ εὕρεσιν Αἰγυπτίοις ὁ θεὸς ἐμαρ-

    v.1.p.479
    τύρησε Φοίνιξί τε καὶ Χαλδαίοις, Ἀσσύριοι γὰρ οὗτοι) Λυδοῖς τε καὶ Ἑβραίοις.

    ἔτι πρὸς τούτοις καὶ ἐν ἑτέρῳ χρησμῷ φησιν ὁ Ἀπόλλων,

  • μοῦνοι Χαλδαῖοι σοφίαν λάχον, ἠδ’ ἄρ Ἑβραῖοι,
  • αὐτογένεθλον ἄνακτα σεβαζόμενοι θεὸν ἁγνῶς.

    • καὶ πάλιν ἐρωτηθεὶς , τίνι λόγῳ πολλοὺς λέγουσιν οὐρανοὺς, ἔχρησε τάδε

  • εἰς ἐν παντὶ πέλει κόσμου κύκλος, ἀλλὰ σὺν ἑπτὰ
  • ζώναισιν πεφόρηται εἰς ἀστερόεντα κέλευθα,
  • ἃς δὴ Χαλδαῖοι καὶ ἀριζήλωτοι βραῖοι
  • οὐρανίας ὀνόμηναν, ἐς ἑβδόματον δρόμον ἕρπειν.